«Բո­լոր իշ­խա­նու­թյուն­նե­րը եկել են խոս­տում­նե­րով և հե­ռա­ցել հա­սա­րա­կու­թյա­նը հի­աս­թա­փեց­րած»

«Փաստի» զրուցակիցն է գրող-գրականագետ Հովիկ Չարխչյանը:

Մեր մշակույթում ճգնաժամային իրավիճակի նախանշաններ են ի հայտ գալիս

Իրավիճակը, որն այս պահին մշակութային կյանքում գոյություն ունի, եղել է բոլոր ժամանակներում: Միշտ էլ եղել են դժգոհներ, գոհացածներ: Եղել է անորակ արտադրանք, դրա ֆոնին՝ նաև որակյալ, արժեքավոր ստեղծագործություններ: Դա բնական գործընթաց է՝ իր անկումներով և վերելքներով:

Ուղղակի կատարյալ իրավիճակ կլիներ, եթե ամեն քայլափոխի միայն գլուխգործոցների, մշակութային մեծ թռիչքների հանդիպեինք: Երբեմն արձանագրում ենք այն փաստը, որ այսօր մեր մշակույթում ճգնաժամային իրավիճակի նախանշաններ են ի հայտ գալիս:

Բայց կարծում եմ՝ դա էլ է անցողիկ:

Պետք է խմորումներ, անկումներ էլ լինեն, որպեսզի այդ վայրէջքի մեջ ավելի լավ գիտակցվի ճշմարիտ մշակույթի կարևորությունը, և այդ ֆոնին վաղվա թռիչքները շատ ավելի տեսանելի կլինեն:

Արվեստագետները, որոնք սպասում են պետության աջակցությանը, երբեք չեն կարող հաջողության հասնել

Մշակութային քաղաքականություն հասկացություն, որպես այդպիսին, գոյություն չունի և ունենալ էլ չի կարող, որովհետև արվեստը, մշակույթը որևէ քաղաքականության չենթարկվող երևույթներ են, և միշտ պետք է հանդես գան չհնազանդվողի կարգավիճակում: Այս իմաստով երկրում իրականացնել մշակութային քաղաքականություն՝ պետք է նշանակի ստեղծել բարենպաստ պայմաններ, որոնցում մշակույթն առավել բնականոն զարգացման գործընթացներ կունենա, իսկ ուղղակի անդրադարձ մշակույթի վրա բացառվում է: 

Դա արդեն կլինի բռնություն, գրաքննություն: Այնպես որ, սպասել մեր երկրում մշակութային քաղաքականության և դրա իրագործմանը՝ ընդամենը հրապարակախոսային ելույթների և չիրականացվող խոստումների ժանրից է:

Մյուս կողմից՝ բոլոր այն արվեստագետները, որոնք նստած սպասում են պետության աջակցությանը, երբեք չեն կարող հաջողության հասնել այն իմաստով, որ աջակցությունը խորքից է գալիս: Այսինքն՝ եթե չունես տաղանդ, շնորհք, ստեղծագործելու կարողություն, որևէ պետություն՝ իր ֆինանսական, նյութական աջակցությամբ, չի կարող քո ներսում տաղանդի սերմեր նետել:

կարող քո ներսում տաղանդի սերմեր նետել: Եթե մարդը տաղանդավոր է, անպայման ինչոր կերպ կդրսևորվի, իսկ եթե այդ տաղանդը բացակայում է, կուզեք հազար հատ պետություն բերեք, որպեսզի նրան օգնի, որևէ հաջողություն արձանագրել անհնար է:

Կլինի նախարարություն, թե չի լինի, դա մշակույթին որևէ իրական, շոշափելի բան չի տալիս

Տարիներ առաջ, երբ ասում էի, որ մշակույթի նախարարության գոյությունը մեր երկրում անհեթեթություն է, ինձ դատափետում էին, ասում էին՝ չի կարելի նման բան ասել, բայց ներկա իրավիճակը ցույց է տալիս, որ այսօր, երբ չկա այդ նախարարությունը, ներկայիս իրավիճակը ոչնչով չի տարբերվում այն օրերից, երբ կար այդ նախարարությունը:

Այսինքն, ըստ էության, որևէ բան մեր կյանքում չփոխվեց, մշակույթն ինչպես կար, այնպես էլ շարունակում է իր կենսագործունեությունը: Կլինի նախարարություն, թե չի լինի, դա մշակույթին որևէ իրական, շոշափելի բան չի տալիս:

Այլ խնդիր է, թե նման կառույցները որքանով են բարենպաստ միջավայր ձևավորում մշակույթի համար: Նրանց գործառույթը բացառապես դա պետք է լինի. երկրում ստեղծել նորմալ պայմաններ, որպեսզի մշակույթը զարգանա:

Օրինակ՝ կինոթատրոններ, ակումբներ, գրադարաններ բացել, դրանց տանիքներն ու բեմերը վերանորոգել, ոչ թե գնալ ու միջամտել մշակութային կոլեկտիվների կյանքին, դրանց ստեղծագործական պրոցեսին, ինչպես մեր մշակույթի նախարարությունը սովորաբար անում էր: 

Դուք պայմաններ ստեղծեք, մշակույթն ինքը կզարգանա առանց ձեր միջամտության: Այս տեսանկյունից մշակույթի նախարարություն հասկացությունն ավելորդ ֆունկցիոնալ կառույց էր, որը որևէ դերակատարում չուներ մեր մշակույթում:

Եթե ինչ-որ հարցում իրար հետ համաձայն չեք, պարտադիր չէ, որ ոխերիմ թշնամիներ դառնաք

Պետք է մի տխուր փաստ արձանագրեմ. մեր հասարակության ներսում շատ տեսանելի է ագրեսիվ վերաբերմունքի աճը, ինչը ցավալի է: Շատ ցինիկ, գռեհիկ դրսևորումներ, անվանարկումներ, շատ արժանավոր մարդկանց մի քանի վայրկյանում արժեզրկելու, ցեխի մեջ նետելու, տրորելու հակվածություն:

Եվ այդ ամենը մնում է անպատիժ, անհետևանք: Հասարակության ներսում առաջացած ճեղքերը, բանակների, սևերի ու սպիտակների բաժանելը ամենասարսափելի երևույթներն են, որոնք ցանկացած հասարակության մեջ կարող են իրականություն դառնալ:

Սա շատ ցավալի երևույթ է, և որքան շուտ դրանից ազատվենք, այնքան լավ: Այդ հարցում մշակույթի գործիչները հատկապես կարևոր դերակատարում ունեն:

Հիմա քաղաքական պրոցեսներ, խմորումներ են ընթանում, և մշակութային գործիչները մի քիչ երկրորդ պլան են մղվել այն իմաստով, որ հիմնականում քաղաքականությունից բան չեն հասկանում՝ ինչպես պետք է միջամտեն, ինչ պետք է անեն:

Բայց նրանք կարող են իրենց խոսքով, հեղինակությամբ ազդել հասարակական տրամադրությունների վրա, մարդկանց բացատրել, որ, գիտեք, բանավեճն ինքնաոչնչացումը կամ մյուսներին ոչնչացնելը չէ:

Եթե դուք ինչ-որ հարցում իրար հետ համաձայն չեք, պարտադիր չէ, որ ոխերիմ թշնամիներ դառնաք: Կա կարծիքների բազմազանություն: Ես այս կարծիքն ունեմ, դու՝ մեկ ուրիշը, դրա մեջ ի՞նչ սարսափելի կամ վտանգավոր բան կա: Այս հարցում մեր մշակութային գործիչներն անելիքներ ունեն: Եթե իրենք իսկապես ակտիվանան, կարծում եմ՝ վաղը շատ դրական արդյունքներ կունենանք: 

Անձամբ իմ կյանքում ո՛չ դրական, ո՛չ բացասական փոփոխություն չի կատարվել

Գիտեք՝ բավականին երկար եմ ապրել և իմ կյանքում բազում իշխանափոխություններ եմ տեսել:

Բոլոր իշխանությունները եկել են խոստումներով, և բոլորը հեռացել են հասարակությանը հիասթափեցրած: Այնպես որ, ներկա կացությունն ինձ առանձնապես մեծ զարմանք չի պատճառում: Որպես սովորական քաղաքացի, անհատ, շարունակում եմ աշխատել, անել այն, ինչ արել էի մեկ տարի առաջ, տասը տարի առաջ: 

Որքանով կարող եմ մասնակցություն ունենալ հասարակական խմորումներին, այդ չափով մասնակցում եմ, ավելին չեմ պատրաստվում և ցանկություն էլ չունեմ, որովհետև դա իմ ոլորտը չէ, իմ խնդիրներն այլ ոլորտի են առնչվում: 

Անձամբ իմ կյանքում ո՛չ դրական, ո՛չ բացասական փոփոխություն չի կատարվել:

Ինչպես ապրել եմ երկու տարի առաջ, այնպես էլ շարունակում եմ ապրել:

ԼՈՒՍԻՆԵ ԱՌԱՔԵԼՅԱՆ