Իշ­խա­նու­թյան եկած­նե­րի տո­նը, կամ՝ «փո­ղոց փա­կե­լու» սինդ­րո­մը

Ընդդիմախոսների գրեթե բոլոր կանխատեսումներն արդարացան. Քաղաքացու օրը, որը հապճեպ հայտնվել էր պետական տոնացուցակում, հանրային մեծ հետաքրքրություն չառաջացրեց։ Նման իրավիճակը կանխատեսելի էր՝ անկախ այն հանգամանքից, որ դեռևս բավականին բարձր է հեղափոխական իշխանության վարկանիշը, իսկ հասարակությունը տակավին դրական վերաբերմունք ունի անցած տարվա իրադարձությունների հանդեպ։

Նիկոլ Փաշինյանի թիմն ակնհայտորեն հաշվի չէր առել ժամանակի գործոնը։ Իրադարձությունների պատմականությունը, դրանց քաղաքական, քաղաքակրթական, սոցիալական հետագիծը կարող է գնահատել միայն ժամանակը, երբ հուզական տրամադրություններն իրենց տեղը զիջում են խորքային վերլուծություններին, ու ոչ թե քարոզչության մակարդակում, այլ իրականում հնարավորություն է ընձեռվում գնահատել կոնկրետ իրադարձության նշանակությունը։ Այս ակնհայտ իրողությունները հուշում էին, որ թավշյա հեղափոխության արժևորմամբ պետք է զբաղվի գոնե հաջորդ իշխանությունը, որն օրգանական կապ չի ունենա հեղափոխական հարթակի հետ։ Մյուս կողմից՝ տոնն ինքնին արհեստական է, որովհետև ժողովրդավարական հասարակություններում քաղաքացու տոն իրավամբ համարվում է Սահմանադրության օրը, երբ ամրագրվում, ֆորմալիզացվում են մարդու իրավունքներն ու ազատությունները, նրա հարաբերությունները պետության հետ։ Հակառակ պարագայում՝ քաղաքացիականության գաղափարը կարող է ենթարկվել քաղաքական կոնյուկտուրայի ազդեցությանը, տոնացուցակը կխմբագրվի ցանկացած իշխանափոխությունից կամ քաղաքական տեղատվությունից հետո։

Մյուս կողմից՝ դարձյալ ակնհայտ դարձավ այս իշխանության մեջ հայեցակարգային համապարփակ մոտեցումների բացակայությունը, կիսատ-պռատությունը։ Նիկոլ Փաշինյանի թիմը հանդես է գալիս նախաձեռնություններով, շրջանառու է դարձնում ամբիցիոզ կարգախոսներ, հետո նոր միայն մտածում է դրանց բովանդակության մասին։ Օրինակ՝ խորհրդարանական ընտրությունների քարոզարշավի ժամանակ Նիկոլ Փաշինյանը հայտարարեց համակարգային լայնամասշտաբ բարեփոխումների անհրաժեշտության մասին, սակայն հետո խորհրդարանի դատին ներկայացվեց կառավարության նոր կառուցվածքը, որն ամենևին հեղափոխական լուծումներ չէր առաջարկում ու հիմնված էր ոչ թե վերլուծությունների, այլ ընդամենը ինտուիցիայի վրա։ Նույն պատկերն ենք տեսնում նաև տնտեսական հեղափոխության պարագայում. գործ ունենք բարձրագոչ հայտարարության, հեղափոխական կարգախոսի հետ, սակայն կառավարությունը պրիմիտիվ պատկերացում չունի անգամ տնտեսական առաջնահերթությունների մասին, ինչի հետևանքով անցած մեկ տարվա ընթացքում Հայաստանում չի կատարվել որևէ նշանակալի ներդրում, որը թույլ կտա խոսել զարգացման հեռանկարի մասին։ Նույն տրամաբանությունը գործեց Քաղաքացու օրվա պարագայում. որոշում կայացվեց այն սահմանելու մասին, սակայն այդպես էլ պարզ չդարձավ, թե որն է նոր տոնի բովանդակությունը, ինչի հետևանքով մենք տեսանք սոսկ փակված փողոցներ, մանղալով խորովածի ծիսականություն, մեծ հաշվով՝ անճաշակություն, որը, սակայն, որևէ կերպ չարժևորեց քաղաքացուն, քաղաքացիականությունը։ Իհարկե, իշխանությունները փորձել էին հանրային քննարկումներով լրացնել բովանդակային բաղադրիչի բացակայությունը, սակայն դա ակնհայտորեն չստացվեց, որովհետև իշխանության ներկայացուցիչները շուտասելուկի պես կրկնում էին «ապրիլ յան թեզերը»՝ փակելով հանրային դիսկուրսի ճանապարհը։

Տոները կոնսոլիդացնող, հասարակությանը համախմբող նշանակություն ունեն, սակայն հետհեղափոխական Հայաստանում նույնիսկ դրանք խտրական վերաբերմունք են ցուցաբերում քաղաքացիների հանդեպ, բարիկադներ են ստեղծում հասարակության տարբեր հատվածների միջև։ Օրինակ՝ Քաղաքացու օրն ի՞նչ անեին այն հարյուրհազարավոր մարդիկ, ովքեր չեն մասնակցել հեղափոխությանը կամ հասցրել են հիասթափվել հեղափոխությունից։

Եվ ամենևին պետք չէ զարմանալ, որ Քաղաքացու օրը դարձավ նույնիսկ ոչ այնքան հեղափոխության, որքան՝ հեղափոխական հարթակի տոնը. ընդամենն արժևորվեց այն իրադարձությունը, որն այս իշխանության ձևավորման հիմք է դարձել։ Հեղափոխությունից անցել է մեկ տարի, սակայն մարդիկ որակական առաջընթաց չեն տեսնում իրենց կենցաղում, կյանքում, նոր իշխանությունները չեն կատարել իրենց հեղափոխական ու նախընտրական խոստումներից շատերը, եթե չասենք՝ ոչինչ էլ չեն կատարել։ Պատահական չէ, որ քաղաքացիական ակտիվիստ Վարդգես Գասպարին Քաղաքացու օրը խոսում էր իշխանության ու հասարակության խզվող կապի մասին, ու շաբաթ օրվա իրադարձությունները, որոնց հիմնական մասնակիցը հենց հեղափոխության էլիտան էր, վկայում են հենց այդ մասին։ Պատահական չէ, որ շաբաթ օրը որոշ քաղաքացիներ իրականացրեցին «Հիշեցում» ակցիան և փակեցին արագաչափերը, ինչպես հեղափոխության օրերին անում էր վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը: «Ժողովուրդը հավատաց Նիկոլ Փաշինյանի բոլոր խոստումներին. կարմիր գծեր, աշխատավարձերի, թոշակների բարձրացում, աշխատատեղեր, ներդրումներ, տնտեսական թռիչքաձև աճ, քաղբանտարկյալներ չպետք է լինեն»,- ասել են ակցիայի մասնակիցները և նշել, որ այդ խոստումներից ոչ մեկը չի իրականացվել:

Միշտ այսպես է լինում, երբ իշխանությունը մնում է փողոց փակողի հոգեվիճակում՝ այդպես էլ չկարողանալով ձևավորել պետական օրակարգ։

ՍՈՒՐԵՆ ՍՈՒՐԵՆՅԱՆՑ