Ար­դյո՞ք հա­կա­մար­տող կող­մերն ունեն հա­կա­մար­տու­թյան լուծ­ման աշ­խա­տան­քա­յին սցե­նար

regnum.ru-ն «Նախարարներ Մամեդյարովին ու Մնացականյանին ինչո՞ւ է պետք Լավրովը. նախապատրաստվում է Պուտին-Ալիև-Փաշինյան հանդիպումը» վերնագրով հոդվածում գրում է, որ Ռուսաստանի արտաքին գործերի նախարարության պաշտոնական ներկայացուցիչ Մարիա Զախարովան հայտարարել է, որ Մոսկվայում ապրիլի 15-ին նախատեսվում է Լեռնային Ղարաբաղի հակամարտության կարգավորման հարցով Ռուսաստանի, Ադրբեջանի և Հայաստանի արտգործնախարարների եռակողմ հանդիպումը: Միևնույն ժամանակ Զախարովան պարզաբանել է, որ այդ հանդիպմանը կմասնակցեն ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի համանախագահները: Այս առումով կարելի է մի քանի եզրակացություններ անել: Նախ` եթե այս փուլում Ռուսաստանի արտգործնախարար Սերգեյ Լավրովը որոշել է անձամբ միանալ բանակցային գործընթացին, նշանակում է, որ հակամարտող կողմերը սեղանին ունեն հակամարտության լուծման որոշակի աշխատանքային սցենար, որի վրա աշխատելը համարվում է հեռանկարային միջանկյալ արդյունք ստանալու տեսակետից: Երկրորդն այն է, որ ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի համանախագահների բանակցություններին մասնակցությունը ենթադրում է, որ Լավրովը չունի այս հարցի վերաբերյալ իր էքսկլ յուզիվ լուծումը, և նա հանդես է գալիս Մինսկի խմբի հետ, քանի որ համանախագահները կարող են աջակցել երկխոսության պայմաններ ստեղծելուն և հակամարտող կողմերի միջև ուղղակի երկխոսությամբ որոշումներ կայացնելուն: Երրորդն այն է, որ ամեն ինչ տեղի է ունենում նախկին բանակցային ձևաչափով, թեև ԵԽԽՎ-ում Փաշինյանը իր ելույթում նշել է, որ «մեր քայլերը ուղղված են ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի շրջանակներում Ադրբեջանի և Լեռնային Ղարաբաղի միջև երկխոսության վերականգնմանը»: Սա շատ կարևոր հանգամանք է, քանի որ Փաշինյանը չի խոսում կարգավորման գործընթացում Ստեփանակերտի մասնակցության մասին, որպես այդ գործընթացի իրականացման պայման: Բայց հետո ամեն ինչ խճճվում է: Փաշինյանը արձանագրում է, որ կարողացել է բավականին պարզ ու անկեղծ զրույց ունենալ Ադրբեջանի նախագահ Իլհամ Ալիևի հետ, բայց, ցավոք, առայժմ չկան ընդհանուր պատկերացումներ ղարաբաղյան հակամարտության լուծման նրբերանգների և մեխանիզմների մասին, չնայած արդեն լավ է, որ ստեղծվել է կառուցողական և անկեղծ քննարկումների մթնոլորտ: Այսինքն, Բաքուն և Երևանը դեռևս չեն մշակել ընդհանուր հայեցակարգային մոտեցումներ, առանց որոնց երկխոսությունը շատ դժվար կլինի: Միևնույն ժամանակ հարց է ծագում Ադրբեջանի և Հայաստանի արտգործնախարարների առաջիկա հանդիպման ժամանակ Լավրովի դերի մասին, քանի որ մի բան է հակամարտության լուծման ինչ-որ սցենարի քննարկմանը մասնակցել, լրիվ այլ բան՝ օգնել հակամարտող կողմերին՝ ձևավորել ընդհանուր հայեցակարգային մոտեցում, որը, ըստ էության, այդ գործընթացում չի համապատասխանում Ռուսաստանի ԱԳ նախարարի ներկայացուցչականության մակարդակին: Պատասխանը շատ դժվար է գտնել, քանի որ, ինչպես Լավրովն է ասում, Լեռնային Ղարաբաղի հակամարտության կարգավորման շուրջ բանակցությունները «գաղտնի են», և այդ առումով նույնիսկ հայաստանյան իշխանափոխությունը ոչինչ չի փոխել: Իսկ եթե այդպես է, ապա փորձագետները հնարավորություն են ստանում մեկնաբանել իրադարձությունների ընթացքը առավել միջնորդավորված՝ կա՛մ իրենց սեփական համոզմունքներով, կա՛մ էլ իրենց աղբյուրների՝ «կուլիսներից» ստացված տեղեկատվությամբ: 

Օրինակ, «Վալդայ» ակումբի գիտական ղեկավար Ֆյոդոր Լուկյանովը գտնում է, որ «Մոսկվայում Ադրբեջանի և Հայաստանի արտգործնախարարների առաջիկա հանդիպմանը Լավրովի մասնակցությունից չպետք է սպասել որևէ տեղաշարժի, քանի որ ղարաբաղյան կարգավորման հարցում չափազանց անհավանական և շատ դժվար է պատկերացնել կողմերի դիրքորոշումների փոփոխությունները»: Իսկ այդ հանդիպումների խնդիրը, ըստ Լուկյանովի, «այն փխրուն, բայց դեռևս գոյություն ունեցող հավասարակշռության պահպանումն է, որի վրա է հիմնված ներկայիս խաղաղությունը»: Միևնույն ժամանակ փորձագետը գտնում է, որ Ռուսաստանի ԱԳ նախարարը բանակցություններում չի պաշտպանելու որևէ մեկի շահերը, սակայն նրա մասնակցության փաստը արդեն իսկ դրական է Հայաստանի համար: Սակայն բանն այն է, որ հենց Մամեդյարովն է Մոսկվայում Լավրովի հետ հանդիպելուց հետո առաջինը հայտարարել, որ Լավրովը ցանկանում է մասնակցել բանակցություններին: Նրա խոսքերով, «եթե Ռուսաստանի արտաքին գործերի նախարարը ներկա իրավիճակը հասկանալու համար որոշել է իր քաշը դնել կշեռքի նժարին, ապա Աստված տա, որ ամեն ինչ ստացվի»: Դժվար թե Մամեդյարովը այս գործում աշխատել է Հայաստանի համար: Ավելի իրատեսական է թվում այն սցենարը, որ Լավրովը նախապատրաստում է Ռուսաստանի նախագահ Վլադիմիր Պուտինի հանդիպումը Ալիևի և Փաշինյանի հետ: Իսկ դրա համար նախադրյալները ակնհայտ են: Եթե Մամեդյարով-Լավրով-Մնացականյան ձևաչափով բանակցային գործընթացում առաջընթաց չլինի, ապա Ռուսաստանի, Ադրբեջանի և Հայաստանի ղեկավարների հանդիպումը իմաստ չի ունենա: Եթե ԱլիևՓաշինյան ձևաչափով ինչ-որ բեկում լինի, և նրանց միջև փոխվստահություն առաջանա, ապա Մոսկվան կարող է փորձել ռազմավարական գործընկերության մակարդակի հարաբերություններ ստեղծել այս «եռանկյունում» և լայն շրջանակում ընդլայնել տակտիկական փոխհարաբերությունների և փոխգործակցության ձևաչափերը՝ կապված Մերձավոր Արևելքում տեղի ունեցող բարդ գործընթացների հետ: Այս առումով Լավրովը պետք է իրականացնի ժամացույցների սլաքների ուղղում, որոշի, թե ինչ է տեղի ունենում և ինչպես են հետագայում զարգանալու իրադարձությունները ղարաբաղյան ուղղությամբ և որքանով են կանխատեսելի զարգացման այն սցենարները, որոնք մոտ ապագայում կներկայացվեն, և ինչպես դա կազդի կամ չի ազդի Ադրբեջանի և Հայաստանի հետ երկկողմ հարաբերությունների վրա: Այդ իսկ պատճառով Մոսկվան կունենա հավասարակշռված դիրքորոշում և կշարունակի փնտրել ղարաբաղյան հակամարտության կարգավորման այնպիսի լուծում, որը ընդունելի կլինի կողմերի համար:

Կամո Խաչիկյան