Էլեկտրաէներգիայի սակագինը նվազեցնել հնարավոր է, պարզապես ցանկություն է պետք. «Փաստ»

INTERVIEW 1 June, 2018 7:50

«Փաստ» օրաթերթը գրում է.

Օրերս հայտնի դարձավ, որ ՀՀ էներգետիկ ենթակառուցվածքների և բնական պաշարների նախարարությունն ու Հանրային ծառայությունները կարգավորող հանձնաժողովը քննարկումներ են սկսել՝ հասկանալու համար, թե էլեկտրաէներգիայի սակագնի իջեցում հնարավո՞ր է, թե՞ ոչ: Էներգետիկ ենթակառուցվածքների և բնական պաշարների նախարար Արթուր Գրիգորյանը լրագրողներին տեղեկացրել էր, որ սակագնի բարձրացում միանշանակ չի լինի, բայց. «Հնարավոր է ամեն ինչ մնա նույնը, սակայն հնարավոր է նաև փոփոխություն լինի»,– ասել էր նախարարը:

Ամենաքիչը 10 դրամով Էլեկտրաէներգիայի սակագինը հնարավոր է իջեցնել

Էներգետիկայի փորձագետ Էմիլ Սահակյանը, ով էներգետիկայի ոլորտում երկար տարիների փորձ ունի, կարծում է, որ էլեկտրաէներգիայի սակագինը ոչ միայն հարկավոր է կամ կարելի է, այլև միանշանակ հնարավոր է իջեցնել առնվազն 10 դրամով: Նախ պետք է «հստակեցնել», թե իրականում ինչ բաղադրիչներով է հաշվարկվում էլեկտրաէներգիայի սակագինը, և երկրորդ՝ հարկավոր է համապատասխան ուշադրություն դարձնել էլեկտրաէներգիայի սակագնի բաղադրամասերի վրա: «Մի քանի ակնառու գործոններ կան, որոնք միանշանակ պետք է փոխվեն: Առաջինը փոքր ՀԷԿ–երն են, որոնք ներկայում արտադրում են սպառվող էլեկտրաէներգիայի մոտ 15 %–ը: Դրանք բավականին բացասական ազդեցություն են ունենում շրջակա միջավայրի վրա, իսկ դրանց արտադրած էլեկտրաէներգիայի սակագինն ավել ի բարձր է, քան ջերմաէլեկտրակայանի կողմից արտադրածինը: Համոզված եմ, որ ՀԷԿ– երի սակագների հաստատման ժամանակ կոռուպցիայի դերը շատ մեծ է եղել, քանի որ ջրով արտադրված էլեկտրաէներգիայի սակագինը չի կարող ջերմաէլեկտրակայանի կամ ատոմակայանի կողմից արտադրած սակագնից ավելի բարձր լինել»,– համոզված է փորձագետը: Ի դեպ, ջերմաէլեկտրակայանի կողմից արտադրած 1 կիլովատ/ժամ էլեկտրաէներգիայի սակագինը 25 դրամ է, իսկ փոքր ՀԷԿ–երինը՝ տատանվում է 30–ից 35 դրամի սահմաններում: Փորձագետի կարծիքով, ամենաքիչը 10 դրամով կարելի է իջեցնել էլեկտրաէներգիայի սակագինը՝ վերանայելով նաև հետգնման ժամանակահատվածի առաջացրած պրոբլեմները: «Հետգնման ժամանակահատվածը նույնպես վերանայման կարիք ունի: Կարելի է այդ ժամկետը երկարացնել, ինչը թույլ կտա ավելի շատ իջեցնել արտադրվող էլեկտրաէներգիայի սակագինը: Եվ սա է հանձնաժողովի կողմից ներկայացվող միակ «ամենալուրջ» պատճառաբանությունը, որի հիման վրա էլ ուռճացվում է փոքր ՀԷԿ–երի արտադրած էլեկտրաէներգիայի սակագինը: Փոքր ՀԷԿ–երի արտադրած էլեկտրաէներգիայի սակագինը ամոթալի չափով է ուռճացվել, ուստի ես կարծում եմ, որ այստեղ ևս կոռուպցիայի բավականին մեծ աղբյուր կա, որը պետք է վերացնել»,–ասաց փորձագետը: Ի դեպ, նշված հետգնման ժամանակահատվածն այն ժամկետն է, որի ընթացքում ՀԷԿ–ի կառուցման վրա ծախսած գումարը պետք է հետ ստացվի:

Գին սահմանողը զբաղված է միայն մերկապարանոց հայտարարություններ անելով

Փոքր ՀԷԿ–երի սակագների կազմավորման հարցն այն առաջնային խնդիրներից է, որն անպայման պետք է վերանայվի, համոզված է էներգետիկ–փորձագետը: Բայց խնդիրն այն է, որ փոքր ՀԷԿ–երի սեփականատերերը դա չեն ցանկանում և ամեն ինչ անում են՝ հանրային ծառայությունները կարգավորող հանձնաժողովի կողմից որքան հնարավոր է բարձր գին սահմանվի: Եվ սա էլ իր պատճառաբանությունն ունի. «Քանի որ իրականում ժողովրդի մասին մտածող չկա, ուստի գին սահմանողը ավելի ցածր գին սահմանելու որևէ շահագրգռվածություն չունի: Այդ է պատճառը, որ միայն զբաղված են մերկապարանոց հայտարարություններ անելով: Եվ իրականում ոչ թե սպառողների շահերն են պաշտպանում, այլ էլեկտրաէներգիա արտադրողներինը»,– ասաց փորձագետը: Ի դեպ, կա նաև այլ պատճառ, թե ինչու հանրային ծառայությունները կարգավորող հանձնաժողովն իրականում այնքան էլ շահագրգռված չէ սակագների նվազում իրականացնելու համար, բայց դա արդեն այլ քննարկման թեմա է:

Մասնավորեցնելը սխալ էր

90–ականներին, երբ էներգետիկ համակարգի մասնավորեցման գործընթաց է սկսվել, պայմանավորվածություն է ձեռք բերվել, որ այդ ոլորտում կարելի է ամեն ինչ սեփականաշնորհել, բացի Հայաստանի ատոմակայանից և բարձրավոլտ էլեկտրական ցանցից: «Դրա նպատակն այն է, որ եթե պետությունը շարունակի մնալ բարձրավոլտ էլեկտրացանցի «սեփականատերը», ապա մենաշնորհային համարվող էներգետիկ համակարգի սեփականատիրոջ վրա կկարողանա ներգործելու լծակ ունենալ: Ուստի ո՛չ մի դեպքում և ո՛չ մի պայմանով չէր կարելի այն սեփականաշնորհել կամ հավատարմագրային կառավարման հանձնել այս կամ այն ընկերությանը»,–ասաց Է. Սահակյանը: Ի դեպ, տեխնիկական առումով ԲԷՑ–ը բավականին լավ վիճակում է գտնվում և փորձագետի կարծիքով պետք է շարունակի մնալ պետության հաշվեկշռում: «Եվ ընդհանրապես, մեր նման փոքր երկրում էներգահամակարգի երեք հիմնական գործող մասերը՝ արտադրող, տեղափոխող և բաշխող, սեփականաշնորհելը շատ սխալ է: Հիմա, երբ էլեկտրաէներգիա արտադրողները սեփականատերեր են, բնակչությանը հոսանք մատակարարողը մենաշնորհային դիրք է զբաղեցնում, ուստի եթե ԲԷՑ–երն էլ տրվեին հավատարմագրային կառավարման, առավել ևս՝ նույն կազմակերպությանը, ապա ողջ համակարգը կհայտնվեր մի քանի, եթե ոչ մեկ մարդու ձեռքում և նրանք կսկսեն իրավիճակ թելադրել»,– ասաց փորձագետը: Է. Սահակյանի կարծիքով, ժողովրդին մենաշնորհի ձեռքին գերի չդարձնելու համար էներգետիկայի նոր նախարարը շատ ճիշտ որոշում է կայացրել: Եվ անկախ նրանից, թե նախորդ կառավարության որոշմամաբ ԲԷՑ–ը քանի տարով և ում պետք է հանձնվեր հավատարմագրային կառավարման, պարզից էլ պարզ էր, որ երբ ողջ համակարգը հայտնվեր մեկ սեփականատիրոջ ձեռքում, ապա ինքը կարող էր օգտվել իրավիճակից և էներգահամակարգում անել այն ամենը, ինչ որ ցանկանում է: «Բայց ԲԷՑ–ի պայմանագիրը չեղարկելը ընդամենը շատ փոքրիկ քայլ էր: Կան բազմաթիվ այլ քայլեր, որոնք թույլ կտան բարձիթողի վիճակում հայտնված էներգահամակարգը նորմալ վիճակի բերել: Բավական է նշել ընդամենը մեկ համակարգի օրինակ՝ գազ–էլեկտրաէներգիա փոխանակման համակարգը: Այն պարզեցնելով և թափանցիկ դարձնելով՝ հնարավոր կլինի էլեկտրաէներգիայի ներկա սակագնի վրա բավականին մեծ ազդեցություն գործել և նվազեցնել: Ուստի այն խոսակցությունները, թե իբր էլեկտրաէներգիայի սակագինը նվազեցնել հնարավոր չէ, համարում եմ անհիմն և մեկ անգամ ևս պնդում, որ հնարավոր է, պար զ ա պես ցան կու թյուն է հարկավոր»,–ասաց Է. Սահակյանը:

Շարունակությունը՝ «Փաստ» օրաթերթի այսօրվա համարում