«Հա­մա­կարգ­ված և տրա­մա­բան­ված որևէ գոր­ծո­ղու­թյուն չկա».լավ տնտե­սա­կան աճ, բայց մի­այն պաշ­տո­նա­պես

2020 թվականի հունվարին արձանագրվել է 8,9 տոկոս տնտեսական ակտիվություն, որը հիմնականում ապահովել են արդյունաբերության, շինարարության, ծառայության, ինչպես նաև առևտրի ոլորտները։ Թվարկվածները տնտեսության այն ոլորտներն են, որոնք միտված չեն արտահանմանը։ Նշվածը տնտեսագետ Սուրեն Պարսյանի դիտարկումն է, որի հետ զրույցում զուգահեռներ ենք անցկացրել տնտեսության մեջ առկա արդյունքների և հրապարակվող ցուցանիշների միջև։ 

Նրա խոսքով, վերոնշյալ ցուցանիշի հիմնական գործոններից մեկը ստվերի բացահայտումն է. 

«Թեպետ նշված է, որ 20 տոկոսի չափով արտահանումն ավելացել է, բայց մենք չենք ունեցել արտահանման աննախադեպ աճ։ Իրականում այդ արտահանումը տեղի չի ունեցել վերամշակող արդյունաբերության կամ ապրանքների հաշվին։ Այն եղել է հիմնականում հանքարդյունաբերության հաշվին։ 

Հիշեցնեմ, որ 2019թ. ընթացքում մեր արտահանման մեջ հանքարդյունաբերության տեսակարար կշիռը կազմել է 29,5 տոկոս՝ 5 տոկոսով ավելի շատ, քան 2018թ.-ին։ 

Ըստ էության, Հայաստանն ավելի շատ ռեսուրս արտահանող երկիր է դառնում, իսկ մեր տնտեսությունը դիվերսիֆիկացնելու, ավելի մեծ հավել յալ արժեք ստեղծելու մասին խոստումները իրականություն չեն դարձել։ 

Վերոնշյալ աճը ներառական չէ, այս աճից օգտվել են մի խումբ անձինք, իսկ բնակչության եկամուտները հիմնականում նույնն են մնացել»,«Փաստի» հետ զրույցում նշեց տնտեսագետը։ Նա ընդգծեց՝ ոչ պետական հատվածում միջին անվանական աշխատավարձը աճել է ընդամենը 3,8 տոկոսով. 

«Բայց այդ աճը չի դրսևորվում մարդկանց եկամուտների առաջանցիկ կամ արագ աճով։ Մենք պաշտոնապես բավականին լավ տնտեսական աճ ունենք, բայց իրականում հասարակության մեծ մասն այդ աճից չի օգտվել։ Օրինական շրջանառությունն ավելացել է, քանի որ ստվերի կրճատում է եղել, բայց մեր փոքր և միջին բիզնեսի մոտ փաստացի առևտրաշրջանառությունը չի ավելացել։ 

Ասվածի վառ ապացույցը խանութներն ու կրպակներն են, որոնց պարագայում առևտրաշրջանառությունը 30 տոկոսով կրճատվել է»։ Սուրեն Պարսյանի խոսքով, այսօր տնտեսական քաղաքականությունը տարերայնորեն է իրականացվում. «Համակարգված և տրամաբանված որևէ գործողություն չկա։ Հնարավորինս ազատականացնում են շուկաները, որոնցից, այդուհանդերձ, օգտվում են տնտեսվարողները։ 

Օրինակ են բենզինի, շաքարավազի շուկաները։ Առհասարակ կառավարությունը պետք է հասկանա, որ մենաշնորհներից ստացված տարբեր նվիրատվությունները, հանգանակություններն արդար ճանապարհով ձեռք չեն բերվել։ Դրանք բազմաթիվ ՓՄՁ ներկայացուցիչների սնանկացման և ֆինանսական վնասների արդյունքում են ձևավորվել։ Ավելին, այդ գործընթացները շարունակվում են։ 

Ընդհանուր առմամբ, մենաշնորհների դեմ վերջին երկու տարվա ընթացքում պայքար չի տարվում, նրանք ավելի են ընդլայնում իրենց գործունեությունը՝ ընդգրկելով նորանոր շուկաներ»։ Տնտեսագետի խոսքով, շատ լուրջ խնդիրներ կան, և մեր տնտեսությունը պետք է դիվերսիֆիկացնել ու կարգավորել. 

«Իսկ հարկային քաղաքականության մեջ պետք է վերականգնվի շատից՝ շատ, քչից՝ քիչ սկզբունքը։ Շատ եկամուտ ստացողը պետք է ավելի շատ վճարի, հակառակ դեպքում մրցակցային իրավիճակը խաթարվում է, այս միջավայրում չի կարող սոցիալական արդարություն հաստատվել»։ Ս. Պարսյանը շեշտեց, որ կոռուպցիայի դեմ պայքարը ողջունելի է, կարևոր, բայց այդ պայքարն էլ համակարգված չէ։ 

«Հիմնական շեշտը դրված է տվյալ համակարգի ղեկավարի անձնական հատկանիշների վրա։ Ենթադրվում է, որ «իքս» պաշտոնյան, ստանալով բարձր պարգևավճարներ, կաշառք չի վերցնի, իրենից ցածր օղակներում գտնվողները ևս կաշառք չեն վերցնի։ Իրականում նման մոդելով որևիցե երկրում կոռուպցիան չի վերացել։ 

Կոռուպցիան կարող է նվազել, բայց կաշառքի համակարգային վերացման համար պետք է վերանայվի ամբողջ քաղաքականությունը։ Յուրաքանչյուր ստորին և միջին օղակի պաշտոնյա պետք է իմանա իր անելիքները և ստանա պարգևավճար՝ ելնելով իր աշխատանքի արդյունքից։ Մենք այստեղ գործ ունենք արդարության սկզբունքի խախտման հետ։ Սա անարդար է ոչ միայն ստորին և միջին օղակի պաշտոնյաների, այլև նույն գծի վրա գտնվող պաշտոնյաների նկատմամբ։

 Այսինքն, երբ մի նախարարը լավ է աշխատում, ստանում է նույնքան պարգևավճար, որքան այն նախարարը, որը վատ է աշխատում։ 

Պետական բյուջեի կատարողականները տարբեր նախարարների դեպքում տարբեր են, բայց բոլորը ստանում են միևնույն գումարը, ինչն անարդար է։ Սա քանդում է պետության կողմից վարվող աշխատավարձային քաղաքականությունը։ 

Այս պահի դրությամբ միջին և ստորին օղակներում աշխատողների մոտ ավել աշխատանք կատարելու և առկա խնդիրները լուծելու մոտիվացիա չկա, ինչի հետևանքով, օրինակ, տուժում է նույն բիզնեսը։ Այո, փող վերցնող չկա, բայց խնդիրներ լուծողներ էլ չկան»,-ասաց նա՝ միաժամանակ մատնանշելով նաև ավելի վաղ հրապարակված այն տեղեկությունները, որոնք վկայում էին ակնհայտ կոռուպցիոն ռիսկերի մասին։ 

ԱՆՆԱ ԲԱԴԱԼՅԱՆ