Ինչպե՞ս «փլուզվեց» ընտրական գործընթացը. փաստեր

Սեղմեք ԱՅՍՏԵՂ, լրացրեք օնլայն հայտը և մոռացեք հոսանքի վարձի մասին

Ժողովրդավարական պետություններում ընտրությունների լեգիտիմությունը չի սահմանափակվում միայն քվեարկության օրվա ընթացակարգերով։ Այն հիմնված է մի շարք կարևոր սկզբունքների վրա՝ քաղաքական ուժերի համար հավասար հնարավորությունների ապահովում, ազատ հանրային քննարկումների առկայություն և քվեարկության արդյունքների անաչառ հաշվարկ։ Եթե այդ սկզբունքները խախտվում են դեռևս նախընտրական փուլից, ապա ընտրությունների վերջնական արդյունքը չի կարող համարվել ժողովրդի իրական կամքի արտահայտություն։

Վերջին ընտրական գործընթացի ընթացքում արձանագրվեցին բազմաթիվ երևույթներ, որոնք, ըստ ընդդիմադիր ուժերի, էականորեն խաթարել են մրցակցային միջավայրը։ Դրանց թվում էին խաղի կանոնների փոփոխությունը ընտրություններից անմիջապես առաջ, ընդդիմադիր կառույցների նկատմամբ իրավական ճնշումները, հանրային դաշտում ագրեսիվ հռետորաբանության տարածումը, վարչական ռեսուրսների կիրառման վերաբերյալ մեղադրանքները և հետընտրական վիճահարույց որոշումները։

Ընդդիմության գնահատմամբ՝ խնդիրները սկսվեցին դեռևս ընտրարշավից առաջ, երբ փոփոխվեցին քաղաքական դաշինքների ձևավորման կանոնները։ Մինչ այդ գործող իրավական կարգավորումները թույլ էին տալիս կոնկրետ քաղաքական գործչի անունով դաշինքների ձևավորում, սակայն ընտրություններից անմիջապես առաջ այդ հնարավորությունը վերացվեց։ Քննադատների համոզմամբ՝ այս քայլը նպատակ ուներ թուլացնել ընդդիմության կազմակերպչական և քաղաքական առավելությունները։

Հետագայում իրավապահ մարմինների ուշադրության կենտրոնում հայտնվեցին մի շարք ընդդիմադիր կառույցներ։ Մասնավորապես, «Ուժեղ Հայաստան» կուսակցությունը հայտարարեց, որ իր հարյուրավոր ակտիվիստներ, տարածքային պատասխանատուներ և շտաբների ղեկավարներ ենթարկվել են քրեական հետապնդումների, կալանքի կամ տնային կալանքի։ Ըստ կուսակցության՝ նման գործողությունները լրջորեն խոչընդոտել են իրենց բնականոն քաղաքական գործունեությունը։

Նույն համատեքստում կուսակցությունը բարձրաձայնեց նաև այն մասին, որ իր աշխատակիցներին վճարվող օրինական աշխատավարձերը ներկայացվել են որպես հնարավոր ընտրակաշառքի դրսևորումներ։ Ընդդիմադիրների կարծիքով՝ այդ մոտեցումը հիմք է ծառայել խուզարկությունների, ձերբակալությունների և այլ սահմանափակումների համար, որոնք զգալի ազդեցություն են ունեցել քաղաքական ուժի գործունեության վրա։

Քաղաքական հետապնդումների օրինակների շարքում առանձնացվում է նաև ԲՀԿ համամասնական ցուցակի երկրորդ համարի նկատմամբ իրականացված գործընթացը։ Ընդդիմության պնդմամբ՝ վարչապետի հրապարակային հայտարարություններից հետո իրավապահ համակարգը նախաձեռնեց գործողություններ, որոնք ավարտվեցին ընդդիմադիր գործչի կալանավորմամբ։ Նմանատիպ դեպքեր արձանագրվեցին նաև ընտրություններից հետո, երբ խուզարկություններ իրականացվեցին Անդրանիկ Թևանյանի քաղաքական թիմի ներկայացուցիչների շրջանակում։

Քարոզարշավի ընթացքում հանրային դաշտում տարածված հռետորաբանությունը նույնպես դարձավ քննադատության առարկա։ Ընդդիմադիրները նշում էին, որ իշխանության ներկայացուցիչների կողմից հաճախ օգտագործվում էին կոշտ և սպառնալից արտահայտություններ, որոնք նպաստում էին լարված մթնոլորտի ձևավորմանը։ Նրանց կարծիքով՝ նման միջավայրը կարող էր ազդել քաղաքացիների ազատ կամարտահայտման վրա։

Ավելին, մի շարք քաղաքացիներ, որոնք հրապարակային միջոցառումների ժամանակ քննադատական հարցեր էին ուղղել վարչապետին կամ փորձել էին մտնել բանավեճի մեջ, հետագայում հայտնվել էին հասարակական ու քաղաքական ճնշումների կենտրոնում։ Որպես օրինակ նշվում էին մետրոյում արցախցի աղջկա, Արաբկիրի բժշկուհու և Արթուր Օսիպյանի դեպքերը, որոնք լայն արձագանք էին ստացել հանրության շրջանում։

Ընտրարշավի կարևոր թեմաներից մեկը դարձավ նաև անվտանգային օրակարգը։ Հանրությանը բազմիցս ներկայացվեց այն տեսակետը, որ սահմանադրական մեծամասնության բացակայությունը կարող է հանգեցնել նոր պատերազմի կամ լուրջ ճգնաժամերի։ Ընդդիմության գնահատմամբ՝ նման հայտարարությունները ընտրողների մի մասի վրա ունեցել են հոգեբանական ազդեցություն և խոչընդոտել սթափ քաղաքական ընտրություն կատարելուն։

Միաժամանակ ընդդիմադիր ուժերը պարբերաբար հայտարարում էին վարչական ռեսուրսների կիրառման մասին՝ նշելով պետական և համայնքային կառույցների աշխատակիցների ներգրավվածությունը իշխանության քարոզարշավում։ Սակայն, նրանց պնդմամբ, այդ մեղադրանքների մասով իրավապահ մարմինները բավարար արձագանք չեն ցուցաբերել, մինչդեռ ընդդիմադիրների նկատմամբ իրականացվել են ցուցադրական գործողություններ։

Ամենամեծ վեճերը ծագեցին արդեն արդյունքների ամփոփման փուլում։ Ընդդիմադիր շրջանակները պնդում էին, որ վերահաշվարկներից հետո ԲՀԿ-ն հաղթահարել էր խորհրդարան անցնելու համար անհրաժեշտ 4 տոկոսի շեմը։ Սակայն երկու ընտրատեղամասերում արդյունքների ամբողջական չեղարկումը, նրանց համոզմամբ, փոխեց վերջնական պատկերը և զրկեց կուսակցությանը խորհրդարանում ներկայացվածություն ունենալու հնարավորությունից։

Ընդհանուր առմամբ, ընդդիմադիր ուժերի գնահատմամբ, ընտրական գործընթացը ուղեկցվել է քաղաքական և իրավական բազմաթիվ խախտումներով՝ սկսած մրցակցության պայմանների անհավասարությունից մինչև հետընտրական վիճահարույց որոշումներ։ Նրանք պնդում են, որ նման պայմաններում ձևավորված խորհրդարանը չի կարող լիարժեք արտացոլել քաղաքացիների իրական ընտրությունը, իսկ ստեղծված իրավիճակի հանգուցալուծումը տեսնում են ընտրությունների արդյունքների վերանայման կամ նոր ընտրությունների անցկացման մեջ։

Մանրամասները՝ «Փաստ» օրաթերթի այսօրվա համարում

Հետևեք մեզ՝ այստեղ