Հերոս և հակահերոս. «Փաստ»

«Փաստ» օրաթերթը գրում է.

Մեր հյուրն է հոգեբան Սամվել Խուդոյանը

– Պարոն Խուդոյան, մեր երկրում մեր ժամանակների հերոսներ չեն ձևավորվում: Չկան մարդիկ, որոնց վարքագիծը ընդօրինակման արժանի է: Կամ մարդիկ կարծում են, որ կարելի է նրան ընդօրինակել: Ամեն մեկը մի ձևով ժամանակի մեջ վարկաբեկվում է: Սրա պատճառը ո՞րն է:

– Նման բան չկա, ես այդպես չեմ կարծում: Մեզ մոտ էլ հերոսներ կան: Հերոսներ կան տարբեր ոլորտներոմ` և՛ գիտական, և՛ քաղաքական, և՛ ռազմական, և՛ արվեստի մեջ, և՛ սպորտում: Եվ քանի որ պատերազմական վիճակի մեջ ենք գտնվում, ապա ռազմական ոլորտների հերոսներն ավելի շատ են:

Օրինակ` Մոնթե Մելքոնյանը, Վազգեն Սարգսյանը, Լեոնիդ Ազգալդյանը և այլք: Կամ երաժշտության մեջ օրինակելի է Բարսեղ Թումանյանը, շախմատում` Լևոն Արոնյանը: Նրանք հերոսներ են, և ժողովուրդն էլ շատ մեծ ակնածանքով է վերաբերվում վերջիններիս:

– Առանձնացնենք պատերազմական հերոսների թեման: Նրանք են առավելապես մարդկանց գիտակցության մեջ հերոս ընկալվում, ովքեր այլևս չկան, ովքեր զոհված են:

– Հայտնի է, որ իր կյանքի ընթացքում մարդը սովորաբար չի գնահատվում, ինչպես հարկն է: Չնայած շատերը նաև գնահատվում են: Օրինակ, ես Լևոն Արոնյանի անունը տվեցի, կարելի է մատնանշել նաև Նազիկ Ավդալյանին կամ սպորտի մեջ մեր մյուս չեմպիոններին:

Հատկապես մեր ազգը, բոլոր դարաշրջաններում ունեցել է իր հերոսները:

– Ձեր թվարկած մարդիկ պարզապես հաջողության են հասել իրենց ոլորտներում:

– Իրենց ոլորտներում հաջողությունների չհասած մարդիկ երբեք հերոս չեն համարվում:

– Ես այսպես եմ մտածում` Սամվել Բաբայանն էլ էր հերոս, բայց այսօր, խնդրեմ, մեղադրվում է հանցագործություն կատարելու մեջ: Եվ կարելի է նման շատ օրինակներ բերել, երբ երեկ հերոս էին, այսօր հայտնվել են այլ մակարդակներում:

– Շատ չեք բերի նման օրինակներ: Բայց, կներեք, բոլոր տեղերում և բոլոր ժամանակներում էլ նման բաներ լինում են: Եվ, եթե Աստված չանի, Սամվել Բաբայանը մահանա, նրան կդարձնեն հերոս: Արձան կկանգնեցնեն, այս կանեն, այն կանեն: Նույնիսկ այսպիսի մի պատմություն կա` Դերենիկ Դեմիրճյանը ինֆարկտ է ստանում, հետո փրկվում է, ու ասում է` քիչ էր մնում դասական դառնայի:

– Իսկ այսօր ի՞նչ արժեքների է ձգտում մեր ժողովուրդը: Ո՞րն է արժեքային համակարգի նրա տեսլականը:

– Դուք էլ գիտեք, որ մեզ մոտ արժեքները շատ են փոխվել: Նյութապաշտությունը դարձել է թիվ մեկը: Սարսափելիորեն ընկել է նաև մտավորականության մակարդակը:

Մենք այսօր ամեն օր քննադատական նյութեր ենք կարդում բուհերի ռեկտորների, առանձին գիտնականների վերաբերյալ, տեղեկանում ենք նրանց թալանի կամ կաշառակերությունների վերաբերյալ: Կամ հասարակության համար ակնառու է լինում մշակույթի շատ գործիչների, արվեստագետների շողոքորթ, քծնող վարքագիծը ինչ–որ պաշտոնի կամ ինչ–որ մեդալի հասնելու համար:

Մինչդեռ մտավորականությունը հասարակության այն առաջադեմ ուժն է, որն իր հետևից տանում է ժողովրդին: Հիշենք մի քանի տասնամյակ առաջ մեր մտավորականներին, ասենք` Պարույր Սևակին, որը ակներևաբար հակադրված էր խորհրդային պետությանը ու անգամ նման համակարգի պայմաններում կարողանում էր քննադատական խոսք հնչեցնել:

Մինչդեռ այժմ, համատարած թալանի, կաշառակերության, ընդհանրապես կոռուպցիայի պայմաններում, մեր մտավորականների մի մասը լուռ է, բերանից ոչ մի քննադատական խոսք չի հանում այս երևույթների դեմ:

– Ի՞նչ եք կարծում` բաց հասարակությո՞ւնն է մեղավոր, որ հերոսներն այլևս իրենց պատվանդաններին չեն մնում:

– Նախ ասեմ, որ մտավորականության մի ստվար զանգված հեռացել է երկրից: Երկրորդը` տնտեսական ծանր վիճակը հանգեցրել է նրան, որ շատերը կախման մեջ են ընկել մարդկանցից, որոնց դեմ չեն կարող խոսել: Սոցիալական ծանր վիճակի, աշխատատեղերի բացակայության և համանման այլ խնդիրների պատճառով արժեքները սկսել են անկում ապրել:

– Եթե կախարդական փայտիկի մի հարվածով վերականգնվի մեր տնտեսությունը, մարդը, տվյալ դեպքում` մտավորականը, կարողանա այլևս անկախ ապրել, մե՞ծ է կորուստը, երկա՞ր ժամանակ կպահանջվի, որպեսզի վերականգնվի արժանապատիվ հայի կերպարը:

– Որ կվերականգնվի, ես դրանում չեմ կասկածում: Երբ արդեն երկրում իշխանությունները կընտրվեն ժողովրդավարական ճանապարհով, երբ մարդը կգնահատվի համաձայն իր արժանիքների, երբ թալանն ու կաշառակերությունը կձգտեն նվազագույնի, ապա մեր ժողովուրդը, որը հոգևոր ավանդություններ ունեցող ժողովուրդ է, շատ արագ կրկին կվերագտնի իրեն: Իհարկե, արագ ասելով ես նկատի ունեմ մի 30–40 տարի: