Ռուս–ամերիկյան պատերազմ` բաց երկնքում

Երկու օր առաջ ամերիկյան Wall Street Journal պարբերականը բառի չչարչրկված իմաստով սենսացիոն տեղեկություն հրապարակեց այն մասին, որ ԱՄՆ–ը մտադիր է սահմանափակել իր տարածքում ռուսական ռազմական ինքնաթիռների թռիչքները: Եվ բնական է, որ համաշխարհային մեդիան այս նորությունն առաջին էջերի քննարկման առարկա դարձրեց՝ փորձելով հասկանալ, թե հատկապես ներկայիս լարված աշխարհաքաղաքական իրավիճակում և ԱՄՆ–ՌԴ՝ առանց այդ էլ բարդ հարաբերությունների պայմաններում, ԱՄՆ–ն ինչո՞ւ հանկարծ որոշեց շեղվել Բաց երկնքի պայմանագրից, որ 1992 թվականի մարտի 24–ին, ԵԱՀԿ 23 անդամ–պետությունների ներկայացուցիչների կողմից էր վավերացվել՝ մասնակիցներին հնարավորություն տալով միմյանց տարածքներում հետախուզական թռիչքներ իրականացնել՝ տվյալ երկրի ռազմական գործունեության վերահսկման/դիտարկման նպատակով: Ի դեպ, Wall Street Journal–ի փոխանցմամբ, Սպիտակ տունն իրականում ոչ թե փաստացի չեղարկել է Պայմանագիրը, այլ որոշել է համարժեք պատասխան տալ ռուսական արգելքին, ըստ որի՝ Մոսկվան Կալինինգրադի երկնքում խափանել է ամերիկյան ինքնաթիռների թռիչքները՝ թռիչքուղու թույլատրելի 5500 կմ–ը հասցնելով 500–ի շեմին: Արդյունքում՝ Վաշինգտոնն էլ ի՛ր հերթին է որոշել ռուսական թռիչքների համար սահմանափակումներ մտցնել Ալյասկայի և Հավայիի օդային տարածքներում, ինչի մասին, ըստ ամենայնի, հաջորդ երեքշաբթի կհայտարարվի՝ Բաց երկնքի պայմանագրի խորհրդատվական հանձնաժողովի վիեննական նիստի ընթացքում: Ռուսական կողմը, սակայն, պնդում է, որ Մոսկվան որևէ պաշտոնական, առավել ևս՝ միակողմանի սահմանափակում չի մտցրել ԱՄՆ–ի նկատմամբ: Այստեղ հղում են անում նույն այդ Պայմանագրի դրույթներին, որոնք, իբր, ամերիկյան կողմը բազմիցս է անպատիժ խախտել ՌԴ երկնքում իրականացրած թռիչքների ընթացքում: Խախտումները, ըստ ռուսական կողմի, ամենատարբեր բնույթի են՝ թռիչքուղու երկարություն, արգելված սարքավորումների կիրառում, նախնական տեղեկացման ժամկետների խախտում և այլն: Եվ դա այն դեպքում, երբ ըստ ռուս փորձագետների՝ ռուսական ինքնաթիռների ցանկացած օրինական թռիչք, հատկապես վերջին տարիների ընթացքում, այնպիսի լայն արձագանք է գտել ամերիկյան մամուլում և իսթեբլիշմենթի շրջանում, որ բոլորին թվացել է, թե Մոսկվան գրոհ է սկսել Պենտագոնի կամ Կապիտոլիումի ուղղությամբ: Ռուսաստանում համոզված են, ԱՄՆ–ը մատից ծծած փաստարկներ է բերում Պայմանագրի դե ֆակտո, հետագայում՝ դե յուրե խզման համար, քանի որ և՛ Պենտագոնը, և՛ Կոնգրեսը բազմիցս են արտահայտվել դրա խզման անհրաժեշտության վերաբերյալ: Այստեղ հիշեցնում են 2016–ի գարունը, երբ Թուրքիան ԱՄՆ լուռ, բայց գործուն համաձայնությամբ արգելեց Բաց երկնքի պայմանագրի շրջանակներում հետախուզական թռիչքներ իրականացնել իր երկնքում՝ Սիրիային հարակից տարածքներում, և խորհրդատվական հանձնաժողովը քար լռություն պահպանեց, ասես՝ հենց այդպես էլ պիտի լիներ: Հիշատակվում են նաև նույն ընթացքում Կոնգրեսում սկսված քննարկումները, որոնց արդյունքում օրենսդիր մարմինը օրվա նախագահ Բարաք Օբամային առաջարկեց այլևս ֆինանսական միջոցներ չհատկացնել Պայմանագրի շրջանակում ռուսական ինքնաթիռների թռիչքներն ապահովելու նպատակով: Ավելին՝ ռուսները հայտարարում են, թե միայն սեպտեմբեր ամսին, ռուս–բելառուսական Запад–2017 զորավարժությունների անցկացումից անմիջապես առաջ և դրա ընթացքում, ամերիկյան/արևմտյան երկրների տասնյակ ռազմական ինքնաթիռներ ավելի քան 33 հետախուզական թռիչքներ են իրականացրել, այդ թվում՝ Կալինինգրադի երկնքում, Բալթիկ ծովում, և նրանց ոչ ոք չի խանգարել նույնիսկ այն դեպքում, երբ 168762 բորտային համարանիշով P–8A Poseidon հետախուզական ինքնաթիռն, օրինակ, անթույլատրելի չափով էր մոտեցել ռուսական նավերին:
Ով է ճիշտ, ով՝ սխալ, մենք չէ, որ պիտի որոշենք, բայց ակնհայտ է, որ Բաց երկնքում սկսված ռուս–ամերիկյան հերթական պատերազմը ոչ միայն որևէ լավ բանի չի հանգեցնի, այլև էականորեն կնվազեցնի համաշխարհային անվտանգության մակարդակը, եթե ամեն բան ավարտվի Բաց երկնքի պայմանագրի խզմամբ: Ի վերջո, Բաց երկնքի գաղափարը դեռ 2–րդ համաշխարհային պատերազմից հետո՝ ԱՄՆ սիրված նախագահ Դուայթ Էյզենհաուերի մտքում էր ծնվել, որը գեներալ էր, Եվրոպայի հակահիտլերյան խմբավորման հրամանատար, նախագահ Թրումանի օրոք՝ ԱՄՆ ցամաքային զորքերի շտաբի պետ և սեփական փորձառությամբ էր հանգել միմյանց վերահսկելու և անակնկալ ռազմական գործողություններ չթույլատրելու անհրաժեշտությանը: Մի բան, որի խափանումն ուղղակի անթույլատրելի է: