Ներ­կա­յի ու ապա­գա­յի ար­մատ­ներն ան­ցյա­լում են. պատ­մու­թյան ուրա­ցու­մը դա­տա­պարտ­ված է ձա­խող­ման

 

Օրեր առաջ լրացավ Արցախի անկախության հռչակման 29-ամյակը։ Արցախի անկախությունը բեկումնային նշանակություն ունեցավ հայ ժողովրդի համար, քանի որ դրանով նաև լուծվում էր հայ ժողովրդի անվտանգության և գոյապահպանման հարցը։ Անկախությունն Արցախին հենց այնպես չտրվեց։ Պատերազմի արհավիրքների ու զրկանքների միջով անցնելով՝ մեր ժողովուրդը հերոսաբար պաշտպանեց արցախահայության անկախ, ազատ և արժանավայել ապրելու իրավունքը:

Եվ պատերազմի վտանգին ու փխրուն խաղաղությանը զուգահեռ տարիներ շարունակ Արցախի ղեկավարությունը հետևողականորեն ջանքեր է գործադրել Արցախի Հանրապետության զարգացման, պետական ինստիտուտների ստեղծման և կայացման ուղղությամբ, և այսօր Արցախն ունի հզոր բանակ, որն իրականացնում է իր առջև դրված խնդիրները: Սակայն պատերազմի և անկախությունը նվաճելու դժվարին ժամանակաշրջանը ճշմարտացիորեն վերլուծելու և վերաարժևորելու կարիք կա, որպեսզի կարողանանք պատմությունից դասեր քաղել և այդ դասերն օգտագործել Արցախի և Հայաստանի հզորացման համար, որպեսզի հնարավոր լինի խուսափել անցյալը ջնջելու կամ որևէ մեկի քմահաճույքով այն վերաձևելու վտանգավոր փորձերից:

Այս համատեքստում մեծ հետաքրքրություն է ներկայացնում օրերս ցուցադրված «Պատմության առջև» ֆիլմը, որում ներկայացվում է 1992 թ. օգոստոսին Արցախում ստեղծված ճգնաժամային կառավարման բարձրագույն գործադիր մարմնի՝ Պաշտպանության պետական կոմիտեի (1992-1994 թթ.) ստեղծման և գործունեության ընթացքը՝ այդ տարիների պատերազմական և արցախյան պետականաշինական գործընթացներին զուգահեռ:

Մի կարևոր շեշտադրում կա այդ ֆիլմում, որն ակտուալ է նաև այս օրերի համար։ Արցախյան պատերազմի ընթացքում, երբ հանրության շրջանում տիրում էր միասնության ոգին, և նեղանձնական ու քաղաքական շահերը մի կողմ էին դրվում, իսկ հանրությունն ու պետությունը գործում էին միասնաբար, հնարավոր էր լինում իրապես նոր հաղթանակների հասնել։

Իսկ այն ժամանակ, երբ ներքաղաքական անհամաձայնություններ էին սկսվում, հանրությունը պառակտվում էր, դա լրացուցիչ խոչընդոտող հանգամանք էր դառնում հաղթանակների կերտման գործում։ Եվ այս համատեքստում Պաշտպանության պետական կոմիտեն պետության կենսական շահերն առաջ տանելու համար ստիպված է եղել նաև կոշտ և ոչ բոլորի համար ընդունելի որոշումներ ընդունել, որոնք տվել են իրենց արդյունքները։ Ուստի անհրաժեշտ է ըստ արժանվույն գնահատել այն մարդկանց կատարած գործը, ովքեր կարողացել են թեկուզ ցավոտ և դժվարին որոշումների միջոցով ճանապարհ հարթել Արցախի անկախության ամրապնդման համար, հաղթանակների ու դրանց պահպանման համար։

Եվ տեղի ունեցած իրադարձությունների պատմաքաղաքական նշանակությունը առավել քան առօրեական է նաև այսօր ու միշտ, առավել ևս, երբ շարունակում է կախված լինել պատերազմի վտանգը՝ հակառակորդն ամեն պահի կարող է սահմաններում նոր լարվածություն հրահրել։ Բայց, ցավոք սրտի, պետք է նշել, որ վերջին երկու տարիների ընթացքում Արցախյան ազատամարտի նշանակությունը մեզանում սկսել է թերագնահատվել, իսկ գործող իշխանությունները անցյալը սևացնելու, մերժելու և անցյալում տեղի ունեցած երևույթների վրա ցեխ շպրտելու քաղաքականություն են վարում։

Դրա վառ օրինակն այն է, որ իրենց կատարած իշխանափոխության նշանակությունը հավասարեցնում, նույնիսկ ավելի բարձր են դասում, քան Արցախյան ազատամարտինը։ Սրա հետ մեկտեղ իշխանությունների կողմից վարվող քաղաքականության համատեքստում հանրությունը պառակտվել է սևերի ու սպիտակների, իսկ այն գործիչների կատարած գործը, ովքեր մեծ ներդրում են ունեցել Արցախի ազատագրության և պետականության ամրապնդման գործում, փորձ է արվում ստվերել, ավելին, հաճախ ջանքեր են գործադրվում սևացնելու այդ մարդկանց։

Սակայն ներկայի ու ապագայի արմատներն անցյալում են, և եթե նոր հաղթանակներ կերտելու ցանկություն կա, ապա անցյալի հաղթանակների արժևորումն ու դրանց կերտողների գնահատումն ուղղակի անհրաժեշտություն է։ Պատմական իրադարձությունների նշանակությունը մերժելու և անցյալի էջը «խմբագրելու» միջոցով սեփական պատմություն չես կերտի։ Իշխանությունները հավերժ չեն, իսկ մեր ժողովուրդն ու պետականությունը հարատևելու են՝ մեր պատմության ամեն մի էջի հետ միասին։