«Պետությունը բարելավելու, միջազգային հեղինակությունը բարձրացնելու համար էական չէ, թե դու կառավարման ինչ մեխանիզմ ես ներդրել»

Past.am-ի զրուցակիցն է գրող, հրապարակախոս, պատմաբան Վահե Լոռենցը:

 

– Պարոն Լոռենց, այն Հայաստանը, որ ունենք այսօր արդյո՞ք մեր երազանքների երկիրն է:

 

– Վերլուծելով հայոց պատմության ընթացքը, անցած ժամանակահատվածները՝ երբևիցե այսքան թույլ, անկազմակերպ, առանց արժեհամակարգի պետականություն չենք ունեցել: Անգամ եղել են ժամանակաշրջաններ, որ թագավորական իշխանություն չենք ունեցել, գտնվել ենք օտարի պայմանական լծի տակ, սակայն շատ ավելի բարեկեցիկ, զորեղ երկիր ենք հանդիսացել, քան այսօրվա Հայաստանը:

 

 

Իհարկե անկախությունը բարձրագույն, անվիճարկելի գաղափար է, բայց նման պետություն ունենալն ու նման պետության քաղաքացի լինելը չեմ կարծում, թե որևիցե հայի երազանքն էր: Այսքա՜ն բևեռացում ունենք իշխանությունների և շարքային քաղաքացիների միջև, այսքա՜ն անօրինականությունների ենք ականատես լինում ամեն քայլի:

 

– Հայաստանն այսօր խորհրդարանական երկիր է: Կառավարման այս համակարգը լավագո՞ւյնը կլինի երկրի հետագա զարգացման, ժողովրդի ավելի բարեկեցիկ ապրելու տեսանկյունից:

 

– Կարծում եմ՝ ոչ: Խորհրդարանական կառավարման համակարգը թվում է, թե մեկ քայլ առաջ է, քան նախագահականը: Բայց սրանով հասարակությունը ավելի բևեռացվեց, որովհետև այսօր քաղաքականությամբ զբաղվելու համար անհրաժեշտ է լինել որևէ կուսակցության անդամ:

 

Խորհրդարանական կառավարման համակարգ ունեցել ենք 1918–20 թթ. և ուսումնասիրելով Հայաստանի առաջին հանրապետության պատմությունը՝ հասկանում ենք, որ խորհրդարանական կառավարման համակարգն այնքան էլ չի արտահայտում ժողովրդի կամքը կամ այդ արժեհամակարգը:

 

Ի վերջո պետությունը բարելավելու, սոցիալական խնդիրներ լուծելու, պետական քաղաքականություն վարելու, միջազգային հեղինակությունը բարձրացնելու համար այնքան էլ էական չէ, թե դու կառավարման ինչ մեխանիզմ ես ներդրել քո պետության մեջ: Մենք ունենք բազում խնդիրներ, իբր թե պահանջատիրություն, որովհետև արդեն 26 տարվա պետություն լինելով՝ միջազգային ատյաններում երբևիցե չենք խոսել այդ պահանջատիրության մասին: Պահանջատիրության մասին խոսում են միայն անմոռուկներով բրոշները կրծքին փակցնելով կամ էլ թուրքական դրոշը այրելով: Բայց իրավական հարթակում երբևիցե Հայաստանը պահանջատիրությամբ հանդես չի եկել:

 

Խորհրդարանական կառավարման համակարգի բացերից մեկն էլ այն է, որ իշխող կուսակցություն ունենք, որը ստացել է բացարձակ ձայների մեծամասնություն և նրա հետ կոալիցա է կազմում մի կուսակցություն, որը բնակչության 5%–ի համակրանքն ուներ: Ստացվում է, որ բնակչության 5%–ի համակրանքը ստացած կուսակցությունը այսօր իշխող է և իր գաղափարախոսությունն ու սկզբունքները փորձում է տարածել մնացած 95%–ի վրա:

 

Իսկ այն, որ ընտրությունների արդյունքում կուսակցություններից մեկը ստանում է երկնիշ թվով առավելություն մնացածների նկատմամբ, խոսում է հասարակության դեգեներացման մասին:

 

Կառավարման համակարգ փոխելով՝ չես կարող փոխել պետությանդ մեջ որոշակի խնդիրներ, եթե դրա մեջ չկա արժեհամակարգ: Անգամ Հիսուս Քրիստոսին իջեցնեն և Բաղրամյան 26–ում նստեցնեն, որ կառավարի մեր հանրապետությունը, էլի նույն բանն է լինելու: Ոչինչ չի փոխվելու, քանի որ մենք չունենք մեր պետական կառավարման հիմքում դրված արժեհամակարգ: Եվ որևէ լավ գաղափար չի կարող կենսունակ լինել, եթե այդ գաղափարի հիմքում արժեհամակարգ չկա, առավել ևս երբ այդ արժեհամակարգը չեն կրում գաղափարն իրականացնողները:

 

– Ըստ Ձեզ, նրանք, ովքեր ընդգրկված են ԱԺ–ի կազմում պատրա՞ստ են այս նոր կառավարման համակարգի ամբողջ ծանրությունը վերցնել իրենց ուսերին:

 

– Ըստ իս նրանք պատրաստ են նոր ձևերով թալանել երկիրը, ազգային հարստությունը՝ ավելին անել ամրագրելու իրենց իշխանությունը: Ես գտնում եմ, որ այս վիճակը հաղթահարելու համար մեզ անհրաժեշտ է այդ արժեհամակարգը ներդնել: Մինչև մենք այն չունենանք, մինչև այն մեզ համար դրոշ ու վարդապետություն չսարքենք, մենք ձախողվելու ենք:

 

 

ՔՐԻՍՏԻՆԱ ՏԵՐ–ՄԱԹԵՎՈՍՅԱՆ

Կիսվել