«Վկան և տուժողը պարտավոր են տալ ճշմարտացի ցուցմունքներ»․ «Փաստ»

«Փաստ» օրաթերթը գրում է

Քաղաքացին պաշտպանված է միայն այն դեպքում, երբ գիտի իր իրավունքները և պարտականությունները: Փաստաբանների հետ պարբերական զրույցների ընթացքում «Փաստն» իր ընթերցողներին կներկայացնի նրանց իրավունքները, ինչպես նաև մեկնաբանություններ, թե քայլերի ինչ հերթականությամբ շարժվել կոնկրետ դեպքերում: «Քեշիշյան և գործընկերներ» փաստաբանական գրասենյակի փաստաբան Վահագն Քեշիշյանը պարզաբանում է, թե ինչ իրավունքներ ունեն վկան և տուժողը:

«Վկան այն անձն է, որը ենթադրյալ դեպքի համար կարող է տեղեկություն ունենալ: Այն կարող է էական նշանակություն ունենալ գործի հետագա ընթացքի համար: Որպես վկա չեն կարող հարցաքննվել հոգեկան հիվանդությամբ տառապող կամ էլ տկարամտություն ունեցող անձինք: Եթե անձն անչափահաս է, ապա նա պետք է անպայման հարցաքննվի իր օրինական ներկայացուցչի և մանկավարժի ներկայությամբ:

Ոստիկանության կամ քննչական մարմնի կողմից օրենսդրական այս չափորոշիչները չապահովելու դեպքում ստացվում է, որ տվ յալ ապացույցը ձեռք է բերվել օրենքի խախտմամբ: Քրեական դատավարությունը հստակ սահմանում է ապացույցների վերաբերելիություն, թույլատրելիություն և արժանահավատություն: Բացի դրանից, ունենք Վճռաբեկ դատարանի նախադեպային որոշում Արման Սարգսյանի գործով, որտեղ որպես օրինակ խոսվում է թունավոր ծառի մասին: Ասվում է՝ եթե ծառի արմատները թունավոր են, ինչպե՞ս կարող է պտուղը լինել առողջ: Հետևաբար՝ եթե ապացույցը ձեռք է բերվել օրենքի էական խախտմամբ, դրանից բխող մյուս գործողությունները ևս ածանցվում են թունավոր ծառի արմատներից: Որպես վկա անձը չի կարող հարցաքննվել նաև այն դեպքում, երբ նա պետք է վկայություն տա մերձավոր ազգականի վերաբերյալ: Շատ անգամ ոստիկանությունում քաղաքացուն ասում են՝ իրավունք ունես վկայություն չտալ քո ամուսնու կամ մերձավոր ազգականի դեմ:

Այստեղ պետք է մի բան հստակ շեշտել՝ ոչ թե դեմ, այլ վերաբերյալ, որովհետև չգիտենք այդ վկայությունը հետո կդառնա դեմ, թե ոչ, դա ապագան ցույց կտա: Անձը պետք է հասկանա, որ իրավունք ունի ցուցմունք չտալ իր մերձավորի վերաբերյալ: Միևնույն ժամանակ նա պարտավոր է ճշմարտացի ցուցմունք տալ այն դեպքում, երբ ունի տեղեկություն: Եթե դու կարող ես քո ցուցմունքով բարենպաստ պայմաններ ստեղծել քո մերձավորի համար, ապա կարող ես ցուցմունք տալ»,- «Փաստի» հետ զրույցում ասում է Քեշիշյանը:

Նրա խոսքով՝ շատ անգամ, երբ քաղաքացիների իրավագիտակցությունը ցածր է լինում, հայտնվելով ոստիկանությունում կամ քննչական մարմին կանչվելու դեպքում, նրանք խառնվում են իրար և չգիտեն ինչ անել: «Առաջինն՝ իրավունք ունեն պահանջելու, որ տվյալ պաշտոնատար անձը բացատրի իրենց իրավունքներն ու պարտականությունները, ժամանակ ունեն ծանոթանալու դրանց, իրավունք չունեն անձին շտապեցնելու: Շատ դեպքերում անձին գցում են շփոթմունքի մեջ և նրանից ստանում են այն, ինչ իրենց ձեռք է տալիս: Ոստիկանություն բերման ենթարկվելու ժամանակ քաղաքացին իրավունք ունի իմանալու, թե ինչում է կասկածվում, ինչու է բերման ենթարկվել: Պետք է հստակ ֆիքսեն այն ժամը, երբ բերման են ենթարկվում, որպեսզի արձանագրութունը կազմվի տվյալ ժամով:

Քաղաքացին պետք է ինքը հետևողական լինի իր իրավունքներին, լինի պահանջատեր: Եթե նա չպահանջի, որպեսզի հարգեն իր իրավունքները, ապա դիմացինը դա չի անի, գուցե սա հռետորական հնչի, բայց դա այնդպես է: Այս պարագայում չի զարգանա իրավունքը, մարդկանց իրավագիտակցությունն էլ չի բարձրանա: Երբ բաժին բերման ենթարկվող անձը իմանա իր իրավունքները, ապա պաշտոնատար անձի բոլոր գործողությունները կլինեն օրենքի շրջանակում»,նշում է մեր զրուցակիցը:

Հաջորդիվ տուժողների իրավունքների մասին: «Նրանք այն անձինք են, որոնք տուժել կամ կարող էին տուժել հանցագործություն կատարած անձի կողմից, ընդ որում և՛ ֆիզիկապես, և՛ նյութապես: Մեր օրենսդրությունը՝ քրեական դատավարության 183-րդ հոդվածը, սահմանում է մեղադրանքների երկու տեսակ՝ հանրային և մասնավոր: Այն նորմերը, որոնք քննվում են մասնավոր մեղադրանքի շուրջ, տուժողի բողոքի բացակայության հիմքով կարող են կարճվել: Օրինակ՝ գողությունը կամ կողոպուտը մասնավոր մեղադրանք է, եթե տուժողը բողոք չի ներկայացնում, քրեական հետապնդումը կարող է դադարեցվել: Հանրային մեղադրանքների մասով՝ բողոքի բացակայության դեպքում մեղադրյալը ձեռք է բերում մեղմացնող վիճակ:Այս ամբողջի համատեքստում պետք է ընդգծել մեկ բան՝ տուժողը պարտավոր է տալ ճշմարտացի ցուցմունք»,-ընդգծում է փաստաբանը:

Մեր այն դիտարկմանը՝ եթե վկան, տուժողը կամ կասկածյալը սուտ ցուցմունք են տալիս, նրանք կարո՞ղ են ենթարկվել քրեական պատասխանատվության, մեր զրուցակիցը նշում է. «Կասկածյալը կամ մեղադրյալն իրավունք ունեն «սուտ խոսելու»: Օրինակ՝ մեղադրողը, քննիչը կամ դատարանն ասում է՝ գործի քննության սկզբում կամ ընթացքում նման բան էիր ասել, իսկ հիմա փոխել ես ցուցմունքդ: Նշեմ, որ այս փաստը չի կարող մեկնաբանվել ի վնաս մեղադրյալի, եթե, իհարկե, անմեղ անձի մասին կեղծ տեղեկություններ չի տալիս: Այս դեպքում ուզում եմ տարանջատենք կեղծ մատնությունը: Մեղադրյալը կարող է տասն անգամ ցուցմունքը փոխել, բայց, իհարկե, ամեն անգամ նրա ցուցմունքի արժանահավատությունը արժեզրկվում է:

Վկան և տուժողը պարտավոր են տալ ճշմարտացի ցուցմունքներ, քանի որ կան դեպքեր, երբ քրգործը հարուցվում է տուժողի ցուցմունքի հիման վրա: Եթե որպես վկա ցուցմունք եմ տալիս վարույթ իրականացնող մարմնին, որ, օրինակ՝ տեսել եմ, թե ինչպես է իմ հարևանն այսինչ գործողությունը կատարել, բայց սուտ եմ խոսում, պարզ ասած՝ «շառ եմ անում», այդ դեպքում կարող եմ ենթարկվել քրեական պատասխանատվության: Նույնը տուժողի պարագայում»,-եզրափակում է Վահագն Քեշիշյանը:

Լուսինե Առաքելյան

Մանրամասները՝ «Փաստ» օրաթերթի այսօրվա համարում