«Պիգմեյ» կուսակցությունների հայաստանյան ֆենոմենը. «Փաստ»

«Փաստ» օրաթերթը գրում է.

Քաղաքագետ Էմիլ Օրդուխանյանն օրերս Ֆեյսբուք սոցիալական ցանցի իր միկրոբլոգում անդրադառնալով Հայաստանում հեղափոխության արդյունավետ ընթացքն ապահովելու խնդրին՝ տեսակետ է հայտնել, թե իշխանության ներսում տեղի ունեցող վերադասավորումներին զուգահեռ անհրաժեշտ է Հայաստանում կուսակցական համակարգը կայացնել:

«Չի կարող որևէ քաղաքական վարչակարգ իրապես դառնալ ժողովրդավարական առանց կուսակցական համակարգի կայացման: Նույնիսկ առանց կեղծիքների ընտրությունները միայն կարող են ապահովել ոչ երկարաժամկետ քաղաքական կայունություն, ինչի անհրաժեշտությունը, առավելապես թշնամական և ոչ բարյացակամ նկրտումներ ունեցող որոշ սահմանակից պետությունների պարագայում, կենսական է»,– գրել է քաղաքագետը:

Նրա դիտարկմամբ, կուսակցական համակարգի չկայացածությունը հանգեցրեց ՀՀ– ում հեղափոխական իրավիճակի, իսկ այսօր ականատես ենք լինում մի երևույթի, ինչը որպես քաղաքական հակամշակույթ, կոչվում է «քաղաքական ճամբարափոխություն կամ շարքերի լքում»:

«Դրա պատճառը կուսակցությունների մոտ գաղափարական հենքի թերագնահատումն է հենց որոշ կուսակցականների կողմից: Նրանցից շատերի համար մի քաղաքական ուժից դուրս գալը, երբ այն այլևս իշխանություն չէ, շատ «նորմալ» գործընթաց է: Սա նշանակում է, որ կուսակցությանը անդամակցության և դրանից դուրս գալու հարցում մեծապես կարևորվում են ոչ թե գաղափարախոսությունը, սկզբունքները, այլ ուղղակի քաղաքական դաշտում տվյալ ուժի գրաված դիրքը: Սակայն մեկ վերապահում անենք՝ քաղաքական դիրքերը մշտապես փոփոխվող են: Վերը նշված արատավոր քաղաքական երևույթն առաջին խոչընդոտն է կուսակցական համակարգի կայացման գործում»,–գրել է քաղաքագետը:

«Փաստի» հետ զրույցում Է. Օրդուխանյանն ասաց, որ երկրի խորհրդարանական կառավարման համակարգի ժամանակ ԱԺ–ն միակ համապետական նշանակության ներկայացուցչական մարմինն է: Ուստի տեղական առանձնահատկություններից ելնելով՝ անհրաժեշտ է կայացնել այնպիսի կուսակցական համակարգ, որ ընտրությունների արդյունքներով խորհրդարանում երկաստիճան կամ երկու գումարած մեկ մոդելով ձևավորված «հարաբերություններ» ձևավորվեն: Նման համակարգեր ձևավորելու դեպքում, ըստ քաղաքագետի, քաղաքական դաշտից դուրս կմղվեն «պիգմեյները»: Դրանք քաղաքական փոքր կշիռ ունեցող ուժեր են, որոնք Լուսնի նման Երկրագնդի շուրջն են պտտվում:

««Պիգմեյ» կուսակցությունները սովորաբար մեծ կուսակցությունների «ուղեծրում» են գոյատևում: Դրանք այն կուսակցություններն են, որոնք տվյալ պահին քաղաքական դաշտում իրենցից որևէ բան չեն ներկայացնում, բայց սնվում են ավելի հզոր քաղաքական ուժերից: Եվ, երբ իրենց այլևս հարմար չէ լինել իշխանության կողքին, հարմար պահին կարող են նաև դուրս գալ այդ համագործակցությունից»,–ասաց քաղաքագետը:

Զորօրինակ՝ ՀՅԴ–ն, որը չնայած գաղափարախոսությունների 180 աստիճան տարբերություններին, ՀՀԿ–ի հետ համագործակցության հուշագիր էր ստորագրել, սակայն իրեն հարմար պահին որոշեց դադարեցնել համագործակցությունը և անցավ «հակառակորդ» ճամբար: Քաղաքագետի կարծիքով, ամենակարևորը ՀՅԴ–ի պարագայում այն է, որ կուսակցությունը վերջապես վերադառնա իր սոցիալիստական գաղափարախոսական արմատներին և վերջ տա ազատական գաղափարախոսություն ունեցող քաղաքական ուժերի հետ կոալիցիաներ կազմել, քանի որ իրականում իրարից տրամաբանորեն հակադիր ուժերը չեն կարող միասին նույն ուղիով ընթանալ գաղափարախոսությունների հակադրման պատճառով:

«Այսինքն, քաղաքական կոալիցիաները պետք է համանման գաղափարախոսություն ունենան: Եվ չեն կարող կոալիցիոն նույն թևում իրար հակասող ուժեր լինել: Հայաստանի 27– ամյա քաղաքական կյանքում, անկախ այն հանգամանքից, թե գրանցված քանի կուսակցություն կա, խորհրդարանական շեմը հաղթահարել և մշտապես խորհրդարան է անցել 4–ից 6 քաղաքական ուժ: Ներկա խորհրդարանական կառավարման համակարգի պայմաններում դաշինքները պետք է գաղափարական շեշտադրումներ անեն: Մենք ունենք խնդիր, որ քաղաքական ուժերը ոչ թե գաղափարախոսությունների վրա են ձևավորվում, այլ անձերի: Եվ եթե մենք իսկապես ուզում ենք ժողովրդավարական երկիր կառուցել, շատ կարևոր է կուսակցական համակարգը կայացնել»,–ասաց Է. Օրդուխանյանը:

Քաղաքագետի դիտարկմամբ, եթե այդ գործընթացը տեղի ունենա էվոլ յուցիոն ճանապարհով, ապա կարող է շատ երկար տևել, բայց օգտվելով հեղափոխական իրավիճակից՝ հարկավոր է ներուժն օգտագործել և նշված ինստիտուցիոնալացման շրջանը շատ արագ հաղթահարել: Սակայն այդ հարցում կարևոր է ոչ թե հիմնվել ծանոթ–բարեկամ սկզբունքի, այլ՝ պրոֆեսիոնալներին ներգրավելու վրա, որը մեծապես կնպաստի պետականակերտման գործընթացին: Այսինքն, ժամանակն է, որ կուսակցություններն ինքնամաքրվեն: 

«Մեկ անձի կամ մեկ տասնյակ անձերով կուսակցությունները պետք է ինքնաբերաբար քաղաքականությունից դուրս մղվեն և առաջ տարվի գաղափարախոսության հիմքի վրա ձևավորված կուսակցությունների գաղափարը: Դրա արդյունքում է, որ կկայանա ոչ միայն քաղաքական դաշտը, այլև համակարգը»,–ասաց Է. Օրդուխանյանը: