Ազգային ապաքինման լիցքերը մեր մեջ են

Մեր հյուրն է գրող, վերլուծաբան Արծրուն Պեպանյանը.

– Պարոն Պեպանյան, այսօր ի՞նչ ունենք մենք: Ինչպե՞ս կբնութագրեք մեր ներկան:

– Ներկան մի խառնաշփոթ իրականություն է, որտեղ ժողովրդի բացասական հատկանիշները գերիշխում են: Սակայն ժողովուրդը պահպանում է նաև իր ազգային գծերը, որոնք երևան են գալիս արտակարգ իրավիճակներում:

– Դե, մենք արտակարգ իրավիճակների ազգ ենք. Սարդարապատ եղավ` գնացինք կռվեցինք: Է՛լի հետ գնանք` Վարդանանց ժամանակներում գնացինք կռվեցինք: Սակայն հերոս լինելն ավելի հեշտ է, քան ճիշտ ապրելը: Ի վերջո, ծայրահեղ միջոց չէ՞, որին դիմում ենք, երբ հայտնվում ենք անդունդի եզրին:

– Դե, իհարկե, լավ չէ, որ մենք այսպիսին ենք: Մինչդեռ պետք է կարողանայինք մեր հասարակական կյանքն այնպես կարգավորել, որ հերոսի կարիք չունենայինք: Եթե հերոս է ի հայտ գալիս, նշանակում է ժամանակակիցները կամ նախորդներն իրենց լավ չեն պահել:

Այո, մենք այսօր խնդիրներ ունենք լուծելու: Պետք է պարզենք, թե ո՞րն է պատճառը, որ գտնվում ենք այս խառնաշփոթ իրավիճակում: Պարզենք և գտնենք այն հաղթահարելու հնարը:

Ցավոք սրտի, այս 25 տարվա մեջ մեր քաղաքական ուժերը մնացել են մակերեսային վերլուծությունների տիրույթում: Նրանք զլացան պարզել այս իրականության պատճառը:

– Այդ դեպքում ինչի՞ց սկսենք:

– Սկսում ենք հետևյալ հարցից, որ տալիս ենք մեզ ու ստանում պատասխանը. արդյոք այսօրվա նախագահն ու իր թիմը մեղավոր են այս ամենի համար: Եթե պարզվի, որ իրենց ծնվելուց առաջ էլ նման իրավիճակ է եղել, նշանակում է մեղավոր չեն: Նրանք պարզապես հետևանք են:

Ես ինքս էլ նույն կերպ եմ հասել վերլուծության իմ արդյունքին: Վերլուծելով հետ եմ գնացել մեր պատմության մեջ ու պարզել եմ, որ մենք առաջին հանրապետության ժամանակ ևս այս նույն իրավիճակն ենք ունեցել: Փաստորեն կապ կա հարյուր տարի առաջ եղած և այսօրվա իրականությունների միջև: Այնպես որ մեղավորները մեր ժամանակակիցները չեն, նրանք բոլորը հետևանք են:

Հետո էլի ես խորանում, էլի ես հետ գնում: Ու եթե հարց տվող ես, պատասխանը գտնում ես, թե ինչո՞ւ այսպես եղավ մեր պատմության մեջ: Եվ եթե դա գիտես, ապա հաղթահարելու ճանապարհը կպարզես: Հայ իրականության մեջ պարզապես ալարում են զբաղվել այս խնդիրը հաղթահարելու գործով:

– Բայց Գարեգին Նժդեհը չի՞ տվել բանաձևը:

– Տվել է նա իր ժամանակի համար: Նաև քայլերի համակարգն է տվել, թե ինչ է հարկավոր անել: Մնում է, որ մենք` իրենից հետո եկող սերունդս, հաշվարկենք, թե իսկ իրենից հետո՞ ինչ է տեղի ուենցել ազգի հետ: Որովհետև նրանից անցել է ևս 100 տարի: Այս ընթացքում և՛ դրական, և՛ բացասական նոր գործոններ են ի հայտ եկել, ազգը նոր ազդեցություններ է կրել:

Այս ամենից հետո կարող ենք արդյունքը հանրագումարի բերել, ստանալ իրականության պատկերը և նոր միայն մտածել, թե ինչ կարելի է անել իրականությունը փոխելու համար:

– Բայց իրականությունը փոխելու համար, ըստ մեր վերնախավի (թե քաղաքական, թե մտավոր), ոչ թե պետք է նայենք ինքներս մեզ, հայացք գցենք մեր ներսը, այլ նայենք եվրոպաներին, աշխարհին, ամերիկաներին: Սխա՞լ վեկտոր է սա:

– Բացասական այդ գործոններից մեկն էլ այլոց ընդօրինակելն է: Դեռ 100 տարի առաջ քաղաքագետները պարզել էին, որ եթե որևէ ժողովուրդ, ցանկանալով լավ ապրել, ներմուծում է իրենից քաղաքականապես զագացած, առաջընթաց ունեցող ժողովուրդների օրենքները, ապա կա մի վտանգ: Բանն այն է, որ եթե նրանց օրենքները բերեք, բայց նրանց համարժեք ազգային ոգու բարձրացում չապրեք, չսկսեք նրանց նման մտածել, նույն հայացքը չունենաք հայրենիքի հանդեպ, անցյալի հանդեպ, ապագայի հանդեպ, ապա ձեր երկիրը կքայքայվի, ձեր ժողովուրդը կհուսահատվի, կոտնատակվի: Քանզի այդ օրենքները չեն գործի, և կկանգնեք քաղաքացիական պատերազմի շեմին:

Սա այն բանի նկարագրությունն է, ինչ կա մեր երկրում: Եվ դա` ուղիղ 25 տարի:
Այսպիսին է ֆրանսիացի փիլիսոփա–հոգեբան Գյուստավ Լե Բոնի ահազանգը: Նա այդ եզրակացությանը հանգել է սեփական երկրի փորձն ուսումնասիրելով: Ֆրանսիացիները ժամանակին փորձեցին ժողովրդավարություն ներմուծել աֆրիկյան որոշ երկրներ, և արդյունքը տխուր եղավ:

Մեր դեպքում էլ է նույնը: Փաստորեն կյանքն այդ ներմուծովի օրենքները դրել է մի կողմ, ու ընթանում է իր հունով: Բոլորս էլ գիտենք, որ ընտրություններ չկան, բայց էլի իրար կոտորելով, ջարդելով–փշրելով գնում ենք առաջ: Ու… մեր հերն անիծում ենք մենք: 
Բավարար խելք է պետք հասկանալու, որ սա ԹԱԿԱՐԴ Է: