Կյան­քի դժվա­րին իրա­վի­ճա­կում հայտն­ված և հաշ­ման­դա­մու­թյուն ունե­ցող 16-23 տա­րե­կան ան­ձանց հա­մար նա­խա­տես­վում է ստեղ­ծել լրա­ցու­ցիչ ծա­ռա­յու­թյուն

Աշխատանքի և սոցիալական հարցերի նախարարությունը հանրային քննարկման է ներկայացրել նախագիծ, որը վերաբերում է ցերեկային խնամքի կենտրոններին։ Նախագծի հիմնավորման մեջ նշվում է, որ դեռևս նախորդ տարի կառավարությունը համապատասխան որոշմամբ հաստատել է 2019-2023 թվականների գործունեության միջոցառումների ծրագիրը, որում կարևորվել է կյանքի դժվարին իրավիճակում գտնվող երեխաների, այդ թվում` հաշմանդամություն ունեցող երեխաների` ընտանիքում ապրելու իրավունքի իրացմանն ու այլընտրանքային, համայնքահենք ծառայությունների ցանցի ընդլայնմանն ուղղված միջոցառումների իրականացումը։ 

Դեռ 2019 թ.-ին կառավարության համապատասխան որոշումներով լուծարվել են երեխաների խնամք և պաշտպանություն իրականացնող գիշերօթիկ 4 հաստատությունները Դիլիջանում, Բյուրեղավանում և Գյումրիում։ 

Միևնույն ժամանակ նախարարությունը նշում է, որ 2019 թ.ին իրականացված մրցույթների արդյունքում հաղթող ճանաչված ՀԿ-ներին 2020 թ.-ի պետբյուջեի շրջանակներում պատվիրակվել են ծրագրեր բոլոր մարզերում և Երևանում: 

Տրամադրվող ծառայությունների համար մշակվում են առանձին չափորոշիչներ, և ցերեկային աջակցության կենտրոնները կաշխատեն նույն սկզբունքով: Ճգնաժամային իրավիճակում հայտնված և անհապաղ տեղավորման կարիք ունեցող 0-18 տարեկան երեխաների համար (անհրաժեշտության դեպքում նաև ուղեկցողի հետ) 2020 թ.-ից նախատեսվում է բացել նաև ճգնաժամային աջակցության կենտրոններ Երևան, Գյումրի և Կապան քաղաքներում, որոնք հավասարապես կսպասարկեն հարակից շրջանները ևս: 

Այս կենտրոններում երեխաների խնամքը նախատեսվում է իրականացնել առավելագույնը 6 ամիս ժամկետով՝ զուգահեռաբար գնահատված կարիքին համապատասխան մասնագիտական աշխատանք իրականացնելով թե՛ երեխայի, թե՛ ընտանիքի հետ՝ երեխայի հետագա խնամքը կենսաբանական ընտանիքում, իսկ դրա անհնարինության դեպքում՝ խնամատար, խնամակալ ընտանիքում կազմակերպելու նպատակով:

 

Նախարարությունն ընդգծում է՝ հիմք ընդունելով ոլորտում իրականացվող քաղաքականությունը, հաստատությունների տիպերը, ուղղորդման ուղիները և նվազագույն չափորոշիչները անհրաժեշտ է փոփոխել: 

Մասնավորապես, ցերեկային աջակցության կենտրոնների ցանցը ընդլայնվում է՝ ընդգրկելով հանրապետության ողջ տարածքը, ինչպես նաև գործելով համընդհանուր չափորոշիչով: Կյանքի դժվարին իրավիճակում հայտնված և հաշմանդամություն ունեցող 16-23 տարեկան անձանց համար նախատեսվում է ստեղծել լրացուցիչ ծառայություն՝ անկախ ապրելակերպ ուղեկցող կյանքի ծառայությունը՝ ինքնուրույն կյանքով ապրելուն ուղղված և մասնագիտական հմտություններ ձեռքբերելու նպատակով: Նշվում է, որ մասնագիտացված մանկատներում շարունակում են խնամք ստանալ 18 տարին լրացած հաշմանդամություն ունեցող անձինք, ովքեր որևէ հմտություն և կարողություն չունեն ինքնուրույն կյանք վարելու համար, և հաստատությունից դուրս գալը ռիսկային է:

Հիշեցնենք, որ օրեր առաջ «Փաստն» ընթերցողներին էր ներկայացրել աշխատանքի և սոցիալական հարցերի նախարարության ներկայացրած ևս մեկ նախագիծ, որը վերաբերում էր տուն-ինտերնատներին։ 

Նշվում էր՝ 2020 թ. -ին նախատեսվել է նվազեցնել տուն-ինտերնատներում խնամվողների թիվը և դրա փոխարեն ավելացնել այլընտրանքային ծառայություններից օգտվողներինը։ Մասնավորապես՝ խստացվելու են ընդունելության պայմանները, որպեսզի այնտեղ հայտնվեն իրապես տուն-ինտերնատում խնամքի կարիք ունեցող շահառուները, իսկ այն անձինք, ովքեր մինչ այս ցանկանում էին խնամքի ծառայություններ ստանալ տուն-ինտերնատում՝ դիմեն այլընտրանքային ծառայություններ ստանալու համար կամ շարունակեն բնակվել իրենց տներում (առկայության դեպքում) և ստանալ տնային խնամք: Նախատեսվում է, որ տուն-ինտերնատ կընդունվեն միայն բնակարան, ժառանգ և ընտանիքում աշխատունակ այլ անդամ չունեցող անձինք: Մնացած դեպքերում անձին կառաջարկվի այլ ծառայություն: 

Հ. Գ. Այսպիսով՝ պետությունը շարունակում է իր այն քաղաքականությունը, որ երեխաները պետք է խնամք ստանան ընտանիքներում՝ լինի դա նրանց կենսաբանական, թե խնամատար ընտանիքը, հաշվի առնելով նրանց լավագույն շահը, մյուս կողմից էլ առաջ է քաշվում տուն-ինտերնատների «թեթևացման» հարցը։ 

Ակնհայտ է, որ այս քաղաքականության իրականացումը չէր կարող ընթանալ առանց դժգոհությունների։ Մի կողմից` գործազուրկ են դառնում այս հաստատությունների աշխատողները, մյուս կողմից` երեխաներից շատերը, վերադառնալով սեփական ընտանիք, հանդիպում են բազմաթիվ խնդիրների՝ հագուստի, սննդի, տարրական պայմանների բացակայության։ Գուցե այս դեպքում էլ պետությունը գնում է հակառակ ճանապարհով. փորձելով լուծում տալ հասարակության շրջանում կնճռոտ խնդիրներին՝ չի սկսում ամենակարևոր հարցերից։ Գիշերօթիկներում կամ խմանքի այլ կենտրոններում երեխաները լավ օրից չեն հայտնվում, չենք բացառում նաև այն, որ շատ դեպքերում կա ծնողների մեղքի բաժինը։ Բայց գուցե նախ պետք էր հատ առ հատ ծանոթանալ երեխաների, տարեցների ու նրանց ընտանիքների խնդիրների հետ, փորձել դրանց լուծում տալ և նոր գնալ ամենահեշտ՝ խնամքի պետական հաստատությունները լուծարելու ճանապարհով։ Թե չէ արդյունքում խնդիրները կշարունակեն չլուծված մնալ, մարդիկ հույսները նորից կդնեն բարերարների աջակցության վրա, իսկ կառավարության առաջարկած նոր փոփոխությունների արդյունավետության մասին հնարավոր կլինի խոսել միայն ամիսներ անց։

ԼՈՒՍԻՆԵ ԱՌԱՔԵԼՅԱՆ