Գաղափարը հետաքրքիր է, բայց դժվար է հավատալ անկեղծությանը

regnum.ru–ն «Արդյոք Նիկոլ Փաշինյանին սփյուռքը պե՞տք է» վերնագրով հոդվածում գրում է, որ Հայաստանի սփյուռքի նախարարության վերացումը ստեղծել է ճգնաժամ Հայաստանի և սփյուռքի հարաբերություններում: Կառավարության կազմի օպտիմալացումը և մասնավորապես նախարարությունների թվի, առավել ևս՝ սփյուռքի նախարարության կրճատումը դարձել է ևս մեկ պատճառ Հայաստանի վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանի քաղաքականությունը քննադատելու համար: Իրոք, Հայաստանում երբևէ նման թվով նախարարություններ չեն եղել: 2007– 2008 թվականներին Սերժ Սարգսյանի կառավարությունը բաղկացած էր 16 նախարարությունից: Այս թիվը աստիճանաբար սկսեց աճել և 2018 թվականին հասավ մինչև 22–ի: Ակնհայտ է, որ նախարարների, պատգամավորների և օգնականների թվաքանակների անընդհատ ավելացման շնորհիվ ամեն հաջորդ վարչապետ շատ կարևոր խնդիր էր լուծում` շնորհակալություն էր հայտնում բոլոր նրանց, ում պետք էր շնորհակալություն հայտնել: Սկսած 2008 թվականից կառավարությունները կոալիցիոն էին, և կոալիցիային անդամակցող յուրաքանչյուր կողմին պետք էր փոխհատուցել կառավարության որոշակի պորտֆելներով, ինչը և արվում էր 10 տարի: Հավանաբար, ուշադրության արժանի չէ այն հանգամանքը, որ տասը տարիների ընթացքում նախարարությունների անունները, կառուցվածքը և կազմը անընդհատ փոփոխվել են: Ուշադրության արժանի է այլ բան: 2008 թվականի հոկտեմբերին կառավարության կազմում ստեղծվել էր նոր նախարարություն՝ սփյուռքի նախարարությունը: Ներկայացվել էր երկար ցուցակ, թե ինչ էր նախատեսում անել այդ նախարարությունը, բայց իրականում հատուկենտ մարդիկ կարող են ասել, թե ինչ է իրականում արել այդ ծառայությունը, բացի «Արի տուն» հայրենադարձության ծրագրի իրականացումից: Սփյուռքում, իհարկե, խանդավառությամբ էր ընդունվել նոր նախարարության ստեղծման լուրը, որը զբաղվելու էր իրենց գործերով: Ինչո՞ւ էր պետք այդ նախարարությունը ստեղծել: 

Բանն այն է, որ 2008 թվականի փետրվարին կայացած նախագահական ընտրություններից և Մարտի 1–ի արյունալի իրադարձություններից հետո պարզ դարձավ, որ սփյուռքը, ընդհանուր առմամբ, չէր աջակցում նախագահի ընտրություններում հաղթած թեկնածու Սերժ Սարգսյանին: Հնչում էին ցուցարարներին ուժով ցրելը դատապարտող խոսքեր և ձայների վերահաշվարկի պահանջներ: Արդյունքում Միացյալ Նահանգները հայտարարեց, որ դադարեցնում է Հայաստանում իրականացվող մի շարք ծրագրեր: Հայաստանի նախագահ դարձած Սերժ Սարգսյանը պետք է ինչ–որ կերպ վերականգներ իր ազդեցությունը հայկական սփյուռքում, իսկ դրա լավագույն ձևը սփյուռքի նախարարությունը ստեղծելն էր: Սրանով Սարգսյանը ցույց տվեց, որ այսուհետ Հայաստանի և սփյուռքի միջև հարաբերությունները նոր մակարդակի են բարձրանում: Նա նաև այդ նոր մակարդակի կարիքն ուներ, որպեսզի 2009 թվականին արտասահմանյան սփյուռքի հիմնական կենտրոնները շրջեր և համոզեր նրանց Թուրքիայի հետ հարաբերությունների հաստատման անհրաժեշտության և կարևորության մեջ:

Այսօր Հայաստանի նոր ղեկավար Նիկոլ Փաշինյանը այդ ամենի կարիքը չունի, և չկա սփյուռքի նախարարության անհրաժեշտությունը: Սփյուռքն, իհարկե, նրան պետք է և առաջին հերթին պետք  է իր տնտեսական բաղադրիչով: Ակնհայտ է, որ նախարարությունը կրճատվել  է լուրջ խնդիրների լուծման իր անկարողության պատճառով, իսկ միայն մշակութային և կրթական գործունեություն ծավալելու համար մի ամբողջ նախարարություն պահելը անիմաստ է: Փաշինյանն անգամ ավելին է առաջարկում: Նա ցանկանում է իրավական ակտերից հեռացնել բոլոր այն խոչընդոտները, որոնք թույլ չեն տալիս արտասահմանում ապրող հայրենակիցներին մասնակցել իրենց հայրենիքի քաղաքական կյանքին: Մասնավորապես, խոսքը վերաբերում է այդ քաղաքացիների հնարավոր ներկայությանը երկրի խորհրդարանում: Իհարկե, գաղափարը հետաքրքիր է, բայց դժվար է հավատալ այդ գաղափարի անկեղծությանը՝ հաշվի առնելով ներկայումս Հայաստանում ձևավորված վիճակը: Փաստն այն է, որ 2018 թվականին կայացած խորհրդարանական ընտրությունների արդյունքով, օրենսդիր մարմնում ներկայացված չէ երեք հայկական ավանդական կուսակցություններից և ոչ մեկը, իսկ դրանք այն կուսակցություններն են, որոնք իրենց ներկայացուցչություններն ունեն նաև Հայաստանից դուրս: Դրանք են՝ Սոցիալ–դեմոկրատական կուսակցությունը (հնչակյաններ), ՀՅԴ–ն և Լիբերալ–դեմոկրատական կուսակցությունը (ռամկավարներ): Նման իրավիճակում Նիկոլ Փաշինյանը ստիպված կլինի ապացուցել, որ սփյուռքի հետ կապը չի կտրվել, և միայն դրանից հետո կարող է ակնկալել, որ երկրում լուրջ ներդրումներ կկատարվեն սփյուռքի կողմից:

Թուրք վերլուծաբանները հետաքրքրված են սփյուռքի նախարարության լուծարման թեմայով: Նրանցից մեկը՝ թուրք– եվրասիական հետազոտությունների կենտրոնի ավագ վերլուծաբան Ասլան Յավուզ Շիրը, կարծում է, որ 2008 թվականին Հայաստանը չափազանց կախված էր սփյուռքից, և սփյուռքը մի տեսակ ճնշում էր գործադրում Հայաստանի ղեկավարության վրա: Սփյուռքի հանդեպ Փաշինյանի վերաբերմունքը տարբերվում է Հայաստանի մյուս ղեկավարների վերաբերմունքից, սակայն սփյուռքի նախարարության վերացումը և խորհրդարանում ավանդական կուսակցությունների ներկայացված չլինելը ճգնաժամ է առաջացրել սփյուռքի և Հայաստանի հարաբերություններում:

Կամո Խաչիկյան