«Չպետք է ծնողների եւ մարզիչների լարվածությունը փոխանցվի երեխաներին». Կարինե Խուդաբախշյան

INTERVIEW 27 January, 2016 18:07

Քչերին է հայտնի, որ Երեւանի Շախմատի ակադեմիան Հայաստանի մանկապատանեկան շախմատում նորույթ է կիրառում: Ողջ հանրապետությունում հոգեբանների խումբն աշխատանք է տանում պատանի շախմատիստների, ծնողների ու մարզիչների հետ:

Օրերս Շախմատի ակադեմիայում անցկացված Անդրանիկ Մարգարյանի 6-րդ հուշամրցաշարի ընթացքում նկատեցի, որ բացի մրցավարներից ու լրագրողներից, մրցաշարի սրահում շախմատային պարտիաներին ու երեխաների խաղին հետեւում է հոգեբան Կարինե Խուդաբախշյանը:

Այն պատանի շախմատիստները, որոնք մրցավեճի ընթացքում հուզվում էին, արժանանում էին հոգեբանի հոգատարությանն ու ուշադրությանը: Խուդաբախշյանը օգնում էր նրանց հաղթահարել հուզմունքը:

Past-ի հետ զրույցում նա ներկայացրեց մեր մանկապատանեկան շախմատում կիրառվող նորույթը:

- Շախմատի ակադեմայի հետ բավական երկար տարիներ է, ինչ համագործակցում եմ: Ունենք հոգեբանների խումբ, որոնց հետ համագործակցությամբ թեմաներ ենք մշակում եւ վերապատրաստում ուսուցիչներին:

Նկարահանել ենք ֆիլմեր, որոնց նպատակը ծնողների եւ ուսուցիչների համար խորհրդատվություն իրականացնելն է: Հոգեբանական աշխատանքն իրականացվում է նաեւ դպրոցներում: Անձամբ իմ գործառույթներից առաջինը Շախմատի ակադեմիայի սաների հետ աշխատանք տանելն է:

Շատ երեխաներ մրցումների ժամանակ ամենապարզ իրավիճակներում վախենում են, շփոթվում: Այդ երեխաների հետ առանձին աշխատանք է տարվում: Առաջին մեթոդը զրույցն է, հետո արդեն իրենց տարիքին համապատասխան խաղեր, վարժություններ և այլն: Այն ծնողները, ովքեր նույնպես հուզվում են մրցումների ժամանակ, նրանց հետ նույնպես աշխատում ենք:

Գործառույթների շարքում կան նաեւ զուտ հոգեբանական հետազոտություններ, որոնք մենք իրականացնում ենք Երեւանի պետական մանկավարժական ինստիտուտում աշխատող մեր հոգեբանների հետ:

- Ինչպես այս օրերին տեսա, շատ երեխաներ խաղատախտակի առաջ, երբ նույնիսկ մի քանի քայլ է խաղացվել, հոնգուր-հոնգուր լացում են: Դժվար չէ՞ աշխատել հենց տեղում՝ պարտիայի ընթացքում, երբ պատանի մարզիկին տրամադրելու համար ունեք րոպե, անգամ՝ վայրկյաններ:

- Երեխաների հուզական դրսեւորումը վախի, անհանգստության արդյունք է: Վախենալով պարտության մտքից, երեխան պարտիայի ընթացքում սկսում է լացել: Եթե երեխան լվացարան է մտել լվացվելու եւ տեսնում եմ, որ ուշանում է, հասկանում եմ, որ անհանգիստ է կամ չի բացառվում, որ լվացարան է մտել արցունքները թաքցնելու համար: Մոտենում եմ, մեկ-երկու րոպե զրուցում:

Համենայն դեպս, իրենց լեզվով, իմ ձեւով, իմ մեթոդով ներշնչում եմ, որ արցունքներն իրեն խանգարում են հաղթել: Ասում եմ՝ եթե ուզում ես հաղթել, պետք է նախ՝ հուզմունքդ հաղթահարես: Ես պարզապես այդ պահին ոգևորում եմ, ու իրենք հավատում են հոգեբանի խոսքերին:

Երբ երեխան վերադառնում է խաղատախտակի մոտ խաղը շարունակելու, հայացքով փնտրում է ինձ, այսինքն՝ ինքն արդեն ապահովություն է զգում, որ մեկը կա, ով անհանգստանում է իր համար: Իհարկե մեկ-երկու զրույցի ընթացքում հնարավոր չէ ի հայտ բերել երեխայի հուզմունքի դրդապատճառները:

Բայց փորձը ցույց է տալիս, որ ծնողների եւ երեխայի հետ ունեցած մեկ-երկու զրույցի արդյունքում նրանք այլեւս չեն հուզվում, անգամ՝ պարտության դեպքում: Այս տարիքային խմբերի հետ անպայման հոգեբանի աշխատանքը տալիս է դրական արդյունք:

- Շախմատը որքանո՞վ է հոգեբանական տրավմա երեխաների համար, որքանով՝ ոչ:

- Շախմատում պատասխանատվությունը մեծ է, ի տարբերություն թիմային սպորտաձեւերի: Այստեղ յուրաքանչյուրն իր համար է պատասխանատու: Բայց տրավմայի հարցում մարզաձեւը կապ չունի:

Տրավմա ավելի շատ առաջացնում են ծնողները, ընտանիքը: Մեր հայկական ընտանիքներում եթե երեխայի վրա ինչ-որ ջանքեր են գործադրում, ուզում են, որ անպայման գերազանց արդյունք ստացվի: Շատ հաճախ երեխաներն ասում են՝ եթե պարտվեմ, տանը կջղայնանան:

Երբ երեխան 14 տարեկանում գիտակցում է, որ իր վրա ծախսված գումարների, ջանքերի պատասխանը չի կարողանում տալ ընտանիքին, չի ցանկանում շարունակել շախմատը:

Ահա սա է, որ խանգարում է երեխաներին:

- Ի՞նչ խորհուրդ կտաք ծնողներին: Երեխաների պարտության դեպքում ինչպիսի՞ մոտեցում ցուցաբերեն:

- Խորհուրդս ծնողներին նախ՝ այն կլինի, որ պակասեցնեն իրենց լարվածությունը եւ մի պահ իրենց պատկերացնեն 8 տարեկան երեխայի դերում: Պետք չէ երեխաներից պահանջել նրանց հնարավորություններից ավելին:

Ծնողները չպետք է տարվեն այն մտքով, թե իրենց երեխան անպայման պետք է հաղթի: Սա ավելորդ լարվածություն է ստեղծում հենց երեխաների համար: Կարեւոր է նաեւ մարզիչների ճիշտ մոտեցումը այն պահերին, երբ պատանի շախմատիստը նախորդ տուրում պարտվել է եւ նրան պետք է տրամադրել հաջորդ տուրին:

Մարզիչներին խորհուրդ կտամ, որ իրենց լարվածությունը չփոխանցեն երեխաներին: Երբ մարզիչը մասնավոր է պարապում երեխաների հետ , այսինքն՝ որոշակի գումարի դիմաց, բնականաբար, ուզում է, որ դրական արդյունքներ գրանցվեն, քանի որ պատասխանատվությունն այս դեպքում ավելի մեծ է: Շատ զգույշ է պետք լինել, որպեսզի ծնողի կամ մարզչի լարվածությունը երեխաների համար հոգեբանական ճնշում չդառնան:

Հարցազրույցը՝ Գագիկ Աղբալյանի