«Հնա­րա­վոր է լի­նում կա­տա­րել փո­փո­խու­թյուն­ներ՝ առանց հա­մալ­սա­րա­նա­կան­նե­րի կամ­քը հաշ­վի առ­նե­լու»

Օրերս Երևանի պետական համալսարանում տեղի ունեցավ «Բարձրագույն կրթության և գիտության մասին» նոր օրենքի նախագծի քննարկումը, որին մասնակցում էին ԿԳՄՍ նախարարության ներկայացուցիչներ, ԵՊՀ դասախոսներ, ուսանողներ:

ԵՊՀ ՈՒԽ-ում իրավական հանձնաժողովի նախագահ, գիտխորհրդի անդամ Տաթևիկ Սողոյանը «Փաստի» հետ զրույցում ասում է, որ տեսակետները բավական տարբեր են, թե որոնք են օրենքում ամենակարևոր խնդիրները: 

«Որպես իրավաբան՝ ինձ համար առաջնահերթն այն է, որ օրենքում հնարավորինս մանրամասն չեն կարգավորվում բուհական սուբյեկտների՝ դասախոսի, ուսանողի, վարչական անձնակազմի իրավունքներն ու պարտականությունները, նրանց իրավունքների իրականացման համար երաշխիքներ չեն սահմանվում: 

Օրենքը շատ է ծանրաբեռնված դեկլարատիվ բնույթի սկզբունքներով ու նպատակներով: Լավ է, որ դրանք ամրագրված են, բայց օրենքի հետագա հոդվածներում իրենց մասնավոր դրսևորումները չունեն: 

Պրակտիկան ցույց է տալիս, որ դրանք մնում են հռչակագրային, եթե չեն սահմանվում կիրառության մեխանիզմներ:

 

Ինձ համար զարմանալի էր, որ օրենքում չէր ամրագրվել ժողովրդավարության սկզբունքը, ինչն իր հետագա դրսևորումներն ունի օրենքում: 

Ժողովրդավարության սկզբունքն ամրագրված է միայն «Կրթության մասին» օրենքում, բայց ամեն դեպքում այդ սկզբունքը պահպանված է, քանի որ ուսանողների ներգրավվածությունը առնվազն 25 տոկոսով երաշխավորված էր բուհի կառավարման բոլոր օղակներում: 

Ֆակուլտետային, կենտրոնական-գիտական, ինչպես նաև հոգաբարձուների խորհուրդներում այդ 25 տոկոսը պահպանվում էր, իսկ այս դեպքում տեսնում ենք, որ ընդհանրապես ուսանողների ներգրավվածության մասին խոսք չկա ֆակուլտետային և կենտրոնական-ակադեմիական խորհուրդներում, այլ նաև նշված է, որ երկու ուսանողի ներկայություն կարող է լինել բուհի հոգաբարձուների խորհրդում: Կայացած վերջին քննարկման ժամանակ անդրադարձանք սրան:

Նշվեց՝ համալսարանն ունի 18 հազար ուսանող, ինչպես և ով է ընտրելու այն երկու բացառիկներին, որոնք պետք է ներկայացված լինեն հոգաբարձուների խորհրդում»,-ասում է Սողոյանը:

Օրենքի նախագածի ժամանակ քննարկվել է նաև բուհական վերահսկողությունը: «Դիտարկելով բուհում առկա կրթության որակի չափելիությունը՝ ո՞վ և ի՞նչ մեխանիզմներով պետք է չափի այդ որակը, բացի դա, որակ ասելով՝ ի՞նչ ենք հասկանում: 

Անհրաժեշտ է բուհում որոշակի երևույթներ վերահսկել, որքան էլ ամրացնում ենք ինքնավարությունն այլ պետական մարմիններից, բայց մեր կրթական համակարգն այն վիճակում է, որ որոշ մասնավոր բուհերում առկա են դեպքեր, երբ մարդիկ կարող են դասի չգնալ ու ստանալ որակավորում, ինչն էապես նվազեցնում է որակավորված ուսանողների դիպլոմի արժեքը:

 

Վերահսկողություն անհրաժեշտ է, բայց դրա համար սահմանված մեխանիզմներ օրենքում չկան: Որոշակի անդրադարձ կար նրան, որ այժմ պետական քաղաքականությունը պետք է տանել նրան, որ դրանով զբաղվեն համապատասխան պետական մարմինները: 

Այդ հարցը քննարկման ժամանակ մնաց չպարզաբանված: Կրթության նախարարության ներկայացուցիչն ընդունեց, որ դեռևս վերջնական մոտեցում չկա, թե ով, ինչպես և ինչ շրջանակներում պետք է բուհերում վերահսկողություն իրականացնի»,-ընդգծում է մեր զրուցակիցը:

 

Բուհի կառավարման խորհուրդների ձևավորման կարգում ամենավիճահարույց խնդիրը վերաբերում է կազմի համամասնությանը։ 

Ըստ նոր նախագծի՝ կառավարման խորհրդի կազմի հիսուն տոկոսին նշանակում է անձամբ նախարարը։ Սողոյանը նշում է՝ մշտապես քննադատվել է այն, որ կառավարման խորհրդի կազմի հիսուն տոկոսն, ըստ էության, կառավարությունն է ներկայացնում:

«Հիմա ասում են՝ այդ հիսուն տոկոսն էլի նախարարի որոշմամբ է լինելու, բայց այդ կազմում չպետք է լինի որևէ պետական պաշտոնյա, այսինքն՝ այս դեպքում նշում են, որ թուլանում է բուհի վրա վերահսկողական անմիջական ազդեցություն ունենալու հավանականությունը, ինչը պետք է դիտարկել քանակական և որակական տեսակետից:

Նոր նախագծի համաձայն՝ կառավարման խորհուրդը պետք է կազմված լինի 12 անդամից: Նրանցից 50 տոկոսի շրջանում դժվար չէ գտնել վեց հոգի ոչ պետական պաշտոնյա, որոնց հնարավոր կլինի որոշակի կամք թելադրել: 

Ամեն դեպքում ռիսկերն ինձ համար բարձրացել են նրանով, որ խորհրդի քանակական կազմը փոխվել է, և ընտրվել է ոչ թե որոշակի հայեցողություն, օրինակ՝ կախված բուհի մեծությունից՝ 10-ից 30 հոգուց բաղկացած կառավարման խորհուրդ ունենալը, այլ ֆիքսվել է հստակ թվաքանակ:

 

Եթե, իհարկե, քանակը մեծացվի, հիսուն տոկոսը, կարծում եմ, շատ է կառավարության կողմից ներկայացվողների համար, եթե նաև հաշվի ենք առնում, որ հոգաբարձուների խորհրդի նախագահը կարող է միայն նշանակվել լիազոր մարմնի կողմից առաջադրված անձանց կողմից: 

Կարելի է համամասնությունը պահել, բայց ավելացնել անդամների քանակը, որոշակի երաշխիքներ տալ բուհական հատվածին, այսինքն՝ բուհի ներսում գտնվող անձանց, որպեսզի կարողանան որոշակի հակակշիռ ստեղծել լիազոր մարմնին, այսինքն՝ բուհը բացառապես դրսից չկառավարվի: Խնդրի հիմնական ելակետն այն է, որ համալսարանում հնարավոր է լինում կատարել փոփոխություններ՝ առանց բուհի ներսում համալսարանականների կամքը հաշվի առնելու»,-եզրափակում է Տաթևիկ Սողոյանը:

ԼՈՒՍԻՆԵ ԱՌԱՔԵԼՅԱՆ