Ջինը դուրս է եկել շշից. թուրքական ազգայնամոլության համար կերակուր է անհրաժեշտ

Մեր հյուրն է Արևմտահայոց հարցերի ուսումնասիրության կենտրոնի տնօրեն Հայկազուն Ալվրցյանը

– Պարոն Ալվրցյան, ազգայնականությունն ավելանում է թուրքական քաղաքականության մեջ, դա ինչպե՞ս կանդրադառնա հայերի վրա:

– Մի դիտարկում՝ Թուրքիայի մասին խոսելիս պետք է օգտագործենք ազգայնամոլություն բառը: Որովհետև այս երկրում հենց ազգայնամոլությունն է, որ մոլեգնում է: Ընդ որում՝ ֆաշիզմի հասնող շեշտադրումներով. թուրքերը բացառիկ ազգ են, իսկ մյուսներն ընդհանրապես ազգ չեն: Դպրոցներից սկսած այդ են քարոզում. թուրք ազգը աշխատասեր է, գեղեցիկ է, իսկ մյուս ազգերը, հատկապես՝ հայերն ու հույները, դավաճաններ են:

Ավելին՝ հանրապետական շրջանի պատմաբանների առաջին սերնդի կողմից ստեղծվեցին դասագրքեր, պատմագիտական գրքեր, որ ասվում էր, որ թուրք ազգը նաև աշխարհի հնագույն ազգն է: Որ Ադամն էլ է թուրք: Որ բոլոր ազգերի մշակույթը, գիր ու գրականությունն իրենցից է գալիս, մի խոսքով՝ աշխարհի քաղաքակրթության հիմքն իրենք են: 

Այս մոտեցումները Թուրքիայում պարարտ հող ունեցան հատկապես 20–րդ դարի 30–40–ական թվականներին, երբ Եվրոպայում ֆաշիզմն էր մոլեգնում: Հետագայում էլ դրանք չնվազեցին, պարզապես անցան ընդհատակ: Որովհետև թուրքերը շատ արագ կարողանում են կողմնորոշվել: Հայտարարեցին կեղծ ժողովրդավարական գաղափարներ, աշխարհիկություն և այլն, և այլն: Նրանք միշտ էլ կարողանում են աշխարհին խաբել:
Սակայն իրական գործընթացները ցույց տվեցին, որ Թուրքիան չի փոխվել, թուրքը չի փոխվել: Եվ երբեք չեն էլ փոխվելու: Նրանց համար այլ ազգ գոյություն չունի, բացի իրենցից: Եվ պատրաստ են վերջնականապես բոլորին ջնջել–ոչնչացնել:

Եվ ինչքան ազգային փոքրամասնությունների իրավունքները բարձրաձայնվում են աշխարհում, ինչքան դրանք պաշտպանություն են գտնում, թուրքերն ավելի ու ավելի են ագրեսիվ դառնում և ահագնացնում իրենց ազգայնամոլությունը:

Հիմա կրկին ջինը դուրս է եկել շշից: Բանը նրան է հասել, որ արդեն Էրդողանը երեկվա իր գործընկերներին է թշնամիներ համարում: Եվ ապստամբների ուրվականներ է տեսնում ամենուր:

Նա գիտի մեկ բան՝ թուրքական ազգայնամոլության համար կերակուր է պետք: Եվ բացի թուրք ընդդիմադիրներից, նաև ազգային փոքրամասնություններին է ցանկանում որպես կերակուր մատուցել:

– Ի՞նչ է սպասվում մեզ. վտանգ սպառնո՞ւմ է:

– Անշուշտ: Թուրքիայում եղած բոլոր նման իրադարձությունները հղի են մեծ վտանգով: Գիտենք, որ բոլոր ժամանակներում էլ ազգայնամոլության վերելքն ուղեկցվել է կոտորածներով՝ փոքր կամ զանգվածային:

– Ինչպե՞ս կարելի է խուսափել, դեմն առնել: Ի վերջո, այդքան փորձ ունենք:

– Իսկ ո՞վ պետք է դեմն առնի: Սա՛ պետք է ճշտենք:

– Մենք այսօր պետություն ունենք նաև:

– Իսկ քո պետությունն ի՞նչ կարող է անել Թուրքիայում: Պետություն, որը ռազմաքաղաքական, տնտեսական նաև տարածքային առումով անհամեմատ փոքր է, անհամեմատ թույլ է նրանից: Միաժամանակ մեկ այլ ճակատում, կրկին թուրքական այլ պետության հետ, արյունաքամ պատերազմի մեջ է: Զինադադարից անցել է 23 տարի, բայց ամեն տարի զոհեր ենք տալիս: 

– Ի՞նչ է, պետք է ձեռքներս ծալենք ու նստե՞նք:

– Ոչ: Կան ատյաններ, որտեղ մեր պետությունը կարող է այդ մասին խոսել, հարցերը բարձրաձայնել: Բայց մեր պետական իշխանությունները պետք է որոշեն՝ իրե՞նք անեն, թե պետք է դա անել աշխարհասփյուռ հայերի ջանքերը գործադրելու միջոցով, օգտագործելով նրանց քաղաքական, լրատվական, նյութական, լոբբիստական և այլևայլ միջոցներն ու հնարավորությունները:

– Թուրքիայում այսօր կան նաև ՀՀ քաղաքացիներ: Այս փաստն առավել խոցելի չի՞ դարձնում մեր իշխանություններին, որպեսզի չկարողանա որևէ կտրուկ քայլի դիմել:

– Նա ի՞նչ կտրուկ քայլի կարող է դիմել, երբ չկա դիվանագիտական որևէ հարաբերություն: Նավատո՞րմ պետք է ծով մտցնենք կամ ցամաքային բանակնե՞ր պետք է շարժենք Թուրքիայի դեմ: Ի՞նչ պետք է անենք: 
Ուստի, կրկնում եմ՝ պետք է օգտվել լոբբիստական մեր կապերից, միջազգային հարթակներից, համաշխարհային մամուլի էջերից: Եվ այս ամենին ի սպաս դնել ողջ հայության ներուժը: Ընդհուպ՝ օգտագործել նաև դատարանները:
Սրանք են մեր լծակները, ուրիշը չունենք:

– Վերջին շրջանում համշենահայության հետ վատ միջադեպեր եղան. ի՞նչ էր կատարվում այնտեղ:

– Հայախոս համշենահայերի շրջանում կատարվեցին ձերբակալություններ: Ձերբակալվեց ձախակողմյան հայտնի գործիչ–մտավորականի կինը, ով իր հայացքների համար ինը տարի նստած էր եղել թուրքական բանտում: Կինը երեք ամսով ազատազրկված է:
Դրանից հետո նաև ձերբակալեցին ամուսնուն, ապա՝ ուրիշ համշենահայերի, հատկապես՝ մտավորականների:
Անշուշտ, բացահայտորեն չի ներկայացվում, որ ձերբակալությունները կատարվում են ազգային հողի վրա: Բայց իշխանությունները լավ գիտեն, որ այս մարդիկ հայ են և ունեն ազատական հայացքներ: Նաև ընդգրկված են թուրքական ժողովրդավարական շարժումների մեջ:
Ընդ որում, ասեմ, որ երբ մի քանի տարի առաջ Էրդողանը եկել էր Խոպա քաղաք՝ նախընտրական քարոզարշավ անցկացնելու, համշենահայերը հարձակվեցին նրա պահակազորի վրա, մեկին ծեծեցին, մյուսների վրա քարեր ու փայտեր նետեցին: Ու Էրդողանը մի կերպ փախավ այստեղից:
Հիմա կարծես թե վրեժխնդիր է լինում այս մարդկանցից, և սկսվել է համշենահայերի նկատմամբ բռնությունների շրջանը: Տեսնենք, թե մինչև ո՞ւր կհասնի:

Գոհար Սարդարյան