«Իմ կարոտն ունի հոգի, բայց չունի մարմին, որ ես գրկեմ, կարոտս առնեմ». Արթուր Ստեփանյանն անմահացել է հոկտեմբերի 10-ին Հադրութում. «Փաստ»

INTERVIEW 22 July, 2025 11:33

«Փաստ» օրաթերթը գրում է.

«Արթուրս եղել է աշխույժ երեխա, միշտ ցանկացել է լինել ուշադրության կենտրոնում։ Նա մեր երրորդ տղան է։ Տան փոքրը լինելով՝ վայելել է բոլորի սերը։ Բնավորությամբ մարդամոտ էր, հյուրասեր, վերին աստիճանի խղճով։ Յուրահատուկ վերաբերմունք ուներ նաև կենդաների հանդեպ»,- «Փաստի» հետ զրույցում ասում է տիկին Աիդան՝ Արթուրի մայրիկը։ Արթուրը ծնվել է Երևանում։ Հաճախել է մայրաքաղաքի թիվ 61 հիմնական դպրոցը։ «Սկզբնական շրջանում շատ դժվար է հաճախել դպրոց, երեք ամիս միշտ իր հետ եմ եղել, բոլոր դասերին՝ մինչև դրանց ավարտը, իր հետ նստել եմ դասասենյակում։ Ինձ հետ շատ կապված էր, իր համար օդ ու ջրի նման էի, միշտ իր տեսադաշտում պիտի լինեի։ Անգամ եղել է դեպք, երբ տնօրենը զանգահարել է, խնդրել դպրոց գնալ։ Ասացի, որ վատառողջ եմ, արձագանքեց՝ ոչինչ, դու արի, միայն թե Արթուրը նստի դասերին։ Իր երկու եղբայրն էլ, հորեղբոր տղաները նույն դպրոցում էին սովորում, և նա հերթով բոլորին դասից դուրս էր կանչում, միայն թե այդ չորս դասաժամն անցներ։ Սա այն դեպքում, երբ իր կողքին չէի։ Տարեվերջին մեր դասղեկին ասացի՝ տիկին Սարգսյան, իմ ամփոփաթերթիկն ո՞ւր է, չորս ամիս դասի եմ եկել։ Կատակեցինք, բայց իրականությունն այն է, որ իր հետ հավասար դասի էի նստում։ Իր դասընկերներից ամիսների տարբերությամբ մեծ էր, քանի որ բոլորը հիմնականում 1999 թվականի ծնվածներ էին, իսկ Արթուրս՝ 1998 թվականի նոյեմբերի։ Դասարանում իրեն ասում էին՝ «մեր պապան»։ Դասղեկն ասում էր՝ իմ աջ ձեռքն է։ Որոշ շրջան նաև դասարանի ավագը եղավ։ Առարկաներից շատ էր սիրում «Պատմությունը», «Գրականությունը»։ Վերջինի հանդեպ սերը երևի ես եմ սերմանել, որովհետև միշտ հեքիաթ եմ պատմել, ասմունքել եմ, ստեղծագործել, ընթերցել, իրենք էլ լսել են։ Շատ էր սիրում պատմողական առարկաներ։ Բնականաբար, ֆիզկուլտուրայի հանդեպ սերը միանշանակ էր, քանի որ նաև սպորտով էր զբաղվում, բռնցքամարտ էր պարապում, հետո սրտի առիթմիայի պատճառով դադարեց պարապմունքների հաճախել»։

2013 թվականին Արթուրն ընդունվել է Երևանի թիվ 8 արհեստագործական ուսումնարան։ Հաճախել է Կարեն Սուքոյանի ուսումնական կենտրոնի «Խոհարարության և ուտեստների ձևավորում» դասընթացներին։ Ստացել է չորրորդ կարգի խոհարարի որակավորում։ Աշխատել է ռեստորաններում և սրճարաններում՝ որպես ավագ խոհարար։ «Բանակից վերադառնալուց հետո շարունակելու էր իր աշխատանքային գործունեությունը։ Նպատակ ուներ Միացյալ Նահանգներ մեկնել։ Մեծ որդիս այնտեղ է բնակվում։ Արթուրս ասում էր. «Մա՛մ, հավատում ես, չէ՞, որ տվյալ երկրի նախագահն իմ ձեռքի պատրաստածը պետք է համտեսի։ Արձագանքում էի՝ իհարկե, հավատում եմ։ Եղբայրն է միշտ ասում՝ ցանկացած փոքր բանից, անգամ, երբ չես էլ պատկերացնում, թե ինչ կարելի է այս մթերքից ստանալ, Արթուրը ստանում էր գեղեցիկ ուտեստներ, ձևավորում էր։ Նա, իրոք, գտել էր իր աշխատանքը, շատ «համեղ ձեռք» ուներ։ Անկեղծ լինեմ՝ երբեք մտքովս չի անցել, որ նա կարող է խոհարար լինել, նա այդքան սեր չուներ խոհանոցի հանդեպ, որքան, օրինակ՝ միջնեկ որդիս, երբ մի բան էի պատրաստում, նա անմիջապես կանգնում էր կողքիս»։

Արթուրը բանակ զորակոչվելու իր ժամկետից երեք տարի ուշ է մեկնել ծառայության, քանի որ սրտի հետ կապված առողջական խնդիրներ է ունեցել։ Ընդ որում՝ զորակոչվել է իր ցանկությամբ։ 2020 թվականի հունվարի 9-ին Արթուրը մեկնում է բանակ, ծառայում էր Արցախում՝ Մարտունի 3-ում։ «Միշտ ասում էր՝ ուզում եմ գնալ բանակ։ Մոտ երկու մետր հասակ ուներ, թիկնեղ էր։ «Տեսքս՝ տեղը, բոյս՝ տեղը, ինչո՞ւ չպետք է ծառայեմ»։

Շատ գոհ էր ծառայությունից, այնտեղ էլ էր իր ափսեի մեջ։ Քանի որ սահմանափակումներով էր զորակոչվել, չէր մասնակցում առավոտյան մարզումներին։ Ասում էր. «Մի համով բան եմ պատրաստելու, որ տղաները գան, միասին հաց ուտենք»։ Իրենց խմբում 25 հոգով էին, հակահրետանային ջոկատ էր։ Ոչ թե ուղղակի զինակից ընկերներ էին, այլ եղբայրներ»։

Սեպտեմբերի 27-ին սկսվում է պատերազմը։ «Առավոտյան արթնացանք պատերազմի լուրից։ Քաոսային վիճակ էր։ Անգամ հարևաններն էին սպասում Արթուրիս զանգին։ Իրար էինք անցել, Արթուրս զանգեց. «Այ ձեր ցավը տանեմ, ի՞նչ է եղել։ Մա՛մ ջան, ինչի՞ ես լաց լինում, բունկերում ենք»։ Մենք հավատացինք իր խոսքերին»։

Պատերազմի օրերին Արթուրը պարբերաբար կապ է հաստատել ընտանիքի հետ։ «Հաջորդ զանգը հոկտեմբերի 1-ին էր։ Շատ կարճ զրույց ունեցանք։ Միջնեկ տղաս ձայնագրում էր մեր զրույցները, ասում էր՝ պատերազմը կավարտվի, ամեն ինչ լավ կլինի, կմիացնենք, կլսենք մեր զրույցները։ Բայց, փաստորեն, դրանք որպես հուշ մնացին Արթուրիցս։ Հոկտեմբերի 3-ին՝ ժամը իննից 15 պակաս զանգահարեց տան հեռախոսին։ Սկզբում իր ձայնը չճանաչեցի։ «Մա՛մ ջան, կապիտանիս սենյակից ենք խոսում, այնպես ենք անում, որ ազդանշանները չգրանցեն։ Չնայած չի կարելի, բայց ծնունդդ նախապես եմ շնորհավորում»։ Հոկտեմբերի 4-ին իմ ծննդյան օրն է։ 2020 թվականից հետո ամեն տարի նույն օրը նույն ժամին ես սպասում եմ իր զանգին ու շնորհավորանքին։ Հաջորդը հոկտեմբերի 5-ին ենք զրուցել՝ հինգն անց կես։ Ասաց, որ ամեն ինչ լավ է։ Եղբայրը հարցրեց՝ սնունդ կա՞, լա՞վն է, «ամեն ինչ տեղն է, հանգիստ եղեք, մի մտածեք, ամեն ինչ լավ է լինելու»»։

Հոկտեմբերի 9-ի լույս 10-ի գիշերը տիկին Աիդան տեսիլք է տեսնում։ «Իմ պատուհանի տակ հասակով մեկ լույս վառվեց ու մարեց։ Ձայն տվեցի, թե ով կա բակում, բայց ոչ ոք չկար։ Շունն էլ հանգիստ բակում նստած էր, հասկացա, որ դա տեսիլք էր՝ իրականության հետ շաղախված, իսկ փողոցից կարծես տանկերի ձայներ լսեի»։

Հոկտեմբերի 10-ին Արթուրը զոհվում է Հադրութում։ Երբ լուր չեն ունենում նրանից, բոլորով իրար են անցնում։ Մի քանի օրվա փնտրտուքից հետո մայրիկն ուղղորդում է, որ նաև Երևանում՝ դիահերձարանում փնտրեն որդուն։ Նա հենց այնտեղ է լինում։ «Հոկտեմբերի 5-ի լույս 6-ի գիշերը տղաներին տարել են Հադրութ, այն տարածքը, որտեղ, ինչպես հետո ասացին, թշնամու 200 հոգանոց դիվերսիոն խումբ է եղել։ Արթուրիս խումբը մարտի մեջ է մտել դիվերսիոն խմբի հետ։ Փամփուշտներն ավարտվել են, ձեռնամարտի են բռնվել թշնամու հետ։ Տղաս դիպուկահարի արձակած փամփուշտից է զոհվել։ Նրա մարմինը չէր վնասվել, լիարժեք էր, ուղղակի շունչ ու հոգի չկար։ Երբ հրաժեշտի պահին փաթաթվեցի իրեն, համբուրում էի, իմ շնչառությունից դեմքը կարծես քրտնել էր, ասում էի՝ մաման հրաշքներ է գործում, տեսեք՝ իմ Արթուրս շնչում է, կենդանի է։ Չեմ մասնակցել իր հուղարկավորությանը, երբեք չեմ զղջա դրա համար։ Իրեն սպիտակ շորերով տուն եմ բերել և չցանկացա իրեն ծածկած դեմքով տեսնել։ Ինձ համար նա հիմա ուղղակի ինչ-որ տեղ է գնացել։ Միշտ ասում եմ՝ իմ կարոտն ունի հոգի, բայց չունի մարմին, որ ես գրկեմ, կարոտս առնեմ»։

Ապրելու ուժի մասին։ «Իրեն հաճախ եմ երազումս տեսնում։ Մի անգամ կանաչ հովտում էի, որդեկորույս ծնողներ ևս կային։ Մի զինվոր կանաչ ճյուղ էր տալիս տղաներին, երկինք էին բարձրանում։ Արթուրիս ճանաչեցի, ձեռքից բռնեցի, հետ եկավ, հարցրեց՝ մա՛մ, ի՞նչ ես անում այստեղ։ «Եկել եմ, քեզ տուն տանեմ»։ Արձագանքեց՝ մա՛մ, տուն գնա, կգամ։ Իր ձեռքի ճյուղը չկար, չգիտեմ, թե ինչ եղավ դրա հետ, բայց նա երկինք բարձրացավ։

Հիմա ինձ ապրեցնողն իմ ընտանիքի անդամներն են, մարդիկ, որոնք ինձ ամեն առավոտ ժպտում են, ոչինչ չեն խնայում, որ ես էլ ժպտամ։ Ես էլ փոխադարձ ժպիտս փորձում եմ իրենց նվիրել, իրենց կյանքը քաոսի չվերածել։ Երկու տղաներս էլ ամուսնացած են, երեք թոռնիկ ունեմ։ Նրանք են ինձ ուժ տվողը»։

Հ. Գ.- Արթուր Ստեփանյանը հետմահու պարգևատրվել է «Մարտական ծառայություն» մեդալով և շնորհակալագրով։ Հարազատ դպրոցում Արթուր Ստեփանյանի և Էդուարդ Քոչարյանի անկյունն է բացվել, իսկ դպրոցի հարակից տարածքում՝ պուրակ, որտեղ տեղադրվել է տղաների հիշատակն անմահացնող հուշարձան։ Հուղարկավորված է Սիլիկյան թաղամասի ընտանեկան գերեզմանատանը։

ԼՈՒՍԻՆԵ ԱՌԱՔԵԼՅԱՆ

Մանրամասները՝ «Փաստ» օրաթերթի այսօրվա համարում