Շաքարային դիաբետի սքրինինգ հետազոտության կարևորությունը

SOCIETY 23 January, 2018 11:12

Շաքարային դիաբետ կամ շաքարախտ կոչվող հիվանդությունը բարդ էնդոկրին խանգարում է, որը ունի բուն պատճառ և սպառնում է մի շարք ծանր օրգանական ախտահարումներով: Տարբերում ենք երկու տիպի դիաբետ: Առաջին տիպ կամ ինսուլինակախյալ դիաբետ և երկրորդ տիպ կամ ինսուլինառեզիստենտ դիաբետ, բացի այս հիմնական տարատեսակներից կան նաև, հղիության դիաբետ և պռոֆ. դիաբետներ, վերջիններս կրում են ժամանակավոր բնույթ, սակայն միտում ունեն վերածվելու քրոնիկականի: Շաքարային դիաբետը համարվում է դարի հիվանդություն քանի որ օրեցօր սննդամիջոցները հավելվում են կոնսերվանտներով, օտարաբնույթ սպիտակուցներով, մարդիկ ապրում են նստակյաց կյանքով, շնչում են քիմիական արտանետումներով հարուստ օդով և վարում անառողջ կենսակերպ: Շաքարային դիաբետ ախտորոշումը բնավ մահվան դատապարտում չէ և բուն դիաբետի պատճառով մարդիկ չեն մահանում, մահանում են դիաբետի կողմից առաջացված ախտահարումների հետևանքով, որոնցից են`

-Սիրտ-անոթային հիվանդությունները,
-Նյութափոխանակության խորը խանգարումները,
-Միզասեռական և արտաթորության օրգանների ֆունկցիոնալ անբավարարությունները,
-Թիրախային օրգանների անբավարարությունները (երիկամներ, լյարդ, ենթաստամոքսային գեղձ, սիրտ…),
-Նյարդային համակարգի պարեզները և պարալիչները,
-Մարսողական օրգան համակարգերի ախտահարումները:

Խորը դիաբետիկ նյութափոխանակության խանգարումները հանգեցնում են նաև գանգրենոզ (փտախտային) վիճակների, մեռուկանում են հիմնականում վերջույթները, քիթը, ականջները և կզակը, լիովին խանգարվում են զգայարանների (տեսողական, լսողական, համի, հոտի, շոշափելիքի) բնականոն աշխատանքները, խանգարվում է նաև սեռական առողջությունը և վերարտադրողականությունը: Այս ահարկու երևույթներից զերծ մնալու համար կա բավականին արդյունավետ և արդիական կանխարգելիչ միջոցառում, որը կոչվում է դիաբետիկ սքրինինգ, սա մի հետազոտություն է որի միջոցով հնարավոր է վաղ ախտորոշել և հետագայում կանխարգելել քրոնիկ դիաբետի առաջացումը, իսկ երբ սքրինինգի միջոցով ախտորոշվում է քրոնիկ դիաբետ` հիվանդին ցուցաբերվում է համապատասխան բուժ օգնություն, որի միջոցով հիվանդը կարող է շարունակել ապրել իր բնականոն կենսակերպով: Բազում բժիշկներ դիաբետը համարում են կենսակերպ, այլ ոչ թէ հիվանդություն, քանի որ ճիշտ կազմակերպված օրակարգը և սննդակարգը հիվանդներին թույլ է տալիս պահպանել գլյուկոզայի մակարդակը նորմայում և զերծ մնալ վերոնշյալ ախտաբանական երևույթներից:

Որո՞նք են շաքարային դիաբետի նախանշանները, ինչու՞ է հիվանդությունը կոչվում շաքարային դիաբետ կամ շաքարախտ և արդյոք հնարավոր է ՀՀ բուժ հիմնարկներում անվճար հետազոտվել` դիաբետիկ սքրինինգ թեստավորման միջոցով:

Դիաբետը որպես այդպիսին չունի հստակ արտահայտմամբ և համատարած տարածուն կլինիկական նախանշաններ, նախանշանները ունեն անհատական արտահայտման հակում: Մեծամասամբ տարածուն նախանշաններից են`

-Հաճախամիզությունը,
-Մեզի ծորալու և լորձավուն հատկությունները,
-Շատակերությունը,
-Գիրացումը,
-Մաշկի վրա բծերի և պիգմենտային արտահայտումները,
-Անհագ ծարավի զգացումը,
-Բերանում չորության զգացումը,
-Տեսողության վատթարացումը,
-Մաշկի և ածանցյալների (եղունգներ, մազեր) գունատումը, թեփոտում, և որակազրկումը,

Շաքարային դիաբետ անվանումը որպես այդպիսին հայտնի է դեռ հին Մայաների, Ատստեկների, Շումերների, Ինկերի, Հույների, Հնդկացիների և Եգիպտացիների արձանագրություններում: Այս մշակույթներից ոմանց մոտ դիաբետը համարվում էր << Քաղցր մեզի հիվանդություն>>, ոմանց մոտ <<Մեղրամիզություն>> իսկ մյուսների մոտ <<Կպչուն մեզի հիվանդություն>>, սակայն բոլորը ունեն մեկ ընդհանրություն՝ միզային ախտաբանական երևույթն է, որի շնորհիվ էլ առաջին անգամ արդի բժշկության մեջ մտավ դիաբետը որպես շաքարամիզության և նյութափոխանակության խորը էնդոկրին խանգարում: 1922 թվականի հունվարի 22-ին երիտասարդ Կանադացի գիտնական Ֆրեդերիկ Պանթինգը նկատելով հաճախամիզության, մեզի հատկությունների և բաղադրության փոփոխություններ` պատմության մեջ առաջին անգամ 14 ամյա պատանուն` Ինսուլին կոչվող հորմոն-դեղամիջոց ներարկեց և փրկեց նրա կյանքը: Նոյեմբերի 14-ին հենց գիտնականի ծննդյան օրը նշվում է որպես դիաբետի դեմ պայքարի համաշխարգային օր: ՀԱԿ-ի կողմից ընդունված և տարածուն սքրինինգ ծրագիրը որը ուղղված է ախտորոշմանը և կանխարգելմանը` 2015 թվականից հասանելի է նաև Հայ ազգաբնակչությանը: Համաշխարհային բանկի ֆինանսավորմամբ, բուժ ինստիտուտների, գիտահետազոտական կենտրոնների և առողջապահության նախարարության օժանդակմամբ և անմիջական վերահսկմամբ կազմվել է սքրինինգ հետազոտությունների փաթեթ, որը ներառում է`

-Արգանդի պարանոցի քաղցկեղի,
-Շաքարային դիաբետի,
-Զարկերակային գերճնշման` անվճար սքրինինգ հետազոտություններ:

Զարկերակային գերճնշման և շաքարային դիաբետի սքրինինգյան հետազոտություններին կարող են մասնակցել բոլոր 35-68 տարեկան ՀՀ քաղաքացիները, իսկ արգանդի պարանոցի քաղցկեղի սքրինինգ հետազոտության 30-68 տարեկան կանայք: Սքրինինգ հետազոտությունները անցկացվում են տարաժաշրջանային սկզբունքով, այսինքն ԱՆ առաջնային օղակի բոլոր տարածքային բուժ հիմնարկներում` քաղաքային պոլիկլինիկաներում և գյուղական ամբուլատորիաներում: Շաքարային դիաբետի սքրինինգ հետազոտության անհրաժեշտ է ներկայանալ`

-14-8 ժամյա քաղցի վիճակում, չի թույլատրվում օգտագործել հեղուկներ, հյութեր, սուրճ կամ թեյ, լիովին քաղցի և ծարավի վիճակում բացառությամբ 1 բաժակ ջրի այնել ընպել միայն հետազոտությունից 14-2 ժամ առաջ,
-Չի թույլատրվում ծխել մինջ հետազոտությունը` 3-1 ժամ ժամանակահատվածում,
-Մինչ հետազոտվելը` 48-24 ժամ զերծ մնալ ալկոհոլային խմիչքներից:

Հետազոտությունները բավականին անցավ և ոչ ժամանակատար են, ունեն լայն համաշխարհային կիրառում և ապացուցված արդյունավետություն: Սքրինինգ բոլոր հետազոտությունները` ԱՆՎՃԱՐ են: