ՀՀ տնտեսական քաղաքականության մեջ կիսատություն կա, քանի որ մի բան է վարչական միջոցների վերացումը, այլ բան է մենաշնորհների դեմ բուն պայքարը. տնտեսագետ

Տնտեսական վերլուծաբան Հայկ Բալանյանը կոռուպցիայի դեմ պայքարը տնտեսության զարգացման համար անհրաժեշտ, բայց ոչ բավարար պայման է համարում։ Նա Tert.am-ի հետ զրույցում նշեց, որ հատկապես ներդրումներ ապահովելու համար կոռուպցիայի դեմ պայքարին զուգահեռ պետք է իրականացվեր հարկային համաներում։

 «Նկատի ունեմ, որ պետք է սեփականատերերը բացահայտվեին, թեկուզ անցումային արդարադատության միջոցների շրջանակում, որով ինչ-որ վճարումներ իրականացնելուց հետո սեփականատերերը մաքրվեին և այլևս ոչ մի մտավախություն չունենային: Հանրային հաշտեցման գործընթաց իրականանար, որով բիզնեսը վստահ կլիներ, որ անկախ նրանից, թե ով է իշխանության ղեկին, ինքը մաքուր է և կարող է հանգիստ աշխատել։ Էջը, որն ունեցել ենք կապիտալի կուտակման սկզբնական շրջանում, պետք է ավարտված լիներ։ Համակարգային կոռուպցիայի վերացումը շատ լավ բան է, բայց պետք է հաջորդ քայլերը ևս արվեն, որպեսզի տնտեսական աճի մասին կարողանանք խոսել»,- ասաց նա։

Հայկ Բալանյանը ներդրումների ու տնտեսության զարգացման տեսակետից կարևորում է վստահությունն ապագայի նկատմամբ։ Նա, թեև, համակարծիք է, որ իրավականն ապարատի աշխատանքի տեսակետից շուկայում սահմանափակումներ չկան, միևնույն է, նկատում է, որ շուկայում տասնամյակների ընթացքում գործել են խոշոր ընկերություններ, որոնց հնարավորություններն անհամեմատ մեծ են շուկա նոր մտնողերի հետ համեմատած։

«Այդ ընկերություններն իրենց լոբբիստիկ հնարավորությունների ու ծավալի շնորհիվ ունեն գերիշխող դիրք, և նոր ստեղծվող ընկերությունների ստարտային հնարավորությունները թույլ են, հետևաբար, դժվար են դիմանում այդ մրցակցությանը, այսինքն՝ շուկայում խոշոր խաղացողների գերիշխանությունից դուրս գալը շատ դժվար է արվում։ Ենթադրենք շաքարը 90 տոկոսով չի բերում մի հոգի, այլ 70 տոկոսով է բերում, միևնույն է, գերիշխող դիրք է։ Մեր տնտեսական քաղաքականության մեջ կիսատություն կա, քանի որ մի բան է, որ դու վարչական միջոցները վերացնում ես, որով հաստատվել են մենաշնորհները, այլ բան է մենաշնորհների դեմ բուն պայքարը։ Մենաշնորհների դեմ պաքարի շրջանակում պետք է մենաշնորհները տրոհվեն կամ կարգավորվող մեխանիզմներ դրվեն, որ սահմանափակվի նրանց գործունեության ծավալը»,- ընդգծեց Բալանյանը։

Դիտարկմանը, որ այս իշխանությունները չեն գնում մենաշնորհ դիրք ունեցող ընկերությունների տրոհման ճանապարհով, ավելին՝ ՏՄՊՊՀ նորանշանակ նախագահ Գեղամ Գևորգյան էլ հայտարարեց, որ մտադիր չէ պայքարել մենաշնորհների դեմ, պարզապես պետք է փորձի այնպես աշխատել, որ շուկայում բոլորն ունենան հավասար պայմաններ, Բալանյանն արձագանքեց՝ նշելով, որ նորանշանակ պետն անում է այն, ինչ օրենքով սահմանված է։

«Նորից ընտրվել է էվոլյուցիոն ճանապարհը, որ ներքևից փոքր ձեռնարկություններն աճեն և գան միլիոնատեր հիմնարկներին դառնան մրցակից այն հույսով, որ շուկան ինքն իրեն կկարգավորի: Մենաշնորհային, հակամենաշնորհային պայքարի գործիքակազմը հարյուր քանի տարեկան է, օրինակ՝ «Ստանդարտ Օյլ Քոմփանի» հռչակավոր մենաշնորհային ընկերության տրոհումը 17 մասի և այլն։ Այսինքն՝ այս գործիքակազմն աշխարհն ունի և տնտեսական քաղաքականության մեջ, որը հակատնտեսական, հակաբիզնեսային, հակաշուկայական միջոց երբեք չի համարվում, հակառակը՝ դա շուկայի պաշտպանության, շուկայական հարաբերությունների պաշտպանության միջոց է, թե ինչո՞ւ չի կիրառվում, ոչ մի բացատրություն չունեմ»,- շարունակեց Հայկ Բալանյանը:

 Հարցին՝ ի՞նչ անել, որպեսզի ներդրողը շահագրգռված լինի ՀՀ-ում ներդրում անել՝ հաշվի առնելով, որ Հայաստանը ծովային ճանապարհ չունի, երկաթուղի չունի, դա էլ բավական չէ՝ պատերազմող երկիր է, Հարկային օրենսգիրքն ամեն տարի փոփոխվում է, նոր իշխանություններն էլ հայտարարում են, որ Հարկային օրենսգրքի արմատական փոփոխությունները դեռ առջևում են, Հայկ Բալանյանը պատասխանեց, որ այս պայմաններում էլ ներդրողներ գալիս են, սակայն կիսատ որոշումներից խուսափելու համար հարկավոր է պատմության նախկին էջը փակել։

«Մի կողմից հետապնդում չկա, բայց մյուս կողմից էլ իրավական գործընթաց չկա։ Հասկանալի է՝ հարկային տեսակետից ինչպիսի իրավիճակ է եղել մեր երկրում տասնամյակներ ի վեր, վարչական տեսակետից  գործարարն օրենքի առջև մաքրված չէ, այսինքն՝ ինքը դեռևս այդ վստահությունը, որ ինքը ինչ-որ բան տվեց ու վերջ, ինքն այլևս ոչ մեկին ոչ մի բան պարտք չէ, չունի: Այդ համաներման և հաշտեցման գործընթացի, նաև պատժման, վճարման զուգահեռ այդ գործընթացը պետք է նախաձեռնվեր, որը կմաքրեր այդ դաշտը։ Եթե այդ գործընթացն իրականացվեր, կարծում եմ, որ ավելի լուրջ տնտեսական աճի մասին կարող էինք ակնկալել, որովհետև մարդկանց մոտ այդ բիզնեսի պաշտպանությունը և վստահությունն ապագայի նկատմամբ՝ ոչ թե պաշտոնյայի, այլ օրենքի տեսակետից, շատ մեծ նշանակություն ունի»,- շեշտեց  Հայկ Բալանյանը։

Տնտեսագետը նաև համակարծիք է այն մոտեցման հետ, որ Հարկային օրենսգրքի հաճախակի փոփոխումը խնդիրներ է առաջացնում գործարարի համար, քանի որ  նա պետք է հստակ իմանա՝ խաղի ինչ կանոններով է խաղում։ Հայկ Բալանյանի մոտ այնպիսի տպավորություն է, որ Հարկային օրենսգրքում արմատական փոփոխություններ անելու ցանկություն չկա։«Հարկային օրենսդրության հետ կապված կես քայլ է արված, դեռևս ամբողջական սխեման, իմ տպավորությամբ, իրականացված չէ, և ինձ մոտ տպավորություն է, որ արմատական փոփոխությունների գնալու ինչ-որ ցանկություն չկա, որովհետև ինչ-որ մտավախություններ ունեն։ Կարծում եմ՝ պատճառը հիմնականում այն է, որ հին ապարատն է տնտեսական քաղաքականությունը մշակում և այդ հին ապարատի պատկերացումները դեռևս մնացել են՝ և՛ հարկային մասով, և՛ կարգավորման մասով։ Այստեղ արմատական բեկում չեմ տեսնում, որ իրականացված լինի, և կարծում եմ, որ ինչ-որ ժամանակ հետո կգան նրան, որ կտեսնեն՝ այդ հարցը հասունացել է: Համենայն դեպս, քաղաքական որոշում պետք է կայացվի, գործընթացն իրականացվի»,- ասաց Հայկ Բալանյանը։