«Երբ մեր անձնական տվյալները կամովին փոխանցում ենք օտար մեկին, թույլ ենք տալիս նրան, որ խաբի մեզ». «Փաստ»

«Փաստ» օրաթերթը գրում է

Համացանցը խաբեբաների համար հրաշալի վայր է «զոհեր» գտնելու համար: Վերջին շրջանում խաբեությունների իրական շքերթ է, հայտնի ընկերությունների, կազմակերպությունների, խանութների անվան տակ «խաղարկություններ» են իրականացվում, «շահավետ» առաջարկներ արվում: Ու մինչ տեղեկատվական անվտանգության մասնագետները պարբերաբար իրազեկումներ են տեղադրում, զգուշացնում, որ քաղաքացիները չխաբվեն մեծ գումարներ աշխատելու կամ շահումներ ունենալու խոստումներին, շատերն ընկնում են խաբեբաների թակարդը: Այս ամենի հիմքում իրազեկվածության պակասն է, ինֆորմացիան ճշտելու անկարողությունը, թերահավատությունը, նորագույն տեխնոլոգիաներին հնարավորինս լավ ծանոթ չլինելը, բայց, իհարկե, ամենակարևորը՝ հեշտ գումար աշխատելու ցանկությունը:

«Սպառողների ասոցիացիա» ՀԿ փոխնախագահ, իրավաբան Սյուզաննա Չիլինգարյանը նշում է՝ եթե իքս ընկերությունից խաղարկությանը մասնակցելու մասին նամակ եք ստանում, ինֆորմացիան ստուգեք՝ տվյալ ընկերության պաշտոնական կայքէջ մտնելով կամ էլ այցելելով ընկերության գրասենյակ կամ մասնաճյուղ: «Կարող են նաև զանգահարել և տեղեկանալ մանրամասներին: Շատ հնարավոր տարբերակ է, որ ընկերությունն անգամ տեղյակ չլինի, որ իր անունից նման խաղարկություն է իրականացվում: Սա նաև օգնություն կլինի նրան՝ տեղեկացնելու, որ իր անունը շահարկվում է, դրանից հետո կարող են պաշտոնական մեկնաբանություն ներկայացնել, բնականաբար, դիմել նաև իրավապահ մարմիններին: Քաղաքացու մոտ առաջին կասկածը պետք է հարուցի այն, երբ իրենից խաղարկությանը մասնակցելու կամ իբր շահումը ստանալու համար պահանջեն անձնական տվյալներ: Սա առաջին ահազանգն է, որը պետք է մարդուն սթափեցնի»,- «Փաստի» հետ զրույցում ասում է Չիլինգարյանը: Նշում է՝ համացանցում չկա վերահսկողություն և կանոնակարգում:

«Օրինակ՝ այսօր ֆեյսբուքում տարբեր խաղերի ու թեստերի անվան տակ կորզում են մարդու անձնական տվյալները՝ հեռախոսահամարները, անունազգանունը, ծննդյան տարեթիվը, էլեկտրոնային հասցեները: Իսկ այս տվյալներով շատ հեշտ է գտնել մարդուն տարբեր սոցիալական ցանցերում, իսկ դրանք խաբեությունների համար ամենանպաստավոր տիրույթներն են»,-հավելում է մեր զրուցակիցն՝ ընդգծելով, որ մարդուն խաբելու ամենահեշտ տարբերակը նրան շահագրգռելն է, իհարկե, ֆինանսական տեսանկյունից:

«Այս պարագայում իրազեկման խնդիր ունենք: Օրինակ՝ տեղեկատվական անվտանգության փորձագետ Սամվել Մարտիրոսյանը պարբերաբար իրազեկում է, տեղեկացնում է խաբեությունների տեսակների մասին: Պետք է ավելի լայնածավալ աշխատանք տանեն նաև պետական համապատասխան գերատեսչությունները: Պետք է իրազեկեն մարդկանց, որ տարբերակեն կեղծն ու իրականը, բայց դա անելու համար մարդն անընդհատ զգոն պետք է լինի: Երբեմն սոցիալական ցանցերի միջոցով մեր ընկերներից նամակներ ենք ստանում, որով գումար են խնդրում կամ առաջարկում ինչոր խաղարկությունների մասնակցել, այստեղ պետք է մեր զգոնությունը գործի, չենք բացում հղումը, կապվում ենք այդ մարդու հետ, փորձում ճշտել նամակի իսկությունը, նաև իրեն ենք իրազեկում, որ իր անունից ինչ-որ նամակներ և հղումներ են տարածվում: Իհարկե, տեխնոլոգիաները զարգանում են, խաբեության տարբերակները և ռազմավարությունն է զարգանում, հետևապես այս պարագայում յուրաքանչյուր մարդ պետք է սթափ գործի, վերահսկի իր անձնական ինֆորմացիան, համակարգիչը:

Եթե այս քայլերն անես, խաբեության զոհ չես դառնա, հակառակ դեպքում՝ համացանցում լրացնում ենք մեր անձնական տվյալները, լրիվ անծանոթ մեկին փոխանցում մեր բանկային տվյալները, հետո էլ դժգոհում, թե խաբեության զոհ դարձանք: Օրինակ՝ մի շրջան արտերկրից հարուստ բարեկամները շատերին ժառանգություն էին թողնում, և զարմանալին այն էր, որ մարդիկ հավատում էին դրան, փոխանցում անձնական ինֆորմացիա, բայց տեսնես՝ իրենք իրենց հարց տալի՞ս էին՝ ո՞վ է իմ այդ բարեկամը, որտե՞ղ էր մինչ օրս և այլն: Մինչդեռ, երբ մեր անձնական տվյալները կամովին փոխանցում ենք օտար մեկին, նշանակում է՝ թույլ ենք տալիս նրան, որ խաբի մեզ»,եզրափակում է Սյուզաննա Չիլինգարյանը:

ԼՈՒՍԻՆԵ ԱՌԱՔԵԼՅԱՆ

Մանրամասները՝ «Փաստ» օրաթերթի այսօրվա համարում