Սահմանադրական «քյալագյոզություն»

Սահմանադրության փոփոխությունների նախագծի հրապարակումից հետո, ինչպես և սպասելի էր, հայաստանյան սոցցանցերն ու լրատվամիջոցները հեղեղվեցին տարատեսակ քննարկումներով ու քննադատություններով: Սակայն այս ամբողջ սահմանադրական խառնաշփոթի մեջ հետին պլան մղվեցին մի շարք հարցեր, որոնք, կարծում ենք, շատ ավելի կարևոր են, քան Սահմանադրության նախագծի այս կամ այն աղմկահարույց հոդվածը:

Հոդվածներն ու նրանց քննարկումը

Պետք է խոստովանել, որ իսկապես Սահմանադրության հրապարակված նախագծում առկա որոշ հոդվածներ ուղղակիորեն հակասահմանադրական ու հակաիրավական են, սակայն, միևնույն ժամանակ, նկատի ունենալով առկա վարչակարգի պարզունակ տրյուկները, ամենայն հավանականությամբ այդօրինակ հոդվածները նշվել են պարզապես «բուռն քննարկում» կազմակերպելու համար, որից հետո վարչակարգը, դրսևորելով իր «ժողովրդավար էությունը», սույն հոդվածները կփոխի մոտավորապես այն սցենարով, որին ականատես եղանք էլեկտրաէներգիայի թանկացման շուրջ. այն է` ՀԷՑ-ը «միջնորդեց» 17 դրամով թանկացնել, «մերոնք դիմադրեցին ու թանկացրեցին 6.93-ով»: Մեծ հաշվով, այս առումով նախագծում առկա հոդվածների քննարկումը լիովին տեղավորվում է ՀՀԿ-ական քարոզչության շրջանակներում:

Պե՞տք են արդյոք սահմանադրության փոփոխությունները

Սա այն առանցքային հարցն է, որը տարօրինակ կերպով առաջնային դիրքերում չէ: Ներկայումս Հայաստանում ուղղակիորեն բացակայում է սահմանադրության և կառավարման համակարգի փոփոխության հասարակական պահանջարկը: Սովորաբար նորմալ պետական համակարգերում Սահմանադրությունները ու պետական կառավարման համակարգերը փոխվում են ուղղակիորեն հանրային պահանջի կամ ճնշման տակ, որն արտացոլում է երկրում կատարված կամ կատարվող հասարակական-քաղաքական տեղաշարժերի ընթացքն ու ուղղությունը:

Բացի այս՝ առաջարկվող Սահմանադրությամբ Հայաստանի Հանրապետությունը դառնալու է խորհրդարանական հանրապետություն, որը նույնպես յուրօրինակ աբսուրդ է: Խորհրդարանական կառավարման համակարգը կիրառելի է և լիարժեք կարող է գործել միմիայն պառլամենտարիզմի կայուն ավանդույթներ և բազմակողմանի ձևավորված ու զարգացած բազմակուսակցական համակարգ ունեցող երկրներում: Խոսել հայաստանյան բազմակուսակցական համակարգի մասին՝ պարզապես ծիծաղելի է, քանի որ առկա քաղաքական դաշտում  ամենամեծ կուսակցության համբավ ունեցող Հանրապետականը պարզապես անձնական շահերի ու շարժառիթների հիման վրա ստեղծված քրեաօլիգարխիկ կլան է, որն իշխանությունից զրկվելուց հետո կարժանանա ՀՀՇ-ի ճակատագրին:

Քաղաքական դաշտում առկա մյուս՝ ՕԵԿ, ԲՀԿ և այդօրինակ այլ մանկլավիկ կուսակցություններին անգամ անդրադառնալու հարկ չկա, քանի որ վերջիններս հիմնականում ստեղծվել են նույն հանրապետական քրեաօլիգարխիայի ջանքերով և տարիներ շարունակ ծառայում են նրանց: Ինչ վերաբերում է իրական ընդդիմադիր մի քանի կուսակցություններին, ապա վերջիններս էական ազդեցություն չունեն քաղաքական գործընթացների վրա և ունեն հանրային վստահելիության պակաս:

Բնականաբար նման պայմաններում քանի որ Սահմանադրության փոփոխությունը նախաձեռնվել է անձամբ Սերժ Սարգսյանի կողմից, ինչը նշանակում է, որ այդ փոփոխությունը, հանրաքվեն, հանրաքվեի այս կամ այն արդյունքը պարզապես ծառայելու է Սերժ Սարգսյանի ու իր վարչակարգի շահերին:

Ոչ սահմանադրությանը կամ բոյկոտ

Վերը նկարագրված իրադրությունից հետևում է, որ պարզապես պետք է պայքարել այդ փոփոխությունների դեմ, սակայն այստեղ առաջ է գալիս մեկ այլ խնդիր: Առկա վարչակարգը ոստիկանական ու բիրտ ուժի վրա հիմնված, Մարտի 1 իրականացրած, շարունակաբար ընտրություններ կեղծած կենսագրություն ունի: Սա գիտեն և ՀՀ քաղաքացիները, և ընդդիմադիր քաղաքական ուժերը: Ուստի, իմանալով այս փաստը, այն քաղաքական ուժը կամ գործիչը, որը կոչ կանի հանրությանը ոչ ասել կամ բոյկոտել փոփոխությունները, պատասխանատվություն կվերցնի տեր կանգնել հանրային «ոչ»-ի կամ բոյկոտի արդյունքներին, հակառակ դեպքում ոչ-ի և բոյկոտի քարոզչությունը սովորական դարձած պոպուլիզմի սցենարից են: Կա արդյոք ներկայումս այնպիսի քաղաքական ուժ կամ կազմավորում, որն ունակ է Հայաստանի ամենահեռավոր գյուղի ընտարտեղամասից սկսած մինչև Երևան վերահսկողություն սահմանել հանրաքվեի գործընթացի վրա, արձանագրել իրական արդյունքներ և ամենակարևորը՝ կա արդյոք այնպիսի քաղաքական ուժ, որը գիտի, թե ինչ անել «ժողովրդի ձայնի» հետ: 2013-ի և մինչ այդ տեղի ունեցած համապետական ընտրությունների ու հանրաքվեների փորձը այսօրինակ հույսեր չի ներշնչում:

Եզրափակելով՝ Սերժ Սարգսյանի վարչակարգն, ինչպես արդեն նշվեց, ընդունակ է ցանկացած քայլի, ուստի արդյոք Սերժ Սարգսյանը Սահմանադրական փոփոխությունների ձախողման պարագայում չունի վերարտադրության պահուստային ծրագիր, վերջիվերջո Սարգսյանը մշտապես հայտարարել է, որ անձամբ դեմ է խորհրդարանական կառավարման համակարգին:

Հարցեր, որոնց պատասխանն անորոշ է:

Աղասի Մարգարյան