Մա­նի­պու­լյա­ցի­ա­յի, ազ­գա­յին անվ­տան­գու­թյան ու ֆեյ­քա­յին տե­ղե­կատ­վու­թյան մշու­շոտ սահ­ման­նե­րը

Կառավարության երեկվա նիստում վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը Ազգային անվտանգության ծառայության տնօրեն Արթուր Վանեցյանին հանձնարարել է քայլեր ձեռնարկել սոցիալական ցանցերում ու լրատվամիջոցներում ապատեղեկատվության դեմ: «Մենք դրա մասին մի քանի անգամ խոսակցություն ունեցել ենք: Այո, մեր երկրում խոսքի և տեղեկատվության ազատությունը երաշխավորված է: Բայց եթե որոշ հանցավոր շրջանակներ միլիոններ են ծախսելու սոցիալական ցանցերում, լրատվամիջոցներում՝ հասարակական կարծիքի մանիպուլ յացիաներ անելու համար, դա ազգային անվտանգության խնդիր է: Եվ ես հույս ունեմ, որ ձեր ծառայությունը կկարողանա այս հարցում ապահովել կոնկրետ արդյունքներ: Ընդհուպ սոցիալական ցանցերում կան, այսպես ասած, հեղափոխության դրոշներով հանդես եկող ֆեյքեր, որոնք բռնությունների կոչեր են անում, ընդհուպ նախկին իշխանությունների ներկայացուցիչների հասցեին», - ասել է նա: Ըստ Փաշինյանի՝ այս տիպի մանիպուլ յացիաները պետք է շատ կոշտ հակահարված ստանան, և ՀՀ օրենսդրությունը նման հնարավորություն տալիս է՝ որևէ կերպ կասկածի տակ չդնելով ՀՀ-ում խոսքի ազատության իրավունքը:

Ապատեղեկատվության ու քարոզչական մանիպուլ յացիաների դեմ, նվաստիս կարծիքով, չի կարելի պայքարել վարչական, առավել ևս՝ ուժային մեթոդներով, որովհետև գործ ունենք հանցակազմ չպարունակող երևույթի հետ, եթե, իհարկե, ապատեղեկատվությունը չի վերաբերում ազգային անվտանգության, պաշտպանության հարցերին։ Նիկոլ Փաշինյանն, ըստ էության, վտանգավոր հետևանքներ ունեցող հանձնարարություն է տվել, որն իր բնույթով ու շեշտադրումներով շատ նման է «ասֆալտին պառկեցնելու» հայտնի հրահանգին։ Չգիտի՞ վարչապետը, որ մեր պետական մարմինները իներցիայով բառացի են հասկանում հանձնարարությունները, ու նրա երեկվա խոսքը կարող է ընկալվել որպես հրաման, որի միջոցով երկրում լռեցվելու է ազատ խոսքը։ Նա ԱԱԾ-ին հանձնարարում է զբաղվել մի երևույթով, որը, մեծ հաշվով, իր մեջ հանցակազմ չի պարունակում։

Մյուս կարևոր խնդիրը՝ ինչպե՞ս է ԱԱԾ-ն որոշելու կոնկրետ լուրի կամ տեղեկատվության «ֆեյք» կամ մանիպուլ յատիվ լինելը։ Վերջապես, ո՞ր տեղեկություններն են ազգային անվտանգության սպառնալիք՝ իշխանություններին ուղղված բոլոր քննադատություննե՞րը: Արդյո՞ք սա ենթադրում է, որ խորհրդարանն ընդունելու է խոսքի ազատությունը սահմանափակող օրենսդրություն, թե՞ դարձյալ չափանիշները որոշվելու են քաղաքական նպատակահարմարությամբ՝ թիրախավորելով այն սուբյեկտներին, որոնք քննադատական հայացք ունեն կառավարության ու նրա գործունեության նկատմամբ։ Իսկ գուցե ԱԱԾ-ն «ֆեյքերի» ու «ֆեյք» լուրերի դեմ պայքարելու է «ֆեյքերի» հեղափոխական բանակ ստեղծելո՞վ կամ արդեն գոյություն ունեցող բանակի աշխատանքը վերահսկելո՞վ։ Վերջապես՝ ինչպե՞ս են վերաբերվելու սոցցանցերում վխտացող իշխանական «ֆեյքերին», որոնք անհամեմատ ավելի անհանդուրժող, հայհոյող ու վիրավորանքներ հասցնող են:

Շատ կարևոր է նաև այն հանգամանքը, թե ո՞րն է համարվում հասարակական կարծիքի մանիպուլ յացիա, ո՞վ է որոշում դրա սահմանը։ Եթե դրանք այն լուրերն են, որոնք միտումնավոր ուղղված են Արցախի, պաշտպանության, ազգային անվտանգության կամ բանակի դեմ, ապա վարչապետն առնվազն պարտավոր էր այդ մասին բարձրաձայնել, տարանջատել՝ թյուրըմբռնումներից խուսափելու նպատակով։ Այստեղ նրա հետ չհամաձայնելն ինքնին անհեթեթ կլիներ: Հակառակ պարագայում՝ մեծ են ռիսկերը, որ, օրինակ, «ժողովրդի վստահությունը վայելող» կառավարության քննադատությունը կարող է համարվել հասարակական կարծիքի մանիպուլյացիայի փորձ, ու այդ դեպքում հետապնդվելու են բոլոր այն մարդիկ ու լրատվամիջոցները, որոնք կհանդգնեն իշխանությունից տարբերվող կարծիք ունենալ։

Նիկոլ Փաշինյանի երեկվա հանձնարարությունը՝ առանց հասցեականության ու կոնկրետության, վտանգավոր քաղաքական, սոցիալական հետևանքներ է ունենալու, ու դա արդեն իսկ տեսանելի է անզեն աչքով։

Ի պատիվ ԱԱԾ պետ Արթուր Վանեցյանի, նա կառավարության նիստից հետո առավել հավասարակշռված էր իր գնահատականների մեջ, իսկ մանիպուլ յացիայի առումով, կարելի է ասել, ուղղակի շրջանցեց հարցը: 

Իրականում այնպիսի տպավորություն է, որ գործ ունենք վարչապետի՝ զայրացած պահին տրված հերթական «պատին ծեփելու» հրամանի հետ, որի կիրառման գոնե մոտավոր մեխանիզմները չկան: Ընդ որում, չկան ոչ միայն մեզ մոտ, այլև աշխարհում:

ՍՈՒՐԵՆ ՍՈՒՐԵՆՅԱՆՑ