Փաստաթուղթ, որն այդպես էլ կյանքի չկոչվեց. գարունն՝ առանց ցյուրիխյան արձանագրությունների

Անցած տարի ՄԱԿ-ի Գլխավոր ասամբլեայի 72-րդ նստաշրջանում ՀՀ նախագահ Սերժ Սարգսյանը հայտարարեց, որ «մենք 2018 թվականի գարուն ենք մտնելու առանց այդ, ինչպես, ցավոք սրտի, փորձը ցույց տվեց, ցյուրիխյան սին արձանագրությունների»: Արդեն 2018թ. Մյունխենի անվտանգության համաժողովում ունեցած իր ելույթում նա ևս մեկ անգամ արձանագրեց հայկական կողմի որոշման մասին: Դեռ երեկ վերլուծական ու հասարակական շրջանակներում  քննարկվում էր այն հարցը, որ գարունն, այնուամենայնիվ, դիմավորեցինք հայ-թուրքական արձանագրություններով:

Հետաքրքրական էր ՀՀ ԱԺ պատգամավոր, ՀՀԿ փոխնագահ Արմեն Աշոտյանի պատասխանն այդ ակնկալիքներին: Նա ընդգծել էր, որ առ ոչինչ ճանաչելու գործընթացը տեղի կունենա մինչև ապրիլի 9-ը:

Քաղաքագետ Ալեքսանդր Մարկարովը Past.am-ի հետ զրույցում նշեց. «Գարնան առաջին օրն է, սպասենք գոնե վերջանա և կհասկանանք՝ մենք հանդիպելո՞ւ ենք գարունն առանց արձանագարությունների, թե՝ ոչ: Բայց  մեր արտաքին քաղաքականության ուղղվածությունը հետևյալն է. Թուրքիային մի քանի անգամ զգուշացվել է, որ այդպիսի փաստաթուղթը մենք օրակարգի մեջ չենք դիտարկում որպես ակտուալ ու արդիական: Սպասենք: Գարունը դեռ չի ավարտվել: Գարնանը տարբեր ծաղիկներ են բուսնում՝ մենք կտեսնենք, թե այս խնդրի շուրջ ինչպիսի զարգացումներ են լինելու»:

Նա ընդգծեց, որ փաստաթուղթն ընդամենը փաստաթուղթ է. «Այն կյանքի չի կոչվել և ընդամենը նախաստորագրված է: Առ ոչինչ ճանաչելու խնդիր չկա, որովհետև այն ընդամենը փաստաթուղթ է եղել: Փաստաթուղթ՝ որն այդպես էլ կյանքի չկոչվեց:

Հայաստան-Սփյուռք-Արցախ եռամիասնության  մեջ ընդհանուր քաղաքականություն կա նաև ՀՀ և Թուրքիայի փոխհարաբերությունների վերաբերյալ: Հասկանալի է, որ կա ընդհանուր ընկալում ու մոտեցում խնդրի շուրջ, որը որոշ դեպքերում Սփյուռքի լրացուցիչ բացատրական աշխատանքի կարիք է զգում: Բայց, ընդհանուր առմամբ, Թուրքիայի նկատմամբ քաղաքականություն վարելու մոտեցումն ընդհանրացված է: Հատկապես այն պարագայում, երբ Հայաստանը բացարձակապես չի ընդունում նախապայմանների մոտեցումը»:

Քաղաքագետը նկատում է՝ յուրաքանչյուր խնդիր լուծելու համար որոշակի հերթականություն կա. «Հիմա հերթը հասել է տվյալ հարցին: Առաջիկայում երևի մենք կունենանք Հայաստանի վերահաստատված արտաքին քաղաքական գերակայությունները»:

Հաշվի առնելով Սերժ Սարգսյանի հայտարարությունները, Ալեքսանդր Մարկարովը նկատեց, որ այնուամենայնիվ, տվյալ խնդրի շուրջ վերահաստատվեցին մեր մոտեցումները. «Թուրքական քաղաքականության մեջ ոչ մի բան էականորեն չի փոխվել»:

Քաղաքագետ Լևոն Շիրինյանն էլ շեշտեց, որ Սերժ Սարգսյանը բարձր ամբիոնից հայտարարեց  որոշման մասին. «Եթե այդպես է, պետք է վերանայվի: Եթե հայտարարվել է, պետք է չգցել երկրի հեղինակությունը և ճիշտ հայտարարված ժամանակին չեղյալ հայտարարել: Ես պետության բարոյական կերպարի կողմն եմ՝ իշխանության հայտարարությունը պետք է գին ունենա»:

Քաղաքագետը ընդգծեց, որ այդուհանդերձ, պետք չէ մեծ նշանակություն տալ արձանագրություններին ու քննարկման առարկա դարձնել. «Թուրքերն առանձնապես չեն էլ կարդում այդ ամենը: Սա այն հարցը չէ, որը պետք է տաքացնել ու քննել: Մանավանդ, երբ հայկական կողմը միշտ հայտարարել է, որ դրա հետ առանձնապես սպասելիքներ չկան»:
Հ.Գ. Նյութը պատրաստելուց րոպեներ հետո հայ-թուրքական արձանագրությունները չեղյալ հայտարարվեցին:

Հայ-թուրքական արձանագրությունները նախաստորագրվել էին 2009թ. հոկտեմբերի 10-ին՝ Ցյուրիխում: Ստորագրված արձանագրությունները պետք է վավերացվեին 2 երկրների խորհրդարանների կողմից, համաձայն փաստաթղթի՝ «ողջամիտ ժամկետներում»։

Թուրքիան, սակայն, պարբերաբար նախապայմաններ էր առաջ քաշում ու երկարաձգում էր վավերացման ժամկետները: Թուրքիայի Ազգային մեծ ժողովում արձանագրությունների վավերացումը պայմանավորվեց ԼՂ-ի հիմնահարցի կարգավորմամբ: Թուրքիան հրաժարվեց առանց նախապայմանների երկկողմ հարաբերությունները կարգավորելու ձեռք բերված համաձայնությունից:

2010թ. ապրիլի 22-ին, հաշվի առնելով թուրքական կողմի դիրքորոշմամբ ստեղծված իրավիճակը, ինչպես նաև ՀՀ իշխող կոալիցիոն ուժերի քաղաքական խորհրդի համատեղ դիմումը, արձանագրությունների վավերացման գործընթացը կասեցվեց` համաձայն ՀՀ նախագահի հրամանագրի: 2015թ. փետրվարի 16-ին ՀՀ նախագահի հրամանագրով հայ-թուրքական արձանագրությունները հետ են կանչվել Ազգային ժողովից:

Աննա Բադալյան