Վերջին անգամ Բաղանիսի ուղղությամբ ուժեղ կրակահերթ եղել է այս տարվա ապրիլին, վերջին երկու ամիսներին այստեղ հարաբերական անդորր է:
Գյուղում մնացած մարդիկ չեն մտածում արտագաղթելու մասին: «Ո՞ւր թողենք գնանք»,- հարցադրում են անում բնակիչները: Թեև իրենց անվտանգության հարցն է դրված նժարին, բայց ասում են, որ ոչ մի տեղ էլ ապահով չէ. «Ռուսաստան գնացողներն ապահո՞վ են ապրում»:
Բաղանիսցիները զբաղվում են այգեգործությամբ ու անասնապահությամբ, ընդ որում անասնապահությամբ զբաղվողները սկսել են մեծացնել անասունների գլխաքանակը: Իսկ պանրի իրացման խնդիր չունեն, քանի որ Նոյեմբերյանի խանութներում այն հեշտությամբ իրացնում են: «Մենք չենք դժգոհում մեր կյանքից, մենակ մեզ հանգիստ թողեն, գիշերները խաղաղ քնենք»,- ասում են գյուղացիները:
Բաղանիսցի երեխաները հակառակորդի կրակած փամփուշտներով խաղում են ու պատմում, թե որ փամփուշտը որ կրակոցի ժամանակ են գտել: Գյուղի բարձրադիր գոտիներից, որտեղ բնակելի տներ կան, ադրբեջանական դիրքերն ընդամենը 800-1200 մետր հեռավորության վրա են:
Գյուղացիներն արդեն ճանաչում են թշնամու բնավորությունը, կարողանում են պաշտպանվել կրակոցներից: Ասում են, որ ադրբեջանական կողմը երբեք միանգամից կրակահերթ չի բացում գյուղերի ուղղությամբ: Սկզբում կրակում են դիրքերի վրա, հետո նոր գյուղերի: Իսկ այդ ընթացքում գյուղացիները հասցնում են իջնել նկուղներ կամ ավելի անվտանգ վայրեր տեղափոխվել: Ոմանք էլ պատուհանները երկաթե պաշտպանիչ շերտով են պատել: Գիշերները փակում են, ասում են՝ դա և կրակոցների ձայնն է խլացնում, և անվտանգ է:
Բաղանիսից տղամարդիկ գնում են արտագնա աշխատանքի, բայց որպես կանոն՝ ընտանիքները չեն տանում: Գյուղացիներն ասում են, որ մտադրություն չունեն լքելու իրենց գյուղը, չեն վախենում դժվարություններից: «Մենակ կրակոցներն են խանգարում, երեխեքը փոքր են, վախենում են: Հենց կրակոցներն սկսվում են, գիշերներն անցկացնում ենք պադվալային հարկերում: Շատ դեպքեր են եղել, որ կրակել են, չենք իմացել երեխեքին դպրոցից ոնց վերցնենք, խառնվել ենք իրար»,- պատմում են մարդիկ:
Բաղանիսի վարչական շրջանի ղեկավար Նարեկ Սահակյանը նույնպես հաստատում է, որ կարևորն այսօր խաղաղությունն է. «Մեզ համար այսօր թիվ մեկ խնդիրը ֆիզիկական անվտանգության հարցն է: Կրակոցները մեր համար դարձել են սովորական, բայց դա վատ ա, ադապտացվել ենք, երեսներս հաստացրել ենք»,- գյուղ այցելած լրագրողներին ասում է Նարեկ Սահակյանը:
Բաղանիսը նախորդ տարվա սեպտեմբերից խոշորացվել է, 8 համայնքների հետ միասին միացել է Նոյեմբերյան քաղաքին: Նարեկ Սահակյանն ասում է, որ դեռևս էական արդյունքներ չկան խոշորացումից: «Ես այն կարծիքին եմ, որ պիլոտային ծրագիրը չպետք է սահմանամերձ տարածքում փորձարկեն»,- ասում է նա:
2014 թվականի հունիս-հուլիս ամիսներից սահմանին լարվածությունը մեծացել է, և, Նարեկ Սահակյանի խոսքով, միայն վերջին երկու ամիսներին է իրավիճակը փոքր ինչ հանդարտվել: «Այս պահին հարաբերական հանգիստ է, ժողովուրդն զբաղված է իր գյուղատնետսական աշխատանքներով, չնայած որ տարին գյուղատնտեսության համար շատ վատ էր, բայց եթե կրակոց չի լինում, մեզ համար մյուս հարցերն այդքան կարևոր չեն»,- ասում է նա: Գյուղի հողերից 120 հա-ն այսօր գտնվում են հակառակորդի նշանառության տակ, չեն մշակվում: Մնացած հողերն էլ հիմնականում ցորենի մշակմանն են ծառայում:
Բաղանիսը չի տարբերվում այլ հեռավոր գյուղերից, այստեղից արտագաղթողներ էլ կան, գյուղ վերադարձողներ էլ: Բայց հիմնական գնացողներն արդեն գնացել են, արտագաղթը մեծ չափերի չի հասնում այսօր:
“Գնացողները գնացել են, ով որ գնացել է, թող մեզ այնտեղից խորհուրդ չտա: Իսկական բաղանիսցին այստեղ ապրողն մարդն է: Այս պահին գյուղում ունենք փաստացի ապրող 985 մարդ՝ 262 տնտեսություն: Մանկապարտեզ հաճախում է 18 երեխա, իսկ մյուս տարի կունենանք 22 երեխա: Դպրոցի աշակերտների թիվը 103 է, նախորդ տարի 99-ն էր: Բայց ծնելիությունն այսօր խնդիր է մեզ մոտ: Իմ կարծիքով՝ սահմանամերձ համայնքների համար պետք է պետական մակարդակով ռազմավարություն մշակվի՝ արտագաղթը կանխելու համար: Նոր ամուսնացող ընտանիքներին պետք է ապահովել բնականարով հենց գյուղում և յուրաքաչյուր ծնված երեխային մինչև չափահաս դառնալը 15, 20 կամ 30 հազար նպաստ հատկացնել: Եթե գյուղում ենթակառուցվածք ես զարգացնում, գազ ես քաշում, ջուր ես քաշում, դպրոց ես վերանորոգում, բայց ամիսը 50-60 հազար դրամ բնակչի գրպանը գումար չի մտնում, այդ ամենը նշանակություն չունի»,- ասում է Նարեկ Սահակյանը:
Նա կարևորում է սահմանամերձ գյուղերի բնակիչներին ու գործարարներին տրվող արտոնությունները: Հիսուն տոկոսով այսօր զեղչված են գազի, լույսի ու ջրի վճարները, չնայած որ խմելու ու ոռոգման ջրի խնդիր կա գյուղում: Դա չնչին բան է, բայց, Նարեկ Սահակյանի խոսքով, ավելի շատ բարոյական աջակցություն է, գյուղացին իրեն գնահատված է զգում:
Կառավարության արտոնություններից հետո Բաղանիսում ներդրում անելու ցանկություն առայժմ հայտնել է միայն «Առողջ սունկ» ընկերությունը, որը պետք է 40 աշխատետեղ ստղծի ու 300 մլն դրամի ներդրում անի:
“Եթե 40 բաղանիսցի աշխատանք ունեցավ, էդ մարդիկ հաստատ չեն գնա: Ես դեռ չգիտեմ դեպք, երբ դպրոցի ուսուցիչ կամ աշխատող մի մարդ թողնի գնա գյուղից”,- ասաց Նարեկ Սահակյանը:
Մանրամասները տեսանյութում
Լրագրողների այցը Տավուշի մարզ կազմակերպել էր Միգրացիոնքաղաքականության մշակման միջազգային կենտրոնը (ICMPD)
