Միասնության տեսլական

Որքան մոտենում են ապրիլյան ընտրությունները, այնքան ավելի շատ է խոսվում ընդդիմության հնարավոր միավորվելու մասին։ Սակայն այս դեպքում, ընդդիմություն եզրույթը շատ ուժերի համար կարող է ոչ տիպական թվալ։ Նրանց ավելի հարմար է անվանել ոչ իշխանական ուժեր։ Վերջերս, տված հարցազրույցներում, նրանցից որևէ մեկը չի բացառում դաշինքներով հանդես գալու հեռանկարը։ Անգամ ՔՊ–ն, որն ի սկզբանե հայտարարել էր, թե դեմ է որևէ տեսակի դաշինքներին, կարծես թե հիմա, հասկանում է, որ լուրջ խնդիրներ ունի ակնկալվող տոկոսների հետ։

 

Արամ Սարգսյանի վերադարձը, Հրանտ Բագրատյանի հարցազրույցը, և մինչ այդ ՀԱԿ կողմից հնչեցված մտքերը թույլ են տալիս ենթադրել, որ կուսակցությունների դաշինքներ ամեն դեպքում կստեղծվեն։ Կարծես ուրվագծվում է «Ժառանգություն», «Հանրապետություն», «ՔՊ» դաշինքը, որոնց կարող է միանալ նաև Մարուքյանի «Լուսավոր Հայաստանը»։ «Հանրապետությունը» վաղուց չի մասնակցել գործընթացների և ռեսուրսների առումով շատ դիտարկումներ չենք կարող անել։ Սակայն, այն, որ ՏԻՄ ընտրություններում նրանց կողմից բացահայտ կամ թաքույց սատարվող թեկնածուները պարտվել են կուսակցության առաջնորդի ավանդական ազդեցության գոտիներ համարվող տարածքներում, բարդացնում է նրանց վիճակը։

 

«Ժառանգությունն» իր լավագույն տարիներն անցել է, և այսօր չունի էական ռեսուրսներ։ ՏԻՄ ընտրություններին չմասնակցելը ոչ թե տակտիկական ինչ–որ քայլ էր, ինչպես փորձում են մեզ մատուցել, այլ իրականում ռեսուրսների բացակայություն։ Միայնակ այս կուսակցությունը ոչինչ չի կարող անել։ ՔՊ–ի պարագայում, ակնհայտ երևաց, որ կուսակցությունը կարող է կրկնել Իմպիչմենթ դաշինքի հայտնի պատմությունը։

Ճիշտ է, ՏԻՄ ընտրություններին ավելի շատ աշխատում է կլանային, խնամիական, թաղային համակարգը, ինչպես եղավ «Լուսավոր Հայաստանի» պարագայում, բայց ամեն դեպքում դա ցուցանիշ է։ Ակնհայտ է, որ նույն «Լուսավոր Հայաստանը» համապետական ընտրություններին, անգամ նույն Վանաձորում այդքան ձայն չի կարող ապահովել։ Եթե այս ուժերն ամեն դեպքում միավորվեն և իրենց հայտարարեն նաև այսպես ասած արևմտամետների դաշինք, ապա նրանց կարող է միանալ նաև Քոքոբելյանի կառույցը, որն այսօր ինտենսիվ բանակցությունների մեջ է նախկին վարչապետ Հրանտ Բագրատյանի հետ։ Բագրատյանն ինքն էլ չի հերքում դա։ Սակայն հետաքրքիր է Բագրատյանի մոտիվացիան, ով հավակնում է լինել միասնական ընդդիմության առաջնորդ։ Կասկածի տակ չդնելով Բագրատյանի ունակությունները և հմտությունները, ամեն դեպքում կարծում ենք, որ նա չունի առաջնորդի այն հատկությունները, որոնք պետք են ընդդիմության առաջնորդին՝ իշխանափոխության համար։ Իսկ ընդհանրապես, հետխորհրդային գրեթե բոլոր երկրներում, եթե ցուցակի առաջնորդն իրականում խարիզմատիկ լիդեր չէ, ինչպես օրինակ դա Տեր–Պետրոսյանի դեպքում էր, ապա այդ դաշինքների մի զգալի մասը փլուզվում է արդեն ընտրություններից առաջ, հաշվի առնելով ներկայացվող ցուցակների շուրջ եղած տարաձայնությունները։ Իհարկե, եթե անգամ այս միավորումները տեղի ունենան, ապա կլինեն մանր–մունրներ, որոնք կհանգրվանեն այդ միավորումներում, միայն առաջնորդի տեղը տասնյակում ապահովելու նկատառումով։

 

Նախկին ՕԵԿ–ին երբևէ ընդդիմություն չենք համարել, ուստի չենք դիտարկում, իսկ Համախմբումը կարող է ունենալ ռեալ կշիռ ոչ իշխանական, բայց պռոքոչարյանական դաշտում։ Բանակցությունների մեջ է նաև ՍԴՀԿ–ն, բայց կարծում ենք, ում հետ էլ որ գնա դաշինքի, կգնա առանց Լյուդմիլա Սարգսյանի։ Այստեղ բաց է մնում ՀԱԿ–ի հարցը։ Այն, որ կուսակցությունը հանդես է գալիս արմատական ընդդիմադիր դաշտից, կարծես ոչ մեկին գաղտնիք չէ։ Ունի նաև իր մշտական, երբեմն նաև կրիտիկական զանգվածը, որոնք երկար տարիներ արդեն պայքարի մեջ են։ Սակայն չի նշմարվում այն ուժերի հանգրվանը, որոնց հետ ՀԱԿ–ը կարող է համագործակցել։ Այստեղ դեր է խաղում նորից Տեր–Պետրոսյանի գործոնը։ Շատ ուժերի առաջնորդներ, ժամանակից շուտ մեծացել են և հավակնում են առաջին համարի, սակայն Տեր–Պետրոսյանի գործոնի առկայության դեպքում, նրանք չեն կարող հավակնել դրան։ Հաշվի առնելով Փաշինյան–ՀԱԿ հակասությունները և տարբեր մակարդակներում դրսևորվող խնդիրները, գրեթե անիրատեսական ենք համարում այդ միավորումը։ Սակայն մեկ իրողություն ակնհայտ է, եթե անգամ ընդդիմադիրները միավորվեն մի քանի դաշինքների մեջ, ապա դրանով էլ ավելի կհեշտացնեն իշխանության կյանքը։