Տեր–Պետրոսյանը տարանջատվո՞ւմ է իշխանությունից, թե՞ պաշտպանում...

Օրերս առաջին նախագահ Լևոն Տեր– Պետրոսյանն անդրադարձել էր իր և Նիկոլ Փաշինյանի հարաբերություններին: Առիթը՝ վերջին շրջանում տեղեկատվական հոսքերում ակտիվացած այն թեման էր, որ վարչապետ Փաշինյանի և Հայ ազգային կոնգրեսի, մասնավորապես՝ Լևոն Տեր–Պետրոսյանի միջև կան ջերմ հարաբերություններ, որոնք ընդհուպ խորհրդապահական բնույթ ունեն: Հոդվածով Տեր–Պետրոսյանը արձագանքում է այդ քննարկումներին: 

Մեր նախորդ համարներից մեկում արդեն առիթ ունեցել ենք անդրադառնալ այս հարցին և արձանագրել, որ որևէ դավադրություն փնտրելու կարիք չկա, ու միամտություն է կարծել, թե Փաշինյանը փորձում է ռեաբիլիտացնել ՀԱԿ–ին՝ իր իշխանության հաշվին: Տեր–Պետրոսյանն իր հոդվածով վերահաստատում է մեր արձանագրումը, երբ ասում է, որ Փաշինյանից անկախ և ինքնաբավ մարդ չի տեսել, և որ վերջինիս խորհուրդ տալու կարիք չկա: Թեպետ, եթե մինչև վերջ անկեղծ լինենք, ապա խորհուրդ չլսելը, մեղմ ասած, այնքան էլ լավ բան չէ:

Ամեն դեպքում, սակայն, ակնհայտ է, որ առաջին նախագահը որոշակիորեն անհանգստացած է շրջանառվող քննարկումներով: Անհանգստացած է ոչ թե վարկանիշային ռիսկերի իմաստով, որովհետև նման ռիսկերը առաջին նախագահի անձի շուրջ անընդհատ են, բայց ինքը արձագանքել է այս անգամ: Անհանգստության հիմքն առավելապես այն է, որ Տեր–Պետրոսյանը փորձում է որոշակիորեն տարանջատվել իշխանությունից: Ասել է թե, ընդհանուր ձևակերպումների ներքո, որոնց տողատակում իշխանության հանդեպ աջակցությունն է, փորձ է արվում դուրս գալ պատասխանատվության բեռի տակից:

Փաշինյանի՝ իր հոգեզավակը լինելու մասին թեզը հերքելով՝ Տեր–Պետրոսյանը մի կողմից տարանջատում է իրեն Փաշինյանից, մեկ այլ կողմից Փաշինյանին պաշտպանում է հնարավոր քննադատություններից: Սակայն բովանդակային մասից զատ ակնհայտ է մեկ այլ բան: Թե՛ ՀԱԿ–ի, թե՛ Տեր– Պետրոսյանի հրապարակային ակտիվացումը ցույց են տալիս, որ նրանք քաղաքական դաշտում ակտիվացման որոշակի շանս և տարածություն են գտել և փորձում են այն իրացնել: Այդ տարածությունը անցնում է նախորդ իշխանությունների, մանավանդ Ռոբերտ Քոչարյանի դեմ պայքարի ճակատով: Թերևս հենց այստեղ է, որ ՀԱԿ–ը տեսնում է իր նոր դերակատարությունը, և հենց այստեղ է, որ նրանց շահերը համընկնում են իշխանության շահերի հետ: 

Տեր–Պետրոսյանի հոդվածը կարևոր է այնքանով, որ վերստին հաստատում է այն մոտեցումը, որ քաղաքականության մեջ պարզ ճշմարտություններ փնտրելու կարիք չկա: Այս պահին ՀԱԿ–ի և Փաշինյանի շահերը համընկնում են կոնկրետ հարցերով ու նրանց այդ համընկման շուրջ գուցեև լուռ, բայց դաշնակցում են: Մյուս կողմից՝ ամեն մեկն իրացնում է իր շահերը: Տարանջատվելով նոր իշխանություններից, բայց միաժամանակ աջակցություն հայտնելով նրանց, Տեր–Պետրոսյանը գծում է այս ոչ միանշանակության կարևոր սահմանը: Որևէ հակասություն այստեղ չկա: 

Հ.Գ. Ամեն դեպքում կա մեկ դրվագ, որին կցանկանայինք անդրադառնալ: Տեր–Պետրոսյանը նշում է, որ եթե ՀՀԿ–ն չփոխեր Սահմանադրությունը ու տեղի ունենային նախագահական ընտրություններ, ապա Նիկոլ Փաշինյանը կընտրվեր նախագահ, իսկ ՀՀԿ–ն կմնար խորհրդարանում մեծամասնություն՝ չկորցնելով կենսունակությունն ու չհայտնվելով այսօրվա վիճակում: Սա ասվում է ՀԱԿ–ի կողմից առաջարկվող սահմանադրական փոփոխությունների կոնտեքստում: Այդ առաջարկը ՀԱԿ–ը հիմնավորում է որպես քաղաքական դաշտի կայունացման դեղամիջոց: Իրականում, սակայն, եթե ամեն ինչ գնար Տեր–Պետրոսյանի նախանշած սցենարով, ապա մենք էլի չէինք խուսափի քաղաքական անկայունությունից, որովհետև տրամաբանական կլիներ, որ նախագահ Փաշինյանը ցրեր հանրապետական մեծամասնությամբ խորհրդարանը: Կիսանախագահական երկրում, հատկապես այնպիսի երկրում, ինչպիսին Հայաստանն է, որտեղ քաղաքական–կուսակցական համակարգը կայացած չէ, դժվար է պատկերացնել նախագահ, որին խորհրդարանական մեծամասնությունն առնվազն լոյալ չէ: Մնացած դեպքերում ունենում ենք ոչ թե բնական մրցակցություն, այլ անբնական երկիշխանություն, որն ունեցել ենք 1998–1999թթ. և տեսել ենք դրա հետևանքները: Սա, իհարկե, չի նշանակում, թե խորհրդարանական համակարգն է իդեալական: Բնավ ոչ: Այդ նույն երկիշխանության ռիսկը կա գործող մոդելում ևս, ու այն դրսևորվեց նախորդ տարվա ամռանն ու աշնանը: Ըստ այդմ, Սահմանադրության փոփոխության և վերանայման հարցը չպետք է դիտարկել միայն նախընտրությունների շրջանակներում, կարիք կա հաշվի առնել դրա բոլոր ռիսկերը, հատկապես այն ռիսկերը, որոնց առերեսվելու առիթ եղել է նախկինում:

 

ՏԻԳՐԱՆ ՍԱՀԱԿՅԱՆ