Հարավային Կովկասում ամենամեծ խաղացողը դառնալու ցանկությունն ու հնարավորությունը հիմա ամենակարևոր խնդիրը չէ Արևմուտքի համար․ «Փաստ»

«Փաստ» օրաթերթը գրում է.

Iarex.ru-ն «Ինչի՞ է նախապատրաստում Stratfor-ը Բաքվին ու Երևանին» վերնագրով հոդվածում գրում է, որ Stratfor-ը, որին նաև անվանում են «ստվերային ԿՀՎ», հրապարակել է Ադրբեջանի և Հայաստանի հարաբերությունների զարգացումների, այսպես կոչված, հերթական սողացող կանխատեսումը։ Անմիջապես նշենք, որ Ջորջ Ֆրիդմանի հիմնադրած այդ «գրասենյակի» կանխատեսումները միշտ չէ, որ ճշգրիտ են և ոչ միշտ են իրականանում։ Այսպիսով, այս տարվա հունվարին Stratfor-ի փորձագետները պնդում էին, որ 2024 թվականի առաջին կիսամյակում «զգալի առաջընթաց կնկատվի Ադրբեջանի և Հայաստանի միջև խաղաղության բանակցություններում և կստորագրվի խաղաղության պայմանագիր»։

Միևնույն ժամանակ, չնայած տարածաշրջանային տարանցիկ միջանցքների բացման շուրջ «տարաձայնությունների փնջին», փաստարկվում էր, որ «Երևանը կընդունի Բաքվի կողմից առաջադրված պահանջները Հայաստանի հարավով (Զանգեզուրի միջանցք) տարանցման հարցում»: Ո՛չ առաջինը, ո՛չ երկրորդը դեռ տեղի չեն ունեցել: Այնուամենայնիվ, այն կանխատեսումը, որ «Բաքուն կնպաստի Ռուսաստանն Իրանի հետ կապող Հյուսիս-Հարավ ենթակառուցվածքի զարգացմանը», հիմնավոր է թվում։ Stratfor-ը ճիշտ էր նաև այն հարցում, որ «Երևանի և Մոսկվայի միջև քաղաքական լարվածությունը կարող է հնարավորություն ընձեռել Վաշինգտոնին՝ պոկել Հարավային Կովկասում Ռուսաստանի առանցքային դաշնակցին»: Իսկ ընդհանրապես, Stratfor-ի կանխատեսումները հաճախ ունեն ոչ միայն իմացական հետաքրքրություն, այլ նաև թույլ են տալիս բացահայտել Միացյալ Նահանգների և Արևմուտքի հնարավոր ցանկություններն ու վարքագիծը տարածաշրջանում:

Ընդ որում, Արևմուտքը, բացի Ռուսաստանը, որպես ֆոն օգտագործում է նաև թուրքական ու իրանական գործոնները։ Այդ առումով 2024 թվականի սկզբին ամերիկացի փորձագետները հավաքական Արևմուտքի առջև խնդիր են դրել Բաքվին և Երևանին ավելի ու ավելի տանել այնպիսի իրավիճակի, երբ նրանք վաղ թե ուշ պետք է ընտրեն հետագա անելիքները՝ կա՛մ խաղաղության պայմանագիր, կա՛մ սրացում։ Այդ առումով կենտրոնի վերլուծաբան Մեթյու Օրրի կողմից պատրաստված ստրատֆորյան վերջին կանխատեսումը, որը հայտնվել է օրերս, թվում է անսովոր և ավելի շուտ ընկալվում է որպես նպատակային տեղեկատվական լցոնում, որը կոչված է բացահայտել Մոսկվայի հնարավոր պատասխան միջոցները նոր փոփոխվող անդրկովկասյան քաղաքականության կառուցման հարցում։ Ուրվագծենք դրա հիմնական թեզերը. - Արևմուտքը Հայաստանի առաջ չի դնում Ռուսաստանի հետ հարաբերությունները խզելու կամ երկրում ռուսական ռազմական ներկայությունը վերացնելու խնդիր, սակայն ռուսական բազան «երկարաժամկետ հեռանկարում կարող է խոչընդոտել Արևմուտքի ու Հայաստանի միջև գործընթացներին»։

Առայժմ խոսքը փոքր նախագծերի մասին է, և արևմտյան առաջնորդները կենտրոնացած են «հիմք ստեղծելու և իրադարձությունների զարգացումը դիտարկելու վրա»: Որովհետև Հայաստանը չի փորձում ամբողջությամբ դառնալ Արևմուտքի մաս, բայց իրադարձություններն այդ ուղղությամբ են զարգանում։ Այսինքն, դա կլինի քայլ առ քայլ գործընթաց:

- Եթե երկու-երեք տարի հետո իրավիճակը փոխվի, այդ թվում՝ Հայաստանի և Ադրբեջանի միջև խաղաղության բանակցություններում, ապա «այդ դեպքում այդ հարցն ավելի արդիական կդառնա»։

- Արևմուտքի համար «Հարավային Կովկասում ամենամեծ խաղացողը դառնալու ցանկությունն ու հնարավորությունը հիմա ամենակարևոր խնդիրը չէ»։ Արևմուտքը չի ցանկանում, որ տարածաշրջանի երկրները կորցնեն իրենց ինքնիշխանությունը։ Նա շահագրգռված է Ղազախստանով, Կասպից ծովով և Հարավային Կովկասով անցնող Միջին միջանցքով, որը շրջանցում է Ռուսաստանը։ Ուստի անհրաժեշտ է, որ «Ռուսաստանը ստրատեգիական վնասներ կրի Ուկրաինայի հակամարտության պատճառով»։

Այս թեզերում գլխավորն այն է, որ Արևմուտքը չի հավատում Ադրբեջանի և Հայաստանի միջև խաղաղության պայմանագրի կնքման և երկկողմ հարաբերությունների կարգավորման անմիջական հեռանկարին։ Որովհետև խաղաղության պայմանագրի կնքման և միջպետական սահմանի սահմանազատման գործընթացները տարանջատվել են միմյանցից։ Սահմանի հարցը տեխնիկական է, իսկ խաղաղության պայմանագիրը պետք է «արտացոլի ընդհանուր սկզբունքներ»։ Դա հաստատել է Ադրբեջանի արտգործնախարար Ջեյհուն Բայրամովը, որը հայտարարել է, թե «սահմանազատման գործընթացը կարող է երկար տևել նույնիսկ այն երկրների միջև, որոնք լուրջ տարածքային հակամարտություն չունեն»։ Դա հանգեցնում է «Զանգեզուրի միջանցքի» խնդիրներին, որը Բաքուն համարում է Ղազախստանով, Կասպից ծովով, Հայաստանով, Նախիջևանով դեպի Թուրքիա անցնող Միջին միջանցքի մաս։

Միևնույն ժամանակ, ենթադրվում է, որ Հայաստանը կակտիվացնի իր, այսպես կոչված, բազմավեկտոր արտաքին քաղաքականությունը և առավելագույնը կքամի Ռուսաստանի ռեսուրսներից, քանի որ նրա համար արևմտյան տնտեսությանն ինտեգրվելն իրատեսական չէ։ Նա չի լքի ՀԱՊԿ-ը, այլ կշահագործի այն՝ տարածաշրջանում իր աշխարհաքաղաքական շահերին հասնելու համար։ Բայց դա տեղի կունենա մինչև այն պահը, երբ տարածաշրջանի և Մերձավոր Արևելքի այլ երկրների հետ առևտրատնտեսական և ռազմատեխնիկական գործընկերության կառուցման պատճառով Երևանի հետ հարաբերությունները դառնան անշահավետ Մոսկվայի համար։ Stratfor-ը իրավացի է, երբ պնդում է, որ այդ գործընթացները տեղի են ունենալու աստիճանաբար, բայց, կարծես թե, գործը գնում է ճեղքման ուղղությամբ։

Ճիշտ է, Ռուսաստանի արտգործնախարար Սերգեյ Լավրովը հույս է հայտնել, որ Մոսկվան և Երևանը «կարող են անկեղծորեն քննարկել իրենց հարաբերություններն առանց արևմտյան չարակամների», բայց կան իրավիճակներ, երբ լինում է, ինչպես երգում, այսինքն՝ դժվար է որոշ բառեր հեռացնել, քանի որ ինչ որ մեկը դարձել է «ուրիշի երաժշտության պատանդը»: Ուստի, ավելանում են այն մտավախությունները, որ խաղաղության պայմանագրի ստորագրման հարցում առաջընթացի բացակայության դեպքում կողմերը կսկսեն զենքով հարցեր լուծել։ Ըստ Stratfor-ի, «այդ ճակատում առաջիկա շաբաթների և ամիսների ընթացքում շատ բան պետք է որոշվի»: Տեսնենք, թե ինչ կլինի:

Մանրամասները՝ «Փաստ» օրաթերթի այսօրվա համարում