Անկանխատեսելի եղանակ. Հայաստանը կլիմայական նոր իրականության մե՞ջ է

Սեղմեք ԱՅՍՏԵՂ, լրացրեք օնլայն հայտը և մոռացեք հոսանքի վարձի մասին

Վերջին տարիներին Հայաստանում եղանակային անսովոր երևույթներն արդեն հազվադեպ բացառություններ չեն։ Հորդառատ անձրևներ, խոշոր կարկուտ, ուժեղ քամիներ, կայծակներ, երկարատև շոգ և կտրուկ ջերմաստիճանային փոփոխություններ՝ այս ամենը ավելի հաճախ է հայտնվում ոչ միայն օդերևութաբանական կանխատեսումներում, այլև մարդկանց առօրյայում։

Այս ֆոնին ավելի հաճախ է հնչում հարցը՝ արդյո՞ք Հայաստանը մտնում է կլիմայական նոր իրականության փուլ։

Past.am-ը փորձել է հասկանալ, թե ինչ է տեղի ունենում, ինչու են եղանակային ծայրահեղ երևույթներն ավելի հաճախակի դարձել և ինչ մարտահրավերների առաջ կարող է կանգնել երկիրը առաջիկա տարիներին։

Երբ «անսովոր եղանակը» դառնում է սովորական

Եթե նախկինում հզոր կարկուտը կամ մի քանի ժամում տեղացող ամսական տեղումների քանակը բացառիկ դեպք էին համարվում, ապա այսօր նման երևույթները գրեթե ամեն տարի են կրկնվում։

Վերջին տարիներին Հայաստանի տարբեր մարզերում արձանագրվել են ուժեղ կարկուտներ, հեղեղումներ, գյուղատնտեսական մեծ վնասներ և ճանապարհների վնասումներ։ Այս ամռանն էլ Սևան–Երևան ավտոճանապարհին հարվածած հզոր կայծակը լայն քննարկման թեմա դարձավ սոցիալական ցանցերում, իսկ Գյումրիում և Ստեփանավանում տեղացած խոշոր կարկուտը կրկին ցույց տվեց, թե որքան արագ կարող է փոխվել եղանակը։

Մասնագետները նշում են, որ առանձին դեպքերն ինքնին դեռ չեն ապացուցում կլիմայի փոփոխությունը, սակայն նման երևույթների հաճախականության աճն արդեն խոսում է նոր միտումների մասին։

Ինչո՞ւ է եղանակն ավելի անկանխատեսելի դարձել

Գիտնականների կարծիքով՝ գլոբալ տաքացումը հանգեցնում է նրան, որ մթնոլորտում ավելանում է ջերմությունն ու խոնավությունը։ Արդյունքում ձևավորվում են ավելի հզոր ամպային համակարգեր, որոնք կարող են կարճ ժամանակում առաջացնել ինտենսիվ անձրև, կարկուտ կամ ամպրոպ։

Բացի այդ, բարձր ջերմաստիճանները մեծացնում են ջրի գոլորշիացումը, ինչը նույնպես նպաստում է ուժեղ տեղումների ձևավորմանը։

Այս գործընթացները վերաբերում են ոչ միայն Հայաստանին, այլև ամբողջ Հարավային Կովկասին և աշխարհի բազմաթիվ այլ տարածաշրջաններին։

Գյուղատնտեսությունը առաջիններից է զգում ազդեցությունը

Հայաստանի տնտեսության համար գյուղատնտեսությունը շարունակում է կարևոր ոլորտ մնալ։ Սակայն եղանակային կտրուկ փոփոխությունները մեծացնում են ռիսկերը։

Ուժեղ կարկուտը կարող է մի քանի րոպեում ոչնչացնել ամբողջ բերքը, երկարատև շոգը՝ նվազեցնել բերքատվությունը, իսկ հորդառատ անձրևները՝ վնասել այգիներն ու դաշտերը։

Արդյունքում աճում են արտադրողների ծախսերը, իսկ որոշ դեպքերում դա կարող է անդրադառնալ նաև սննդամթերքի գների վրա։

Քաղաքներն էլ են ավելի խոցելի դառնում

Ծայրահեղ տեղումները խնդիրներ են ստեղծում նաև քաղաքներում։ Մի քանի ժամում տեղացած մեծ քանակությամբ անձրևը կարող է հեղեղել փողոցները, ծանրաբեռնել ջրահեռացման համակարգերը և խաթարել երթևեկությունը։

Մասնագետները նշում են, որ քաղաքաշինական ենթակառուցվածքները շատ դեպքերում նախագծված են եղել այլ կլիմայական պայմանների համար, իսկ այսօր պահանջվում են նոր լուծումներ։

Կարո՞ղ են օդերևութաբանական ծառայությունները կանխատեսել ամեն ինչ

Չնայած ժամանակակից տեխնոլոգիաներին՝ եղանակի կանխատեսումը շարունակում է մնալ բարդ գործընթաց։ Հատկապես կարճատև և տեղային երևույթները՝ ամպրոպը, կարկուտը կամ կայծակը, երբեմն ձևավորվում են շատ արագ։

Այդ պատճառով նույնիսկ ամենաժամանակակից կանխատեսումները միշտ չէ, որ կարող են ճշգրիտ ցույց տալ, թե որ բնակավայրում և ինչ ուժգնությամբ կդրսևորվի վտանգավոր երևույթը։

Ինչի՞ պետք է պատրաստ լինի Հայաստանը

Փորձագետների գնահատմամբ՝ առաջիկա տարիներին Հայաստանը կարող է ավելի հաճախ բախվել.

• երկարատև շոգի ալիքների,

• ինտենսիվ տեղումների,

• ուժեղ կարկուտի,

• երաշտի,

• անտառային հրդեհների ռիսկի աճի,

• ջրային ռեսուրսների կառավարման նոր մարտահրավերների։

Սա նշանակում է, որ անհրաժեշտ են ոչ միայն ավելի ճշգրիտ կանխատեսումներ, այլև ենթակառուցվածքների արդիականացում, գյուղատնտեսական նոր տեխնոլոգիաների ներդրում և բնակչության իրազեկվածության բարձրացում։

Եզրակացություն

Կլիմայի փոփոխությունն այլևս հեռավոր ապագայի մասին քննարկում չէ։ Այն աստիճանաբար դառնում է առօրյա կյանքի մի մասը, և Հայաստանը նույնպես զգում է դրա հետևանքները։

Թեև յուրաքանչյուր առանձին փոթորիկ կամ կարկուտ հնարավոր չէ կապել միայն գլոբալ կլիմայական փոփոխությունների հետ, սակայն ընդհանուր միտումը հուշում է, որ եղանակային ծայրահեղ երևույթներն ավելի հաճախակի և ինտենսիվ են դառնում։

Հենց այդ պատճառով կարևոր է ոչ միայն արձագանքել հերթական տարերային երևույթին, այլև երկարաժամկետ մտածել, թե ինչպես հարմարվել փոփոխվող կլիմային։ Past.am-ը շարունակելու է հետևել այս թեմային՝ ներկայացնելով կլիմայական փոփոխությունների, բնապահպանական խնդիրների և դրանց ազդեցության վերաբերյալ վերլուծական նյութեր։

Հետևեք մեզ՝ այստեղ