Կշարունակվե՞ն «ռեյդերը» Հարավկովկասյան երկաթուղու վրա. «Փաստ»

«Փաստ» օրաթերթը գրում է.

vpoanalytics.com–ը «Հայաստան – Ռուսաստան. արդյո՞ք կշարունակվեն Հարավկովկասյան երկաթուղու վրա «ռեյդերը»» վերնագրով հոդվածում գրում է, որ վերջերս Բրյուսելում կայացած հանդիպման ժամանակ ՀՀ տարածքային կառավարման և ենթակառուցվածքների նախարար Դավիթ Խուդաթյանը և Թուրքիայի տրանսպորտի նախարար Աբդուլքադիր Ուրալօղլուն քննարկել են «անցյալում ակտիվորեն օգտագործված երկաթուղային և ճանապարհային հաղորդակցությունների վերականգնումը»։ «Մեր տարածքում սկսելով անհրաժեշտ տեխնիկական սպասարկման և նախապատրաստական աշխատանքները՝ մենք նաև գնահատեցինք հայկական կողմի նախապատրաստական և մրցութային ընթացակարգերի ընթացքը։ Բացի այդ, անդրադարձանք Կարսի և Անիի միջև գտնվող Անիի պատմական կամրջի վերականգնմանը և քննարկեցինք մեր ընդհանուր պատմական ժառանգության այս կարևոր հուշարձանը վերակենդանացնելու քայլերը»,– X-ում գրել է Ուրալօղլուն։

Yerevan Observer Telegram ալիքի հաղորդմամբ, Խուդաթյանն «առաջարկել է, որ թյուրքական աշխարհի կամ թյուրքական պետությունների կազմակերպության երկրները միանան հայ-թուրքական և ադրբեջանական սահմաններ տանող մուտքի ճանապարհների և ուղիների, ինչպես նաև Անիի կամրջի վերականգնմանը»։ Նախարարի խոսքով, այդ մոտեցումը համապատասխանում է Հայաստանի բազմավեկտոր, փոխշահավետ երկխոսության հանձնառությանը։ Ավելին, ՀՀ Անվտանգության խորհրդի քարտուղար Արմեն Գրիգորյանի մասնակցությունը հունիսի 25-ին Գդանսկում Ուկրաինայի վերականգնմանը նվիրված համաժողովին ոչ այլ ինչ է, քան «ռուսական իշխանություններին ուղղված թափանցիկ ազդանշան այն մասին, որ Հայաստանում ռուսական ակտիվները կարող են սառեցվել հետագայում Կիևին փոխանցելու համար, ինչպես դա եղել է Արևմուտքում»։

Վերջին ամիսներին հայկական լրատվամիջոցները տարածել են ռուսական ընկերությունների շուրջ բացասական տեղեկատվություն։ Օրինակ՝ դեռևս մարտին Հարավկովկասյան երկաթուղիների մամուլի քարտուղար Ռուբեն Գրձել յանը մեկնաբանել է հայկական հեռուստաալիքով հեռարձակված ակնհայտորեն ուռճացված և ենթադրաբար «չիրականացված» ներդրումային թվերը, որտեղ հաղորդվել էր, որ ընկերությունը պետք է 2008-ից 2029 թվականներին՝ կոնցեսիոն կառավարման 30 տարվա ընթացքում ներդներ մինչև 2,15 միլիարդ դոլար... «Այն պնդումը, որ «ակնհայտորեն պարտավորություններն արդեն խախտվել են», չի համապատասխանում իրականությանը, քանի որ ընկերությունը խստորեն կատարում է իր պայմանագրային ներդրումային պարտավորությունները փուլ առ փուլ։ Իրականում Հարավկովկասյան երկաթուղիներ ընկերության ներդրումային պարտավորությունները 20082038 թվականների համար կազմում են 174,5 միլիարդ դրամ (մոտավորապես 500 միլիոն դոլար), որից մոտ 145 միլիարդ դրամն արդեն իսկ ներդրվել է։ Դա նշանակում է, որ ներդրումային ծրագրի ավելի քան 80 %-ն արդեն իրականացվել է»,– նշել է նա։

Հիշեցնենք, որ «Հարավկովկասյան երկաթուղի» ՓԲԸ-ն «Ռուսական երկաթուղիներ» ընկերության 100 %-անոց դուստր ձեռնարկությունն է։ Ընկերությունը կառավարում է Հայաստանի երկաթուղային համակարգը 2008 թվականից։

Հարավկովկասյան երկաթուղու 2025 թվականի ներդրումային ծրագիրը գերազանցում է 2 միլիարդ դրամը, որը նպատակաուղղված է ենթակառուցվածքների արդիականացմանը։ Միայն 2024 թվականին ընկերությունը լրացուցիչ 2 միլիոն դոլար է ծախսել Հայաստանի հյուսիսում 2024 թվականի մայիսին տեղի ունեցած ջրհեղեղի հետևանքով վնասված երկաթուղու հատվածները վերականգնելու համար։ Հարավկովկասյան երկաթուղին, հավանաբար, մեղադրվում է միասնական երկաթուղային ցանցի բացակայության մեջ, այստեղից էլ՝ պարբերաբար «մեղադրանքներ» են հնչում ենթադրյալ ներդրումային պարտավորությունները չկատարելու մեջ։ Մինչդեռ, դեռևս 2012 թվականի վերջին հաղորդվել էր, որ ընկերությունը պատվիրել է Վանաձոր-Ֆիոլետովո երկաթուղու մոտ 35 կմ երկարությամբ նախագծի տեխնիկատնտեսական ուսումնասիրություն, որը կկրճատեր Երևանից մինչև վրացական սահման ճանապարհորդությունը մոտ 100 կիլոմետրով։ Սակայն այն ժամանակվա ընկերության ղեկավարությունը շուտով նախագիծը հայտարարել էր ոչ շահութաբեր, քանի որ այն չէր ենթադրում մոտակա՝ մեծամասամբ չօգտագործված գունավոր մետաղների հանքավայրերի շահագործում։

«ՀՀ կառավարությունը չի համաձայնեցրել երկաթուղային ցանցի զարգացման առաջնահերթությունները «Ռուսական երկաթուղիների» հետ, ինչը կապի բացակայության պատճառներից մեկն է։ Սակայն պատասխանատվությունը միայն ռուսական կողմին փոխանցելը, հավանաբար, չի հանգեցնի տրանսպորտի ոլորտում համագործակցության դրական հեռանկարների։ Դեռևս մարտի սկզբին Փաշինյանը հայտարարել էր, որ աշխատանքային մակարդակով քննարկումներ են ընթանում ռուս գործընկերների հետ Հարավկովկասյան երկաթուղու կոնցեսիայի վաղաժամկետ դադարեցման վերաբերյալ։ «Մենք տեսնում ենք որոշակի փոխըմբռնում այդ հարցի շուրջ, որի համար շնորհակալ ենք։ Ասվածում ոչինչ չկա, որը ուղղված լինի Ռուսաստանի դեմ, - ասել է ընկերությունը՝ հավելելով, որ ստեղծված իրավիճակում Հայաստանն, իբր, կորցնում է իր մրցակցային առավելությունները,– մենք այլ մոտիվացիա չունենք, և կա հույս, որ կհասնենք կոնկրետ լուծումների»։

Ավելի վաղ էլ Փաշինյանը հայտարարել էր, որ Հայաստանը կարող է մինչև այս տարվա վերջ ռուսական զիջումով ստանձնել «իր տարածքում գտնվող երկաթուղու հատվածների սեփականությունը, որոնք տանում են դեպի Ադրբեջանի սահմաններ»: Մի շարք փորձագետներ իրավացիորեն կարծում են, որ այդ ոլորտում Երևանի կողմից նախաձեռնված դիսկուրսը ուղղակիորեն կապված է հայտնի «Թրամփի երթուղու» և, համապատասխանաբար, Թրամփի վարչակազմի՝ Հայաստանում և Անդրկովկասում Ռուսաստանի ներկայության, այդ թվում` տարանցիկ նախագծերում, բացառման գծի հետ։

Մանրամասները՝ «Փաստ» օրաթերթի այսօրվա համարում