Արդարության և արդարադատության բախումը՝ «ճիտին պարտք». «Փաստ»

ANALYSIS 1 September, 2018 8:12

«Փաստ» օրաթերթը գրում է.

Շանթ Հարությունյանի որդին՝ Շահեն Հարությունյանը, բավական աղմկահարույց ֆեյսբուքյան ուղիղ եթեր է դուրս եկել, որտեղ անդրադառնում է Շանթին անազատության մեջ պահելու խնդրին: Ուղիղ եթերի բովանդակությանը, թերևս, չանդրադառնանք, քանի որ այն հասանելի է համացանցում, սակայն Շանթ Հարությունյանի դեպքում մենք գործ ունենք շատ ավելի գլոբալ խնդրի հետ: Հանուն արդարության, շեշտենք, որ ՀՀ վարչապետի մամլո քարտուղարը հրապարակել է պարզաբանումներ, թե ինչ օրինական հնաավորություններ են ներկայումս առկա և ինչ է առաջարկվել Շանթ Հարությունյանին՝ ազատության մեջ հայտնվելու համար: Այս պարզաբանումը նույնպես հասանելի է:

Շահեն Հարությունյանի ուղիղ եթերի և վարչապետի մամլո խոսնակի պարզաբանումները, սակայն, վեր են հանում մի շատ խորքային խնդիր, որը վերաբերում է արդարության և արդարադատության աղերսներին: Ըստ էության, Շանթ Հարությունյանի դեպքում այս երկու հասկացությունները կամ գաղափարները գրեթե հակասում են միմյանց: Արդարության տեսանկյունից Շանթ Հարությունյանը պետք է ոչ միայն ազատության մեջ լիներ, այլև լիովին արդարացված, քանի որ 2013 թվականի նոյեմբերի հայտնի դեպքերի մասին բոլոր ականատեսները կարող են վկայել (համացանցում առկա տեսանյութերը նույնպես), որ տեղի է ունեցել կանխամտածված ու մանրամասն ծրագրած սադիչ գործողությունների շղթա՝ Շանթի և նրա կողմնակիցների նկատմամբ, որոնց արդյունքում Շանթի գործողությունները առնվազն գերագնահատվել են և՛ իրավական, և՛ պատժի տեսանկյունից:

Նման պայմաններում հասկանալի է նաև, որ Շանթ Հարությունյանը պարզապես հրաժարվում է որևէ տեսակի ներման խնդրանքից և պահանջում է արդարացնել իրեն: Ի դեպ, Հարությունյանի պարագայում սա տարօրինակ չէ, քանի որ տոհմիկ այլախոհների ընտանիքից սերելով՝ Շանթը հայաստանյան քաղաքական իրականության ամենակտրուկ և սկզբունքային գործիչներից մեկն է՝ անկախ նրանից, թե ինչքանով են ընդունելի կամ անընդունելի նրա քաղաքական հայացքները: Սակայն մյուս կողմից Շանթ Հարությունյանի արդարացի պահանջը խոչընդոտների է հանդիպում զուտ արդարադատության տեսանկյունից: Իրավաբանները, թերևս, առավել լավ կմեկնաբանեն, սակայն ակնհայտ է, որ զուտ իրավաբանորեն դատապարտված անձին արդարացնել կամ խորհրդային բառապաշարով ասած՝ ռեաբիլիտացիայի ենթարկելը չափազանց բարդ գործընթաց է: Մեծ հաշվով նույն վարչապետ Փաշինյանը, մարտի 1–ի գործով դատապարտված բազմաթիվ քաղաքական գործիչներ ու քաղաքացիներ այսօր շարունակում են մնալ որպես հանցանք կատարած մարդիկ, ովքեր կրել են իրենց պատիժը կամ համաներում ստացել, նրանցից որևէ մեկն այս պահին դեռևս արդարացված չէ: Եթե սրան գումարում ենք այն, որ վարչապետը անխախտ սկզբունք է հայտարարել դատարաններին չմիջամտելը, ապա հայտնվում ենք մի իրավիճակում, երբ իրար են հանդիպում Նիկոլ Փաշինյանի և Շանթ Հարությունյանի սկզբունքները: Թե ինչ լուծում կլինի այս իրավիճակում, դժվար է ասել:

Սակայն այս ամենից զատ, ըստ էության պետք է նշել, որ դեպքերի նման զարգացումը սպասելի էր: Ի վերջո, ամենաբարձր ամբիոնից Նիկոլ Փաշինյանը բազմիցս հայտարարել է, որ Հայաստանում պետք է բացառվեն քաղբանտարկյալները՝ առաջինը շեշտելով Շանթի անունը, ով իրոք էլ քաղբանտարկյալ լինելու բավական մեծ փորձառություն ունի: Բնական է, որ ներկայումս ավելի ու ավելի է ուժգնանալու պահանջը՝ իրականացնել այն ամենը, ինչի մասին խոսվել է հեղափոխական շրջանում: Այս տեսանկյունից Շահեն Հարությունյանի էմոցիոնալ ելույթը, որը ոմանց կողմից բնութագրվեց անգամ շանտաժի լեզու, ընդամենը առաջիկա դժգոհության ծաղիկներից է: Ի դեպ, չենք կարծում, թե Շանթի որդին շանտաժի միտում է ունեցել:

Նման պայմաններում ներկա իշխանությունները վարչապետի գլխավորությամբ խնդիր ունեն առավելագույնս ռացիոնալ գնահատել իրավիճակը, առավելագույնս սթափ կերպով ընդունել քննադատությունը, անկախ նրանից՝ այն տեղին է, թե անտեղի: Այս իրավիճակն ավելի ու ավելի է թեժանալու, որովհետև գալիս է ժամանակը, երբ Շանթ Հարությունյանի նման բազմաթիվ հասարակական շերտեր պահանջելու են սոցիալական արդարության հաստատում, պահանջելու են իրենց սոցիալական իրավիճակի բարելավում, ավելի հաճախ են հնչելու «ոչ մի բան էլ չի փոխվել» և այսօրինակ արտահայտությունները:

Եվ սա բոլորովին էլ հակահեղափոխությունը չէ, այլ իրերի բնականոն ընթացք:

Վերջապես, եթե կրկին անդրադառնանք Շանթ Հարությունյանի խնդրին մի փոքր այլ տեսանկյունից, ապա կտեսնենք, որ հայաստանյան ներկայիս իրականության մեջ լրջագույն խնդիր է դարձել արդարության և արդարադատության համահունչ լինելը: Արդյո՞ք այս խնդրին հնարավոր է լուծում տալ վարչապետի նշած անցումային արդարադատության համակարգին անցնելով, թե, այնուամենայնիվ, հարկավոր են այլ մեխանիզմներ և միջոցներ, որպեսզի արդարադատությունը հնարավորություն ունենա իրականացնել արդարություն և ոչ թե հակասել վերջինիս: Սա թերևս ամենախորքային խնդիրներից մեկն է, որի լուծման բեռը ներկա իշխանության և, կարելի է ասել, առավելապես Նիկոլ Փաշինյանի ուսերին է:

Մանրամասները՝ «Փաստ» օրաթերթի այսօրվա համարում