Տրանսֆերտները հասել են վերջին 8 տարվա նվազագույն մակարդակին. բացասական հետևանքները նոր են սկսվում

ANALYSIS 4 February, 2016 17:16

Օրեր առաջ ՀՀ Կենտրոնական բանկը հրապարակեց մի շարք տարեկան ամփոփ ցուցանիշներ, այդ թվում 2015 թվականի ընթացքում արտերկրից եկած տրանսֆերտների (ոչ առևտրային բնույթի դրամական փոխանցումներ) տարեկան ծավալը: Ըստ այդմ՝ ՀՀ բանկերի միջոցով ֆիզիկական անձանց անունով արտերկրից մուտք եղած ոչ առևտրային բնույթի տարեկան փոխանցումները կազմել են 1 մլրդ 208 մլն 470 հազար դոլար: 2014-ին այդ ցուցանիշը կազմել է 1 մլրդ 728 մլն 558 հազար ԱՄՆ դոլար:

Սա մասնավոր տրանսֆերտների` վերջին առնվազն 8-9 տարիներին արձանագրված ամենափոքր ծավալն է: Նույնիսկ ճգնաժամային համարվող 2008-2009 թվականներին մասնավոր տրանսֆերտների նման ցածր մակարդակ չի գրանցվել. հենց սրանով են պայմանավորված ներկայիս մի շարք տնտեսական խնդիրներ, որոնց մեջ առաջին հերթին պետք է դիտարկել բնակչության գնողունակությունը: Բանն այն է, որ մեր երկրում գնողունակ պահանջարկի մակարդակը մեծապես կախված է հենց մասնավոր տրանսֆերտների ծավալից: Դրանք Հայաստան են գալիս հիմնականում Ռուսաստանի Դաշնությունից, որի աղբյուրը արտագնա աշխատանքի մեկնած մեր հայրենակիցներն են:

Անցնող տարվա ընթացքում միջազգային տնտեսական տարբեր ցնցումները և դրա հետևանքով ռուբլու և ռուսական տնտեսության անկումային իրադրությունն ուղղակիորեն ազդեց այս փոխանցումների վրա: Արդյունքում՝ միայն Ռուսաստանից եկած տրանսֆերտները նվազեցին շուրջ 40 տոկոսով: 2015-ին Ռուսաստանից փոխանցվել է մոտ 916 մլն դոլար, մինչդեռ 2014-ին այս ցուցանիշը մոտ 1 մլրդ 435 մլն դոլարի էր հասնում:

Մասնավոր տրանսֆերտների այսպիսի նվազումը բավականին լուրջ խնդիրներ է ստեղծել առանց այն էլ բավականին բարդ իավիճակում գտնվող սպառողների և ՓՄՁ-ների համար:

Բանն այն է, որ տրանսֆերտների կրճատումը կրճատում է գնողունակ պահանջարկը և դրա հետևանքով կրճատվում է նաև առևտրաշրջանառությունը, ինչն էլ իր հերթին ազդում է առևտրի կետերի և ՓՄՁ-ների հասույթի և հետագա ցուցանիշների կրճատման վրա: Սրա վերջնական բացասական հետևանքը մի շարք խանութների և առևտի կետերի փակվելն է կամ լավագուն դեպքում հզորության մի քանի անգամ կրճատումը:

Տրանսֆերտների ծավալի կրճատումը ունի ևս մեկ բացասական հետևանք: Գաղտնիք չէ, որ ֆիզիկական անձանց դրամական փոխանցումներն են կազմում Հայաստան եկող արտարժույթի ամենամեծ հոսքը: Օրինակ, եթե 2014 թվականին Հայաստանից ողջ արտահանումը 1 միլիարդ 519 միլիոն դոլար էր, ապա տրանսֆերտները կազմել են 2 միլիարդ 123 միլիոն: Քանի որ մեր երկրում գործում է արժույթի կարգավորման լողացող ռեժիմ, ապա տրանսֆերտների կրճատումը նաև ուղղակիորեն ազդում է փոխարժեքի մակարդակի վրա հետևյալ կերպ: Տրանսֆերտների կրճատմանը զուգահեռ կրճատվում է նաև արտարժույթի հոսքը մեր երկիր, սրա արդյունքում առկա արտարժույթի ծավալը նվազում է, ինչն էլ բերում է դրամի արժեզրկման:

Արդեն վերջին օրերին դրամի արժեզրկումը դոլարի համեմատ ևս մեկ անգամ փաստեց առկա խնդրի լրջությունը: Մինչդեռ դրամի արժեզրկումը նոր է սկսվում և առաջիկայում, անկասկած, կստիպի բոլորիս խոսել այդ մասին:

Հայկ Բեջանյան

Տնտեսագետ, Past.am վերլուծաբան