Հայաստանում գործադիր մարմին գոյություն չունի. պաշտոնավարման ամեն օրը նոր վտանգներ է ստեղծում. «Փաստ»

INTERVIEW 6 February, 2021 9:07

«Փաստ» օրաթերթը գրում է

Այն, որ այս իշխանությունն ու վարչապետի աթոռը զբաղեցնող անձը դեռ շարունակում են պաշտոնավարել, ըստ կառավարման փորձագետ, Շիրակի պետական համալսարանի դասախոս Արթուր Համբարձումյանի, մի քանի պատճառ ունի: «Առաջին հերթին մի մեծ գլխավոր պատճառ կա՝ իշխանությունների կատարյալ անբարոյականությունը, ինչպես նաև մարդկային որևէ նորմի չհամապատասխանելը: Երկրորդը ՀՀ-ում ինստիտուտների չկայացվածությունն է: Խոսքն առաջին հերթին խորհրդարանի, հետո արդեն ԱԱԾ-ի, ոստիկանության, դատախազության և ՊՆ-ի մասին է: Իհարկե, այս առումով կարելի է խոսել նաև հասարակության մասին, բայց մենք պետք է հասկանանք, որ ժողովուրդը մեծագույն շոկի մեջ է: Մոտ մեկ միլիոն մարդու անմիջապես կպել է այն արհավիրքը, որը տեղի ունեցավ ամիսներ առաջ: Այսինքն, մարդկանցից այս ընթացքում շատ ադեկվատ, ռացիոնալ գործողություններ սպասելը մանավանդ հստակ ընդգծված լիդերի բացակայության պայմաններում՝ մի քիչ նայիվություն կլիներ:

Իմիջիայլոց, չկայացած ինստիտուտների առումով Ն. Փաշինյանն այդքան էլ մեղք չունի: Այո, նա եկավ ու այդ չկայացած ինստիտուտները քանդեց, բայց այնպես չէ, որ մինչ այդ ինստիտուտներն ամբողջությամբ կայացած էին»,-«Փաստի» հետ զրույցում շեշտեց Ա. Համբարձումյանը: Այդուհանդերձ, նա ընդգծեց մեկ այլ հանգամանքի մասին: «Ճիշտ է՝ Ն. Փաշինյանը գնում է աշխատանքի, բայց ՀՀ-ում նա իշխանություն չունի: Առհասարակ, երբ լիդերները սկսում են կառավարել, առաջին իսկ օրվանից իրենց վարկանիշը սկսում է լողալ: Հիմնականում սկսում է իջնել: Կան լիդերներ, որոնք հրաժարական են տալիս՝ մինչև իրենց վարկանիշը կրիտիկական սանդղակից ներքև կիջնի: Նաև կան լիդերներ, որոնք, ի հեճուկս այդ ընթացքի, աթոռին նստած են մնում:

Հիմա Փաշինյանը կորցնում է հեղինակությունը, իշխանությունը, վարկանիշը թե՛ մինչ պատերազմը, թե՛ պատերազմից հետո սրընթաց ներքև է իջնում, իսկ ինքը, ի հեճուկս այդ ընթացքի ու պատմական օրինաչափությունների, փորձում է գամված մնալ աթոռին՝ չունենալով իշխանություն: Իհարկե, ազդեցություն ունի, բայց քաղաքական իշխանություն, միևնույն է, չունի»,-ասաց նա՝ նշելով, որ պատմական օրինաչափություն է այն, որ կապիտուլ յացիոն ակտ ստորագրած ցանկացած մեկը վաղ թե ուշ հեռանում է: Ինչ վերաբերում է իշխանությունների կողմից արտահերթ ընտրությունների թեման շրջանառելուն, մեր զրուցակիցն ընդգծեց. «Նախ՝ որպեսզի ՀՀ-ում տեղի ունենան արտահերթ ընտրություններ, պետք է վարչապետը հրաժարական տա, և խորհրդարանը երկու անգամ չընտրի վարչապետին: Կամ էլ պետք է կառավարությունը ծրագիր ներկայացնի, և երկու անգամ խորհրդարանը կառավարության ծրագիրը չհաստատի: Հիմա իրենք չեն ուզում օգտվել ո՛չ առաջին, ո՛չ էլ երկրորդ գործիքից: Ն. Փաշինյանն ուզում է ԱԺ-ի ինքնալուծարման ինստիտուտ ստեղծելու ճանապարհով գնալ:

Այդուհանդերձ, Սահմանադրության մեջ փոփոխություններ կատարելու և այդ երրորդ գործիքը ստեղծելու համար ձայների 2/3 է պետք: Ես կասկածում եմ, որ կկարողանա ձայների 2/3-ը հավաքել, որովհետև ինքն այսօր 88 պատգամավոր չունի: Բայց 88 պատգամավոր չունենալը կարող է նաև իրեն ձեռք տալ. ինքը, որքան հասկանում եմ, կամաց-կամաց սկսում է հետ կանգնել արտահերթ ընտրությունների գաղափարից: Նա կարող է ինքնալուծարման ինստիտուտ ստեղծելու օրակարգը բերել խորհրդարան, ԱԺ-ն կարող է դա մերժել, ինչը ձեռնտու կլինի նաև իրեն: Կասի՝ ուզում էի արտահերթ ընտրություններ անել, պառլամենտը մերժեց, ուրեմն՝ սպասենք հերթական ընտրություններին: Այսպիսի ընթացք կարող է լինել: Միևնույն ժամանակ, Ն. Փաշինյանը գնա էլ, չգնա էլ արտահերթ ընտրություններին, ՀՀ-ում իշխանություն չունի: Մեծ հաշվով, ինչպես մինչ պատերազմը, այնպես էլ պատերազմից հետո ՀՀ-ն ապրում է մի իրավիճակում, երբ գործադիր մարմին գոյություն չունի»:

Կառավարման փորձագետի խոսքով, ամենամեծ գինը, որը վճարեցինք այս իշխանության գործունեության պատճառով, մեր պատմական հայրենիքի մի մասը կորցնելն էր. «Հսկայական զոհեր տվեցինք, ունենք մեծ թվով վիրավորներ, իսկ Հայաստանն այսօր հանդես չի գալիս որպես պետություն, որպես միջազգային իրավունքի սուբյեկտ: Իսկ արդեն հիմա իրենց ամեն օր իշխանության մնալը խանգարում է, որ գերիների հարցը լուծվի: Իրենց՝ ամեն օր պաշտոնին մնալը խթանում է նոր արտագաղթ, նոր հնարավորություն է տալիս, որ ադրբեջանցիներն արդեն հայ-ադրբեջանական սահմանին իրենց ավելի ցինիկ ձևով պահեն: Իրենց՝ մեկ օր պաշտոնին մնալը մեծ նվաստացում է ՀՀ ցանկացած քաղաքացու համար, ամեն օր պաշտոնին մնալն ավելացնում է դեֆոլտի հավանականությունը: Ամեն օր ավելանում է պարտքը և այսպես շարունակ: Բոլորը սա պետք է հասկանան, այդ թվում՝ վերոնշյալ չկայացած ինստիտուտների աշխատակիցները: Եթե իրենք հասկանան ու ընդունեն այս ամենը, հաջորդ օրը Փաշինյանն այլևս այդ աթոռին նստած չի լինի:

Իսկ, այսպես ասած, էլիտաները, վերոնշյալը հասկանալով, օր առաջ ավելի հստակ օրակարգ պետք է ձևավորեն»: Արթուր Համբարձումյանը շեշտեց, որ այսօր իշխանությունները փորձում են շեղել հասարակության ուշադրությունը: «Օրինակ՝ փորձում են շեղել այն կարևոր խնդրից, ըստ որի, մենք հարյուրավոր գերիներ ունենք, և այդ հարցն իրենք չեն կարողանում լուծել: Նաև նրանից, որ ԱԺ-ն այսօր օկուպացված է թուրքական գործակալների կողմից: Մարդկանց ուղեղը բթացնելու նպատակ ունեն, որպեսզի թմրեն, մոռանան այն, ինչ կատարվեց ամիսներ առաջ: Եվ շատ հաճախ կեղծ օրակարգերի խայծը կուլ են տալիս լրատվամիջոցները, ու այդպես ցանցը լցվում է ոչ արդիական ու կեղծ օրակարգերով՝ մոռացության տալով այն, որ մենք ունենք հարյուրավոր գերիներ, որոնց հարցը չի լուծվում, որ թուրքն ամեն օր առաջ է գալիս սահմանին, և որ խորհրդարանը ողողված է թուրքական գործակալներով: Պատկերացնո՞ւմ եք՝ ինչ կլիներ, եթե հանկարծ կասկած առաջանար առ այն, որ Իրանի պառլամենտի ղեկավարը համագործակցել է իսրայելական հատուկ ծառայությունների հետ, կամ որ Թուրքիայի խորհրդարանի ղեկավարը քրդական շարժման կամ հայկական գործակալ է եղել:

Առհասարակ, այս իշխանության ներկայացուցիչները կարող են ամեն օր հիմարություններ ասել, բայց այդ համատեքստում կորում է կարևորը»,-ասաց նա: Ա. Համբարձումյանի դիտարկմամբ, այսօր իշխանությունից ազատվելու մի քանի տարբերակ կա: «ԱԺ «Իմ քայլը» խմբակցությունից մոտ 20 հոգի է պետք, որ «Լուսավոր Հայաստանի» և «Բարգավաճ Հայաստանի» հետ մեծամասնություն լինեն, հանեն ռազմական դրությունը, որից անմիջապես հետո խորհրդարանն անվստահություն հայտնի վարչապետին: Երկրորդ տարբերակով իշխանությունից հնարավոր է ազատվել իրավապահ համակարգի միջոցով. պետք է ստիպել, որ իրավապահ համակարգը վերադառնա օրենքների տիրույթ: Երրորդը զանգվածային ակցիաներն են, պետք է պարզապես սահմանափակել վարչապետ կոչվածի տեղաշարժը:

Եթե սա կազմակերպվի շատ գրագետ ու հասարակության կողմից ընդունելի կամ այնպիսի լիդերների կողմից, որոնց նկատմամբ ձևավորված մեծ անտագոնիզմ չկա, Երևանի 1 մլն բնակչության 1 տոկոսն էլ որ մինչև վերջ կանգնելու վճռականությամբ դուրս գա, Փաշինյանը մեկ շաբաթ անց ստիպված կլինի հրաժարական տալ: Վստահ եմ նաև, որ ոստիկանությունը բիրտ ուժ չի կիրառի: Վստահ եմ նաև, որ այս պարագայում ոստիկանությունը երբեք չի կրակի ցուցարարների վրա: Այս երեք հնարավորությունները պետք է քննարկվեն հասարակության մոտ մեծ անտագոնիզմ չունեցող լիդերների կողմից: Վաղ թե ուշ մենք նշվածի ականատեսը կլինենք»,եզրափակեց Ա. Համբարձումյանը:

Աննա Բադալյան

Մանրամասները՝ «Փաստ» օրաթերթի այսօրվա համարում