«Պետք է սո­վո­րենք ճիշտ վե­րա­բեր­վել թե՛ սե­փա­կա­նու­թյան ինս­տի­տու­տին, թե՛ սե­փա­կա­նու­թյան իրա­վուն­քին»

Գույքահարկի վերաբերյալ օրենսդրական փոփոխությունները շարունակում են քննարկվել տարբեր տեսանկյուններից: Կառավարման փորձագետ Սերոբ Անտինյանն այս առումով առաջին հերթին առանձնացնում է սկբզունքային մոտեցումների հանգամանքը: «Կարծում եմ՝ մենք շուկայական տնտեսվարման և կառավարման համակարգի ներքո պետք է սովորենք ճիշտ վերաբերվել թե՛ սեփականության ինստիտուտին, թե՛ սեփականության իրավունքին: Նախ՝ պետք է հասկանանք, թե սեփականությունից բխող ինչպիսի՞ իրավունքներ ու պարտականություններ կան, ինչպես նաև որո՞նք են այդ սեփականության իրավունքի իրացման արդի քաղաքակրթական մոտեցումները: 

Մենք երբեմն սեփականության հետ կապված խեղաթյուրված ու այլափոխված մոտեցումներ ենք ցուցաբերում, ինչը եկել է դեռ խորհրդային շրջանից: Եվ հենց դա է այն հոգեբանական պատնեշը, որի պատճառով օրինագիծը, կարծես թե, հանրության աչքում շատ մեծ վրդովմունք է առաջացրել: Խնդիրն այն է, որ խորհրդային շրջանին բնորոշ մտածողությունն իր արտացոլումն է գտնում նաև այսօր. մարդը կարծում է, որ եթե բնակարան ունի, պետությանն ընդամենը շատ չնչին գումարներ պետք է վճարի այդ բնակարանի համար ու դրանով սահմանափակվի: 

Մեր պատկերացումների մեջ ամրագրված է, որ սեփականության իրավունքը, ըստ էության, սահմանափակվում է միայն սեփականության տնօրինմամբ, դրանից ստացած օգուտներով, իսկ թե նույն սեփականությունն ի՞նչ պարտականություններ ու պատասխանատվություն է առաջացնում, մնում է հետին պլանում: Չէ՞ որ քաղաքացիներն էլ պետության հանդեպ որոշակի պարտականություններ պետք է ունենան՝ իրենց սեփականության արժեքին համապատասխան:

Մենք պետք է սովորենք մեր ունեցած սեփականության համար համարժեք վճարել պետությանը»,-ասաց Ս. Անտինյանը:

Ս. Անտինյանը խոսեց առաջացած թնջուկի պատճառների մասին. «Խնդիրն այն է, որ անշարժ գույքի կադաստրային արժեքներն անհասկանալիորեն և անհամամասնորեն մի քանի անգամ նվազեցված են եղել: Սա պայմանավորված է հետևյալ խնդրով. տասնամյակներով որոշակի շրջանակների կողմից պետական և համայնքային ունեցվածքի յուրացումներ են տեղի ունեցել: 

Պետական, համայնքային ունեցվածքն օտարվել է, և որպեսզի այդ օտարումները հնարավորինս ցածր արժեքներ ունենային, տարիներ շարունակ մշակվել ու ներդրվել են կադաստրային արժեքների որոշակի սանդղակներ, որոնք ոչ մի առնչություն չեն ունեցել գույքի իրական շուկայական արժեքի հետ: 

Մարդիկ հարստացել են՝ գրոշներով ձեռք բերելով պետական կամ համայնքային սեփականություն հանդիսացող գույք»,-ասաց մեր զրուցակիցը՝ շեշտելով, որ այդ տարօրինակ սանդղակների պրակտիկան շարունակվել է տարիներ շարունակ:

Նրա խոսքով, երբ հիմա անհրաժեշտություն է առաջացել վերջապես հասկանալ, թե, օրինակ՝ ինչո՞ւ է տասնյակ միլիոնների արժեք ունեցող գույքի սեփականատերը տարեկան երկու կամ երեք հազար դրամ գույքահարկ վճարում, պարզվել է, որ դա պայմանավորված է այդ գույքի ցածր կադաստրային արժեքի հետ. 

«Եվ երբ հիմա փորձ ենք անում օրինական ճանապարհ վերադառնալ, այդ ճանապարհը հասարակության համար ցավոտ է թվում ու ընդվզում է առաջացնում»:

Մեր զրուցակիցը շեշտեց, որ այստեղ խոսքը շքեղության հարկի մասին չէ, և դա այլ թեմա է. «Հարցն ընդամենը անշարժ գույքի կադաստրային ճիշտ կամ գոնե շուկայական արժեքին մոտ հաշվարկվող հարկի մասին է: 

Թանկարժեք սեփականություն ունեցողը պետք է շատ վճարի. սա է ժամանակակից ու քաղաքակիրթ աշխարհի տրամաբանությունը, սա է սոցիալական պատասխանատվությունը և սոցիալական համերաշխության արդի քաղաքակրթական մոդելը: 

Այս մոտեցումն, ըստ էության, պետության սոցիալական գործառույթի իրականացման գործիքակազմերից մեկն է, սոցիալական անհավասարությունը, բևեռացումը որոշ չափով մեղմելու գործուն մեխանիզմ է: 

Վերջապես, գույքի դիմաց համարժեք վճարն այդ թանկարժեք սեփականության իրավունքի արդյունավետ պաշտպանության երաշխիք է պետության կողմից: 

Քաղաքի (մայրաքաղաքի) կենտրոնում սեփականության համար վճարը նաև քաղաքակրթական տուրք է, որը վերը նշվածից զատ քաղաքային մշակույթի գիտակցված դրսևորում է:»:

Դիտարկմանը, թե հաշվի առնելով այսօր առկա սոցիալ-տնտեսական իրավիճակը՝ արդյո՞ք հիմա նման փոփոխության ժամանակն էր, կառավարման փորձագետը պատասխանեց. «Կարծում եմ՝ միգուցե կարելի էր մի փոքր հապաղել օրենքի ընդունման ժամկետի առումով:

Հայաստանը հիմա շատ վատ վիճակում է: 

Պետությունը, հասարակությունն իրենց ամբողջ ռեսուրսները մոբիլիզացրել են համավարակի դեմ պայքարելու ուղղությամբ: Համաձայն եմ, որ սոցիալական լարվածություն կա, և կարելի էր այս փոփոխությունն ավելի ուշ ձեռնարկել, որպեսզի նախ՝ դուրս գայինք այս իրավիճակից, գնահատեինք նաև տնտեսության իրական կորուստները: Մյուս կողմից, որքանով տեղյակ եմ, օրենսդրական կարգավորումներն անմիջապես չեն մեծացնում հարկային բեռը: Այս առումով 6 տարի ժամանակ է տրված»:

 

Անդրադառնալով այն մտահոգություններին, որ այս փոփոխությունից հետո շատերը պարզապես կվաճառեն Կենտրոնի բնակարաններն ու ավելի քիչ գույքահարկ վճարելու համար կնախընտրեն ծայրամասերում բնակարան ձեռք բերել, Ս. Անտինյանն ընդգծեց. «Այս առումով, իհարկե, խնդիրներ ու վտանգներ կան: 

Մենք ունենք հետևյալ իրավիճակը. մի կողմից՝ Երևանի կենտրոնում, Փոքր կենտրոնում մի քանի բնակարաններ ունեցող մեծահարուստներն են, որոնք իրապես վճարունակ են հարկային այս բեռը տանելու, մյուս կողմից՝ Երևանի այն բնակիչներն են, ովքեր ծնողներից, տատիկ-պապիկներից են իրենց գույքը ժառանգություն ստացել, բայց հիմա սոցիալական այդքան բարվոք վիճակում չեն, որ կարողանան իրենց հարկային պարտավորությունները կատարել: 

Կարծում եմ՝ այս առումով պետությունը պետք է բացառիկ զգուշություն ցուցաբերի. տիրապետելով այդ ինֆորմացիային, հաշվի առնելով այդ խնդիրները՝ պետությունը նշված խմբերի համար առանձին կարգավորումներ պետք է մշակի: 

Այս փոփոխությունները երբեք և ոչ մի դեպքում չպետք է պատճառ հանդիսանան, որ մարդիկ իրենց տները կամ իրենց պապական ժառանգությունը ստիպված վաճառեն՝ պայմանավորված ֆինանսական պարտավորություններ կատարելու հանգամանքով»։

ԱՆՆԱ ԲԱԴԱԼՅԱՆ