«Չխեղդ­վող» ղո­ղանջ­նե­րի, երաժշ­տու­թյան ու ար­ցունք դար­ձած աղոթ­քի մա­սին. ավե­լին, քան մեկ լու­սան­կա­րը

Սուրբ Հարության տոնին ընկերներիցս մեկը Վանաձորի Սուրբ Գրիգոր Նարեկացի եկեղեցու բակից մի լուսանկար էր հրապարակել. եկեղեցու բակն էր, հավատացյալները, որոնք դրսում էին մասնակցում պատարագին ու դրսում էին ծնկի իջել: 

Եկեղեցու դուռը բաց էր՝ ներսից աննշան ճրագ էր երևում: Տեսարանը փշաքաղեցնող էր: Տեսարանը ավելին էր, քան մեկ լուսանկարը: Միգուցե նաև նրանց համար, ովքեր ընդհանրապես պատարագների չեն մասնակցում, անգամ նրանց համար, ում առօրյա կյանքում եկեղեցու ղողանջները սովորաբար «խեղդվում» էին խանութներից, խցանումներից ու սրճարաններից շնչահեղձ եղած քաղաքի փողոցներում: 

Մոտավորապես մի վիճակ, երբ ականջակալներով չես ու հանկարծ որևէ մեկի՝ ընթացող մեքենայի մեջ սիրելի երաժշտությունն ես լսում, բայց այն կորցնում ես լուսացույցի գույնը փոխելուն պես ու հետո մոռանում լսել տանը, դատարկ սենյակում ու լռության մեջ:

Մինչ այս պահը եկեղեցու ներսում պատարագի մասնակցելն ու եկեղեցու ներսում ծնկի իջնելը առօրյայի մի մաս էր: Մյուսի համար հենց իր առօրյայի մի մասն էր, մեկի համար՝ դիմացինի: Բայց որ այդպես պետք է լիներ, բոլորը գիտեին: Խոսքը բոլորի՝ պատարագներին չմասնակցողների, մասնակցողների, հավատի, կրոնի ու եկեղեցու մասին տարբեր պատկերացումներ ունեցողների մասին է: 

Եվ, այո՛, մեկի համար եկեղեցին Աստծո տունն է, մյուսը կարծում է, որ այնտեղ աղոթքներն ավելի լսելի են դառնում Աստծուն, մյուսի համար էլ այն զուտ շինություն է, մեկ ուրիշի համար՝ մշակութային կոթող: Մեկ ուրիշն էլ կասի՝ եկեղեցին այնտեղ է, ուր զգում ենք Աստծո ներկայությունը, մյուսն էլ կշարունակի պնդել, որ եկեղեցի գնալը որևէ մեկին իսկական քրիստոնյա չի դարձնում: 

Քննարկելու մշտական թեմաներ, որոնք տոնական օրերին ավելի են սրվում. աթեիստ ու հավատացյալ լինելու բանավեճից մինչև միմյանց տոնական նկարների վրա չնշելու հայտարարություններ: Բայց որ շատ փնտրենք, այս ամենի մեջ մի քաղցր, մի դրական բան անպայման կգտնենք, որովհետև դրանից հետո բոլորը շարունակում են ապրել, մնալ ընկերներ՝ անկախ հավատի, եկեղեցու ու կրոնի մասին իրենց պատկերացումներից: 

Ինչևէ, վերադառնանք մինչ այս պահը, որից հետո աղոթքն ու երաժշտությունը մեր տուն ու սրտեր հասան դատարկ եկեղեցիներից ու տաճարներից: Համավարակի պատճառով առաջին անգամ Սուրբ Հարության տոնին ամբողջ աշխարհում տեղի ունեցող ծիսակատարություններն առցանց անցկացվեցին: Բացառություն չէր նաև Հայաստանյայց Առաքելական եկեղեցին: Մեծի Տանն Կիլիկիո Ն.Ս.Օ.Տ.Տ. Արամ Ա կաթողիկոսի աղոթքն էլ անսահման խորը հուզմունքի տեսք ուներ, որն, ի վերջո, արցունքի կաթիլ դարձավ: 

Նա Սուրբ Հարության պատարագի ժամանակ չկարողացավ զսպել արցունքները, երբ հնչեց «Կիլիկիան»: Իհարկե, նա առաջին անգամ չէր լսում «Կիլիկիան», ուրեմն՝ պատճառն այդքան էլ երգը կամ երաժշտությունը չէր: Հռոմի պապն էլ Զատկի պատարագը Սուրբ Պետրոսի գրեթե դատարկ տաճարում մատուցեց: 

Համաճարակի պատճառով փակ էր նաև Երուսաղեմի Սուրբ Հարության տաճարը, և Քուստոս Ֆրանչեսկո Փաթթոնն ասաց, որ իր ուսերին հսկայական պատասխանատվություն է զգում, ասես աղոթում է բոլորի փոխարեն: 

Հատկանշական էր նաև Միլանի դատարկ տաճարից լսվող Անդրեա Բոչելիի ձայնը, որը երաժշտության շնորհիվ միավորել էր միլիոնավոր մարդկանց՝ «իր ձեռքն առնելով վիրավոր Երկրագնդի արագ բաբախող սիրտը»: Լեփլեցուն դահլիճներ նվաճած օպերային երգիչը համերգն աղոթք էր կոչել:

 

Մյուս տարի Զատկի տոնին մեր քաղաքացիները կրկին կվիճեն միմյանց հետ, մեկը մյուսին կխնդրի չնշել իրեն տոնական լուսանկարների վրա: Հաջորդ տարի մարդիկ եկեղեցու ներսում կմասնակցեն պատարագին, եկեղեցու ներսում ծնկի կգան, կշարունակեն նաև պատարագի գնալ: 

Մեկ ուրիշի սովորական առօրյայում պատարագի գնալը կրկին առաջնային չի լինի: Նույնը կլինեն նաև մեր պատկերացումները՝ հավատի, կրոնի ու եկեղեցու մասին: 

Բայց տպավորություն կա, որ դատարկության մեջ երաժշտությունը, աղոթքն ու ղողանջներն այլ կերպ են հնչում: Մեկն անգամ ասաց՝ ավելի լավ են հնչում: Թե ինչո՞ւ՝ բացատրությունը բոլորս մենք մեզ համար կգտնենք: 

Բայց միգուցե խնդիրը ոչ թե բացատրության, այլ լռության ու դատարկության մեջ է, որը սովորական օրերին այլ կարևորություններով է լցվում՝ խանգարելով լսել առաջնայինը, որը յուրաքանչյուրի դեպքում տարբեր կարող է լինել: 

Խոսքը դատարկությունը լցնելու մասին է, որովհետև նույն եկեղեցու դրսում ծնկի իջած մարդու համար նույն եկեղեցին երբեք դատարկ չի լինի: Նրա համար դրսից, անգամ աղմուկի մեջ էլ լսելի կլինեն եկեղեցու ղողանջները: Խոսքն անգամ ղողանջների մասին չէ: 

Խոսքը հետոյի, այն սովորական առօրյայի մասին է, ուր մենք կա՛մ կկիսենք այն մարդու պատասխանատվությունը, որն այս պահին բոլորի համար էր աղոթում, կա՛մ կապրենք մեր ստեղծած այն առօրյայում, որի աղմուկի մեջ կորչում է կարևորն ու առաջնայինը: Խնդիրը դրսի դատարկությունն է, որը կա՛մ կլցվի, կա՛մ չի լցվի: Հարցը սովորական առօրյայի դատարկ սենյակում և լռության մեջ սիրելի երաժշտությունը վայելել չմոռանալու մասին է:

ԱՆՆԱ ԲԱԴԱԼՅԱՆ

ԼՈՒՍԱՆԿԱՐԸ՝ ՏԱԹԵՎ ՂԱԶԱՐՅԱՆԻ