Հնդկաստանից՝ Հայաստան. սեղանի խաղերի թագուհու պատմությունը
ՀԱՆՐԱՀԱՅՏ ՄՈԼՈՐՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԵրևի թե աշխարհի ամենահայտնի և հասանելի սեղանի խաղը շախմատն է: Սեղանի խաղերի շարքում շախմատն առաջինն է, որին պաշտոնապես տրվել է սպորտային խաղի կարգավիճակ: Ընդ որում, ներկայումս շախմատը չի սահմանափակվում միայն այդ խաղի սիրահարների զբաղմունք լինելով. այն այսօր հայտնի է նաև պրոֆեսիոնալ բազմաթիվ մրցաշարերով, որտեղ շրջանառվում են հսկայական գումարներ:
Եվրոպական երկրները, Ասիան և Արևելքը իրենց ներդրումն են ունեցել շախմատի զարգացման պատմության մեջ: Խաղն առաջին անգամ հայտնվել է Հնդկաստանում որպես ռազմական գործողությունների ուսուցման ռազմավարության և մարտավարության մեթոդ:
Ըստ մի հին լեգենդի, Սեսսա անունով հնդիկ մաթեմատիկոսը խաղը ներկայացրել է հարուստ ռաջային, որին այն շատ է դուր եկել, և իր երախտագիտությունը հայտնելու համար նա խոստացել է Սեսսային վճարել այնքան, ինչքան ցանկանա:
Զարմանալի է, բայց մաթեմատիկոսը ընտրել է վարձատրություն բրնձի կամ ցորենի հատիկների տեսքով: Սեսսան ասել է, որ կվերցնի այնքան հատիկ, որքան կտեղավորվի շախմատի տախտակի վրա, բայց Ռաջան տախտակի առաջին վանդակին պետք է դնի մեկ հատիկ, իսկ հաջորդ վանդակին դրանից երկու անգամ ավելի և այդպես շարունակ:
Փաստորեն մաթեմատիկոսի ուղեղը լավ է աշխատել, քանի որ այդ սկզբունքով շախմատի տախտակին դրված հատիկների ընդհանուր քաշը կազմում է գրեթե 1,2 տրիլիոն տոննա: Պարզ է, որ նույնիսկ հարուստ ռաջան ի վիճակի չէր վճարել նման գին, և նա ստիպված դրժել է տված խոստումը: Շախմատը զգալիորեն փոխակերպվել է՝ հայտնվելով Արևելքում:
Փոփոխություններ տեղի են ունեցել շախմատի խաղաքարերի տեսքի մեջ, արդյունքում շախմատի քարերը դարձել են ներկայիս աբստրակտ քարերի նման: Շախմատի խաղաքարերի պարզեցման շնորհիվ դրանց արտադրությունը ավելի քիչ ժամանակ և աշխատուժ է պահանջել, հետևաբար շախմատը էժանացել է: Արդյունքում շախմատ խաղալը դադարել է լինել ռազմավարական վարժանք ազնվականների համար և հասանելի է դարձել հասարակ մարդկանց:
Այդ ժամանակվանից շախմատը դարձել է ստանդարտ սեղանի խաղ: Եվրոպայում շախմատի տարածումն ու ներդրումը անցել է փշոտ ուղիով: Խաղն անմիջապես արգելվել է եկեղեցու կողմից: Բայց դա միայն ավելի մեծ հետաքրքրություն է առաջացրել շարքային քաղաքացիների և ֆեոդալների մոտ: Որպես արդյունք՝ շախմատն արդեն 15-րդ դարում աշխարհի ամենատարածված և հայտնի խաղն է դարձել:
Շախմատն իր զարգացման ընթացքում փոխվում է անընդհատ: Մշակվում են նոր կանոններ, հայտնվում են նոր ռազմավարական հնարքներ և քայլեր: Ներկայումս յուրաքանչյուրը կարող է բացարձակապես հանգիստ շախմատ խաղալ տանը համակարգչով կամ համացանցով:
Անցկացվում է նույնիսկ առցանց շախմատի միջազգային մրցաշար: Իսկ շախմատի պատմությունը դեռ չի ավարտվել, քանի որ այդ խաղի սիրահարների և երկրպագուների պրպտուն մտքերը անպայման կներկայացնեն նոր և հետաքրքիր նորարարություններ: Հայաստանում շախմատը հայտնի է դեռ վաղ միջնադարից: Այն երբեմն անվանում են նաև ճատրակ: Հովսեփ Օրբելին և Կամիլլա Տրևերը պնդում են, որ Հայաստանում շախմատը հայտնի է դեռևս 9-րդ դարից, երբ Հայաստանը արաբական տիրապետության տակ էր:
Ըստ նրանց՝ շախմատը Հայաստան են բերել արաբները Հնդկաստանից: 1967 թվականին կատարված հնագիտական աշխատանքների ժամանակ միջնադարյան Հայաստանի մայրաքաղաք Դվինում հայտնաբերվել են շախմատի խաղաքարեր: Շախմատի մասին հիշատակումներ կան Երևանի Մեսրոպ Մաշտոցի անվան Մատենադարանում պահվող 1100-1200-ականների հայերեն ձեռագրերում, ներառյալ 13-րդ դարի Վարդան Արևելցու ձեռագիրը։
Սակայն շախմատը մեր երկրում առավել լայն ճանաչում է ստացել ԽՍՀՄ տարիներին: Այսօր էլ մոտ երեք միլիոն բնակչությամբ Հայաստանը համարվում է աշխարհի ամենաուժեղ շախմատային երկրներից մեկը: Հայաստանն աշխարհում մեկ շնչի հաշվով ամենաշատ գրոսմայստերներ ունեցող երկրներից է:
Prominent Armenian Statesman Levon Sahakyan Passes Away at 89
Ucom’s Unity Packages with the Best Fixed Network in Armenia
Get 1% idcoin at TOON EXPO with Idram&IDBank
Olympic sport should unite people, not become an arena for political campaigns
USD 60 Million: Ameriabank Joins Financing of Firebird’s AI Data Center Construction in Armenia
Statement by Archbishop Bagrat Galstanyan
Financial Literacy Course at YSU: Idram and IDBank
Ameriabank named the Best Bank in Armenia for 2026 by Global Finance magazine
IDBank warns about scams disguised as remote work
AraratBank Donates Proceeds from "Armenian Legends and Poems" to the City of Smile Foundation
The Power of One Dram Joins the Final Phase of the Symphonic Forest Project
Idram&IDBank’s Special Offer at Dalma Garden Mall
Ucom’s Management Team Marks International Client’s Day with Subscribers
IDBank and Idram Continue Cooperation with the “ZARK” Educational Foundation
IDBank issued the 2nd and 3rd tranches of bonds of 2026
Ucom Issues Warning on New Wave of Phone Scams
IDBank Launches Special Campaign for SWIFT Transfers
Converse Bank shares its capital market expertise at the IV Conference Capital Markets Armenia
Ucom’s Level Up+ Packages with the Fastest Mobile Internet in Armenia
The Badalyan Brothers Group of Companies Paid about 33.2 Billion AMD in Taxes and Duties to the State in 2025
IDBank Announces the Launch of the IDDistributor Financial Tool
Safe Workplace as a Guarantee of Development
Spring Promotion at Megamall from Idram&IDBank
“We want to buy your item, please provide your card details.” IDBank warns about fraud on classified platforms
Ucom Fellowship 2025 Concludes as Top Eco-Startups Secure Funding
IDBank Goes International: Mher Abrahamyan's Interview with the Los Angeles Times
AraratBank Earns RIA Money Transfer’s Partner of the Year in Armenia for the Seventh Consecutive Year
Ucom Supports the “DemArDem 2026” Regional Youth Forum
ZCMC еstablishes Sustainability, ESG and Risk Committee
Parallels Between the “Real Armenia Ideology” and Soviet and Turkish Approaches to the Diaspora
New Offer - Up to AMD 5 Million - Consolidate your Loans and Switch to AraratBank
New Promotion at Yerevan Mall Ahead of March 8: Idram&IDBank
UBPay and MoneyTO Launch Money Transfers from Armenia to the UK
In Celebration of the Spring Holidays Ucom Offers Unity Packages on Special Terms
Ameriabank Becomes the First Armenian Company in the List of the 100 Largest Companies on the London Stock Exchange as a Member of Lion Finance Group
IDBank Expands Travel Benefits of Premium Cards
Free Calls and SMS Messages from Ucom for Subscribers in the Middle East
Love Is… Card by Unibank – An Iconic Design and a Romantic Trip for Two to Paris
Customer Appreciation Day at IDBank’s Echmiadzin Branch
Ucom Fellowship Incubation Program Participants Visit Ucom
Individuals and businesses, near and far, all welcome
Trust and reach across the globe
Choosing the Best Gifts for March 8 and Paying with the Idram&IDBank App
Ucom Spring Offer: HONOR X7d 5G Smartphone and Valuable Gifts
AraratBank: Update+ - New Loan Offer with 2% Cashback 
“My phone rang…”: IDBank warns about a rise in fraud using the “call from the bank” scheme.
Ucom Is Recognized as Armenia’s No. 1 Operator for the Fastest Mobile Internet and the Best Fixed Network
Unibank’s perpetual bonds have been listed on the Armenia Securities Exchange
Armenian Company E-auto to Officially Represent HONGQI Vehicles in Georgia
2% Cashback on Payments Made with AraratBank Arca Cards 
