Մեծ գումարների կանխիկացումների ազդեցությունը բանկերի վրա. «Փաստ»

«Փաստ» օրաթերթը գրում է.

Հակակոռուպցիոն պայքարի շրջանակներում բանկերից միլիոնավոր դոլարների գումարների կանխիկացման, ինչպես նաև որպես ավանդ ձևակերպված պայմանագրերի հայտնաբերման դեպքեր ևս գրանցվեցին: Բանկերի մոտ նախկինում հարց չի՞ առաջացել նշված գումարների մասով, ի՞նչ մեխանիզմ է գործել: Տնտեսագետ Ատոմ Մարգարյանը «Փաստ»–ի հետ զրույցում առաջին հարցին պատասխանելով` նախ նկատեց.

«Կոնկրետ մարտ–ապրիլ–մայիս ժամանակահատվածում առևտրային բանկերում ժամկետային հաշիվներում ներդրված գումարների անկում է տեղի ունեցել: Մարտի վերջի դրությամբ եղել է մոտ 2 տրիլիոն 643 միլիարդ դրամ: Ապրիլի վերջին այդ ցուցանիշն իջել է 2 տրիլիոն 593 միլիարդի: Այսինքն` մեկ ամսվա ընթացքում այդ ցուցանիշը մոտ 4 տոկոսով` ավելի քան 100 միլիարդ դրամով իջել է: Սա հասկանալի է` ռիսկերի ավելացման հետևանք էր, մարդիկ մտահոգվել են: Բնականաբար` անհանգստություններ են եղել նաև այն գումարների մասով, որոնք ներդրված են եղել անօրինական, ապօրինի հարստացման համատեքստում: Ընդհանուր առմամբ` շուրջ 45 միլիարդ դրամի մասին է խոսքը: Ժամկետային ավանդների և ցպահանջ հաշիվների մասով այդ գումարը եղել է 45 միլիարդ դրամ: Սա ռեզիդենտներին վերաբերող գումարներն են: Ոչ ռեզիդենտներինը մոտ 58 միլիարդ է: Ընդ որում` նվազել են հատկապես արտարժույթով պահվող ժամկետային ավանդները»:

Տնտեսագետը նշեց` սրանք թվեր են, որոնք երևում են պաշտոնական հաշվետվություններից. «Համենայն դեպս,մայիսի վերջի դրությամբ, ցուցանիշը վերականգնվել է: Անկման պրոցեսը չի շարունակվել: Ժամկետային ավանդների և ցպահանջ հաշիվների մասով մայիսի վերջին առկա էր գրեթե 2 տրիլիոն 617 միլիարդ դրամ: Ինչ–որ տեղ նորմալ է` քաղաքական իրավիճակը կայունացավ, և ռիսկերը նվազեցին: Ամեն դեպքում` պետք է ենթադրել, որ մի մասով գործ ունենք օրինական փողերի, մի մասով էլ, թերևս, գումարների, որոնք, հնարավոր է, օրինականության տեսանկյունից ռիսկերի դաշտում են»:

Հարցին, թե այս կանխիկացումներն ինչպիսի ազդեցություն կունենան բանկերի վրա, պատասխանեց. «Եթե համեմատենք ընդհանուր բանկային ակտիվների և ավանդների մասով, ապա դրանք մեծ ծավալներ չեն: Ժամկետային ավանդների և ցպահանջ հաշիվների մասով խոսքը 4 տոկոսի մասին է: Ոչ ռեզիդենտների մասով 2,2 տոկոս է, որը մեծ ազդեցություն ու ցնցումներ չի կարող առաջացնել: Բացի այդ` կան նաև դրամի փոխարժեքի կայունության ամրապնդման որոշակի դրսևորումներ, ինչպես նաև ժամկետանց ավանդների տեսակարար կշռի բավականաչափ տանելի մակարդակ: Բոլոր առումներով մայիսի ու արդեն հունիսի տվյալներն աճողական են: Բանկային համակարգի վստահության ցուցիչը գումարների, ավանդների աճի դրական դինամիկան է: Սա երկրում տեղի ունեցող փոփոխությունների և այդ մթնոլորտի արդյունքն է: Իսկ թե կոռուպցիոն հետագա պայքարն ինչ ազդեցություն կունենա բանկային համակարգի վրա, այս պահին ձեռնպահ կմնամ որևէ մեկնաբանությունից»:

Ատոմ Մարգարյանը շեշտեց` իրականում գործ ունենք տասնամյակների խնդրի հետ: Նա, վերադառնալով առաջին հարցին, ավելի խորքային խնդրի մասին խոսեց:

«Հարց է` բանկերն ինչպիսի՞ ծագման գումարներով են հիմնադրվել: Հիմնադիրներին որտեղի՞ց այդքան հսկայածավալ միջոցներ: Արդյո՞ք օֆշորային ծագում չունեն: Սրանք հարցեր են, որոնք մշտապես հետաքրքրել են հանրությանը, թեպետ պաշտոնական շրջանակներում կարծես այդպիսի խնդիր գոյություն չի էլ ունեցել: Մշտապես ուրախացել ենք, որ բանկերի ակտիվներն ավելանում են, հիմնադիր կապիտալն ավելանում է, բայց գումարների ծագման օրինականության և, այսպես ասած, լեգիտիմության խնդիրը երրորդ պլանում է եղել: Հակակոռուպցիոն բացահայտումների համատեքստում արդեն ժամանակն է, որ պատասխանեն նման հարցերին: Մի կողմից դա անհրաժեշտ է, որպեսզի հնարավոր լինի նաև կապիտալի համաներման մասով ինչ–որ գործողություններ իրականացնել, ճանաչել մեծ մասի սեփականության լեգիտիմությունը: Մյուս կողմից էլ ահնրաժեշտ է, որ հետագայում քաշվի այդ կարմիր գիծը և նման գումարների երևան գալու դեպքում հնարավոր լինի զրոյից պարզել ու ճշգրտել` իսկապե՞ս դրանք, այսպես ասած, մրցակցային կամ վաստակած գումարներ են, թե՞ ուղղակի նորից կոռուպցիոն, տարբեր տեսակի արգելված սխեմաներով ձեռք բերված գումարներ»

Ինչ վերաբերում է վերոնշյալ գումարների պահման մեխանիզմներին, հետագա ճակատագրերին, տնտեսագետը նշեց. «Որքան հասկանում եմ` կան որոշակի հարկաբյուջետային կամ գանձապետական հաշիվներ, որոնք սպասարկում են նախաքննության գործընթացում հայտնված գումարներն ու ակտիվները: Ըստ էության, հիմա դրանք սառեցված միջոցներ պետք է լինեն: Եթե կան հաշիվներ, կալանք է դրվում, եթե առգրավված կանխիկ միջոցներ են, պետք է ի պահ տրվեն որոշակի բանկերին կամ ԿԲ–ին: Սրանք տեխնիկական հարցեր են, բայց այդ գումարների հետագա ճակատագիրը կարող է որոշվել միմիայն նախաքննության և ամենակարևորը` դատաքննության ընթացքում: Եթե պարզվի, որ դրանք ապօրինի հարստացման ճանապարհով ձեռք բերված գումարներ են, շորթումներ են կամ կաշառքներ, կամ այլ անօրինական գործարքների արդյունքներ, բնականաբար բռնագանձվում են պետական բյուջե: Իսկ անձինք, ովքեր թույլ են տվել այդ խախտումները, պետք է պատասխանատվության ենթարկվեն Քրեական օրենսգրքի մի քանի հոդվածներով: 189, 205, 301 և մի շարք այլ հոդվածներով նախատեսված ծանր հանցագործություններ են ենթադրում, որոնց մասով մարդիկ ոչ միայն պետք է փոխհատուցեն վնասները, այլև ապա քրեական պատասխանատվություն ենթարկվեն»: