Ի՞նչ կապ ունեն արաբական թվերը Հնդկաստանի հետ, և ինչպես դրանք «գրավեցին» աշխարհը. «Փաստ»

«Փաստ» օրաթերթը գրում է.

Արաբական կամ հնդ-արաբական թվերը (այդպես ավելի ճիշտ է անվանել) հայտնաբերվել են Հնդկաստանում 5-րդ դարում: Դա տասական թվային համակարգ է, որը ներկայում ունի հետևյալ թվանշանները՝ 0, 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9: Այս համակարգը օգտագործվում էր ոչ միայն Հնդկաստանում, այլև հարակից Թայլանդում և Հնդկաչին թերակղզու մյուս երկրներում։ 628 թվականին հնդիկ մաթեմատիկոս Բրահմագուպտան է ստեղծել նախադեպը չունեցող մի թվանշան՝ 0-ն (շունյա), որը անհամեմատ հեշտացնելու էր հաշվարկման մեխանիզմը։ Սա ներկայում ամենատարածված թվանշանային համակարգն է ժամանակակից աշխարհում։

7-րդ դարում համաշխարհային նոր կրոնի՝ իսլամի տարածման հետևանքով ստեղծվել է նոր աշխարհակալ կայսրություն՝ Արաբական խալիֆությունը: Նրա խոշոր քաղաքներում, մասնավորապես նորակառույց մայրաքաղաք Բաղդադում պետության գործիչները սկսել են մշակույթի ու գիտությունների զարգացման ակտիվ գործընթաց՝ ի մի բերելով մինչ այդ գոյություն ունեցած հնդկական, պարսկական, հունական ու հռոմեական քաղաքակրթությունների նվաճումները։

Թվաբանության առաջընթացը կապվում է հնդկական թվերի ներմուծման հետ, որոնք ստեղծվել էին դեռ 5-րդ դարում և կատարելագործվել մինչև 700 թվականը: Հնդկական թվաբանական համակարգը զարգացրել է մաթեմատիկոս Աբու Ջաֆար Մուհամմադ իբն Մուսա Ալ-Խորեզմին (780-850): Նա հեղինակել է «Քիթաբ-ալ Ջաբր վա ալ -մուկաբալա» աշխատությունը։ «Ալ-ջաբր» բառից առաջացել է «ալգեբրա» տերմինը (հանրահաշիվ), իսկ Ալ-Խորեզմիի անունից՝«ալգորիթմ» բառը: Նա նաև հեղինակել է «Հնդկական հաշվարկի մասին» գիրքը, որը ներկայացնում է տասական համակարգը: Այն ընդունվել է ամբողջ խալիֆայությունում: Արաբական թվերի մասին եվրոպացիները տեղեկացել են միայն 10-րդ դարում։ Պիրենեյան թերակղզու տարածքում Կորդովայի խալիֆայության հարևանությամբ առաջացած մի քանի քրիստոնեական պետություններից մեկի՝ Բարսելոնայի կոմսության շնորհիվ արաբական թվերը հայտնվում են Իտալիայում: Հռոմի պապ Սիլվեստր 2-րդը (999-1003) առաջիններից էր, որ ծանոթանում է դրանց և համոզվում թվերի հարմարության մեջ, և Ալ-Խորեզմիի աշխատությունը լատիներեն է թարգմանվում 12-րդ դարում «Algoritmi de numero Indorum» անվանմամբ:

Դեռ զարգացած միջնադարում, ավելի ստույգ՝ Խաչակրաց արշավանքների դարաշրջանում (12-13-րդ դարեր), թվերը տարածվում են ամբողջ աշխարհով։ Քանի որ եվրոպացիները թվերին ծանոթացել էին արաբների միջոցով, դրանք անվանում են «արաբական», այլ ոչ թե «հնդկական»: Մինչ այդ Եվրոպայում ու Մերձավոր Արևելքում գործածվում էին տարբեր թվաբանական համակարգեր, որոնցից համեմատաբար տարածվածը հռոմեական թվերն էին։

Մանրամասները՝ «Փաստ» օրաթերթի այսօրվա համարում