Ինչո՞ւ և ինչպե՞ս ստեղծվեց կատապուլտը
ՀԱՆՐԱՀԱՅՏ ՄՈԼՈՐՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԿատապուլտը կամ հայերեն քարընկեցը պաշարողական ռազմական սարք է, որը նախատեսված է ամրությունների վրա քարեր կամ տեգեր նետելու կամ ուղղակի հարվածներ հասցնելու համար:
Ընդ որում, ցանկացած նետող մեքենա, որը կրակում է քարերով, նիզակներով կամ նետերով, նշագրվում է հունական տերմինով և անվանվում կատապուլտ:
Հին հռոմեացի հեղինակները կատապուլտներին տվել են «Tormentum» անվանումը (փաթաթող): Կարծիք կա, որ կատապուլտներ են պատկերված մ.թ.ա. 9-րդ դարի Նեմրուդի ասորական քարանկարներում:
Սակայն այնտեղ միայն աղեղային տեխնիկայի նկարներ են: Աստվածաշունչը կատապուլտի գյուտը վերագրում է մ.թ.ա. 8-րդ դարում ապրած հրեական Ուզի թագավորին:
Սակայն համարվում է, որ հեղինակները նկարագրել են ավելի ուշ շրջանի զենքեր: Պատմության մեջ առաջին կատապուլտները սկսել են օգտագործվել մեր թվարկությունից առաջ 5-րդ դարում Հին Հունաստանում, ապա մինչև մեր թվարկության 15-րդ դարը դրանք օգտագործվել են Եվրոպայի բոլոր երկրներում: Դիոդորը կատապուլտի գյուտը վերագրում է մ.թ.ա. 399 թվականին, երբ Սիրակուզայի բռնակալ Դիոնիսիոս 1-ինը հավաքել է արհեստավորների, որպեսզի նրանք ստեղծեն նոր զենք:
Դիոնիսիոսը լավ վարձատրում էր արհեստավորներին, կոչումներ շնորհում և հյուրասիրում, իսկ նրանք ի պատասխան ստեղծում են տարբեր տեսակի քարանետներ, զենք ու զրահ և նոր տիպի հզոր առագաստանավեր:
Իսկ արդեն մ.թ.ա. 397 թվականին Դիոնիսիոսի բանակը կատապուլտների օգնությամբ հարվածում է Կարթագենի նավերին և զգալի վնասներ պատճառում:
Հին կատապուլտները գործել են կամ աղեղի (բալիստա և կարիճ) սկզբունքով կամ կենտրոնախույս ուժի սկզբունքով: Կարիճը եղել է նետերով կրակելու ոչ մեծ սարք:
Բալիստան նույնի ավելի մեծ տեսակն է եղել: Կենտրոնախույս ուժի սկզբունքով գործող կատապուլտներն օգտագործվել են միջնադարում պաշարումների ժամանակ միայն: «Պարսատիկային պարկի» մեջ, որը կցվել է երկար լծակի վերջին, գունդ կամ քար է դրվել, իսկ նույն լծակի կարճ ծայրին ամրացվել են հակակշիռները:
Լծակի երկար ծայրը հակաքաշի ազդեցությամբ գործողության մեջ դնելիս կենտրոնախույս ուժի արդյունքում իրականացվել է կրակոց:
Ընդ որում, կրակելիս գունդը կամ քարը կարող է հասնել մի քանի հարյուր մետր հեռավորության վրա գտնվող իր նշանակետին: Կատապուլտների պատմության մեջ եղել է նաև մեկ այլ նետող մեքենա, որը կոչվել է օնագրա, և որն օգտագործվել է հին հռոմեացիների և հույների կողմից:
Այն աշխատել է նույն կենտրոնախույս ուժի օգտագործման սկզբունքով, իսկ այն գործողության մեջ դնող ուժը եղել է ոչ թե հակակշիռը, այլ ոլորված նյութի (մազեր, կաշի, ջիլերը և այլն) առաձգականությունը:
Այն ժամանակներում առանց օնագրայի հնարավոր չի եղել գրավել որևէ պաշտպանված ամրոց կամ բերդ: Դրանց միջոցով հնարավոր է եղել քարեր և բռնկվող հեղուկով լի տակառներ նետել:
Եվս մեկ այլ զենքի տեսակ, որով կրակոցն իրականացվել է նյութի առաձգականության էներգիայի շնորհիվ, կոչվել է կարբալիստա:
Կարբալիստան ունեցել է երկու փոկ և երկու լծակ: Այս զենքի մեջ նետվող առարկան եղել է նիզակը, որին նետման էներգիա հաղորդել է երկու լծակներին միացած աղեղը: Լծակների օգնությամբ իրականացվել է աղեղի լարում:
Հռոմեական բանակը լայնորեն օգտագործել է կարբալիստան մեր դարաշրջանից առաջ 3-րդ դարում ինչպես ծովային, այնպես էլ ցամաքային մարտերի ժամանակ, քանի որ կատապուլտի այդ տեսակը իդեալական է նիզակներ և տեգեր նետելու համար:
Three-day Financial Literacy Course at the FAST Foundation’s AI Camp: Idram&IDBank
Coffee, a Break, and Up to 10% idcoin with Idram&IDBank
Ucom Introduces the New uMix 5000 Regional Package: 3 Services for Just AMD 5,000 per Month
"Monaco glamour, Vegas energy, Macau prestige - yet uniquely Armenian." Artak Tovmasyan on how Seven Visions is redefining world-class hospitality
Travel Without Borders: Ucom Introduces New uTravel Packages
Artur Nakhshikyan has joined the Supervisory Board of Unibank
"Your smartphone is locked": IDBank warns of cyberextortion that turns your smartphone into a "brick"
“From Classroom to Orbit”: With Ucom’s Support, “Space 1.0” Is Being Introduced in 15 Schools Across Armenia
AraratBank Reports Growth in its SME Loan Portfolio in 2025
Converse Bank and ADB expand access to MSME and sustainable finance in Armenia
Unibank and "Vanq" Charity Fund Support Wheelchair Basketball Exhibition Game in Yerevan
Armenia’s Largest QR Payment Systems to Collaborate: ArcaQR – IdramNet
AraratBank Summarizes 2025 Results at the Annual General Meeting of Shareholders
Business registration is now available at Unibank
Up to 20% idcoin for International Shopping with IDBank Visa Cards
AI Solutions, Expanded Geography and Much More. Eventhub's New Features and Offers
Unibank and Unisport took part in the "Tricolor" Yerevan Beat Run.
Moody’s affirms IDBank’s Ba3 rating with a stable outlook
Ucom’s Sales and Service Center Reopens at 16 Bagratunyats Street
Unibank's annual general meeting of shareholders will be held today: the bank's net profit amounted to 9.8 billion drams
Telecom Armenia OJSC and AzerTelecom OJSC Sign Internet Traffic Transit Agreement
AraratBank: A New Rhythm of Life for Children with Hearing Impairments
Ucom Is the Technology Partner of the Street Ball Armenia Cup 2026
Idram and Glovo Sign Memorandum of Cooperation in Barcelona
Top Travel Destinations of 2026: IDBank
Ucom and Impact Hub Yerevan Continue Supporting the Development of Green Startups in Armenia
Moody's Ratings affirms Unibank’s B1 ratings with a stable outlook
''Do not trust your eyes’’: IDBank warns about fraud using deepfakes
Up to 30% idcoin at pools: Idram&IDBank
Moody’s Reaffirms ZCMC’s B2 Credit Rating with Stable Outlook
''Teach For Armenia'' is the June beneficiary of the ''Power of One Dram''
Firebird and the Government of Kazakhstan Sign Strategic Agreements to Advance National AI Infrastructure
IDBank issued the 4th and 5th tranches of bonds of 2026
Financial Literacy Training for Young Chess Players: Idram & IDBank
Wildberries and Unibank in Armenia Launch Installment Purchase Service
ZCMC Joins the United Nations Global Compact
Ucom Launches uPlay Cinema: Hundreds of Movies for a Single Monthly Fee
From Small Steps to Big Changes: “The Power of One Dram” Turns 6
Junius is back — with a new tournament and valuable prizes
Ameriabank and FMO Sign EUR 120 Million Agreement to Support MSMEs and Advance Green Finance in Armenia
International Children’s Day with EU and “Armenian Virtuosos”
There is widespread FEAR [in Armenia] — Ex-Defense Minister Arshak Karapetyan
Firebird’s AI Megaproject Enters Final Stage of Phase One Construction
0% Commission on Leveraged Share Purchases via the ARARATBANK Trading Platform
Customer Appreciation Day in Gyumri: IDBank
Solis CJSC, managed by Amber Capital and combining a portfolio of solar power plants, issues bonds
Ucom General Director Ralph Yirikian Participated in a Panel Discussion at RISE Powered by Silicon Mountains
Simple Talks: A Fresh Take on Finance with AraratBank
Ameriabank Won in 4 Categories at AMX Awards 2026
Idram Becomes a Partner of “Little Mher” 
