Ընդ­դի­մու­թյան առա­քե­լու­թյու­նը. ի՞նչ սպա­սել

Հայաստանի քաղաքական համակարգի ձևավորման տեսանկյունից կարևոր է ոչ միայն ուժեղ իշխանություն, այլ նաև ընդդիմություն ունենալը։

Իշխանության որակի մասին դատողություններ անել չենք ցանկանում, սակայն այն, որպես այդպիսին, ֆունկցիոնալ առումով գոյություն ունի։ Այս օրերին իշխանության ներսում տեղի են ունենում որոշակի տրանսֆորմացիոն գործընթացներ, որոնք, ի վերջո, նպաստելու են նրա ամբողջացմանը՝ գոնե միասնական թիմի տեսանկյունից, որը պատասխանատու է երկրում իրականացվող քաղաքականության համար։

Ֆորմալ առումով՝ ընդդիմություն նույնպես ունենք, որովհետև խորհրդարանական ընտրություններն, օրինակ՝ ԱԺ-ում ձևավորել են երկու խմբակցություն, որոնք գործադիր իշխանության մեջ չունեն ներկայություն։ Այսինքն՝ դասական առումով, հասարակությունը իր քվեով որոշել է քաղաքական այն ուժերին, որոնք կատարում են մագիստրալ ընդդիմության դեր։

Մյուս կողմից՝ Հայաստանի ներկա իրավիճակում շատ դժվար է ընդդիմություն կայացնել՝ բովանդակային, ինստիտուցիոնալ առումներով։

Նախ՝ դրան չի նպաստում կառավարման համակարգը։ Հայաստանն անվանապես խորհրդարանական երկիր է, որտեղ, սակայն, ինստիտուցիոնալ առումով շատ մեծ է վարչապետի դերակատարությունը։

Կան մարմիններ, որոնք բացառապես ենթարկվում են նրան, ու ընդդիմությունը որևէ լծակ չունի՝ վերահսկողական գործառույթ իրականացնելու համար։

Օրինակ՝ կիսանախագահական Ուկրաինայում ոստիկանությունն ամբողջովին ենթակա է խորհրդարանին, իսկ խորհրդարանական Հայաստանում պատգամավորները զրկված են ոստիկանապետին անգամ հարցեր տալու հնարավորությունից։ Եվ երբ ընդդիմությունն իր վերահսկողական գործառույթներն օբյեկտիվորեն մեծացնելու խնդիր է դնում ու այդ համատեքստում խոսում է մասնավորաբար ՊՎԾ-ում ներկայություն ունենալու մասին, դա իրապես հակասում է դասական քաղաքականության կանոններին։

Այն պահից, երբ ընդդիմությունը ներկայացված կլինի գործադիր մարմիններում, դադարում է այդպիսին լինելուց։ Բայց խնդիրը ոչ թե կոնկրետ կառույցն է, այլ վերահսկողական ֆունկցիան մի կողմից, և այդ կառույցի ենթակայության հարցը՝ մյուս կողմից: Երևի թե իսկապես ակտուալ է սուպերվարչապետական համակարգը չեղարկող օրենսդրության ընդունումը։

Հաջորդը՝ խորհրդարանում անհրաժեշտ է մեծացնել ընդդիմության դերակատարությունը՝ հատկապես վերահսկողական գործառույթը, ու այս հարցում խորհրդարանական մեծամասնությունը պարտավոր է ընդառաջ քայլեր անել, եթե իրապես ձգտում է ժողովրդավարության անշրջելիությանը։ 

Ինստիտուցիոնալ ընդդիմության ձևավորման մյուս խոչընդոտը խորհրդարանի այսօրվա խճանկարն է։

Հեղափոխական էյֆորիայի ալիքի վրա անցկացված ընտրությունները սահմանադրական մեծամասնությամբ օժտեցին «Իմ քայլը» դաշինքին՝ ընդդիմությանն, ըստ էության, վերապահելով լուսանցքային կարգավիճակ։

Արդեն հիմա գործող խորհրդարանն որոշակիորեն չի արտահայտում հանրային տրամադրությունները, որովհետև հեղափոխական էյֆորիան նահանջել է ու հասարակական տրամադրությունների բնական սեգմենտացիայի հանրագումարում ձևավորվել է քաղաքական նախապատվությունների այլ խճանկար, սակայն այդ ամենը հանգեցնելու է նրան, որ ընդդիմադիր գործընթացներն, ի վերջո, ծավալվեն ոչ այնքան ԱԺ-ում, որքան դրա պատերից դուրս։

Եվ վերջապես՝ դեմոկրատական այլընտրանքի ձևավորմանը խանգարում են իշխանության ագրեսիվ հռետորաբանությունն ու քաղաքականությունը։

Հեղափոխության թիմն առաջնորդվում է «սևերի» ու «սպիտակների» պարզունակ բանաձևով, երբ յուրաքանչյուր քննադատություն կամ այլակարծություն ներկայացվում է որպես հակահեղափոխության դրսևորում, ինչի հետևանքով առայժմ կարողանում է կաշկանդել ոչ միայն հասարակությանը, այլ նաև նրա տրամադրությունները տրանսլ յացնող քաղաքական ուժերին։

Ժամանակն է գիտակցել, որ քաղաքական դալտոնիզմը ոչ մի տեղ չտանող ճանապարհ է , ու կարող է առաջանալ քաղաքական ընդդիմություն, որը դուրս է «հեղափոխություն-հակահեղափոխություն» բանաձևից։

Բացի այդ՝ եթե նույնիսկ նախկին համակարգի ուժերը կարողանան հաջողություններ արձանագրել լեգալ սահմանադրական գործիքակազմի օգնությամբ, դա ոչ միայն հակահեղափոխություն չէ, այլ դասական քաղաքական պայքար է։

Ի վերջո, օրենքը չի արգելում որևէ կուսակցության կամ անհատի ունենալ քաղաքական հավակնություններ ու դրանք ռեալիզացնել սահմանադրական ճանապարհով։

ՍՈՒՐԵՆ ՍՈՒՐԵՆՅԱՆՑ