Կարեն Կարապետյանի փողերն ու տնտեսությունը

Արցախում արձակուրդն անցկացնող Կարեն Կարապետյանն ասել է, որ իր ընտանիքով պատրաստվում է Արցախի սահմանամերձ գոտիներից մեկում 200 հեկտար նռան այգի հիմնել: Այս նախաձեռնությունը բնականաբար ոգևորությամբ է ընդունվել, հաշվի առնելով ներդրումի չափն ու դրա վայրը ՝ Արցախը, որ Հայաստանի անվտանգության կարևոր օղակն է դարձել: Սակայն տնտեսական իմաստով հարցը մի քանի թաքնված կողմ ունի:

Սա Կարապետյանի առաջին անձնական նախաձեռնությունը չէ տնտեսության զարգացման իմաստով: Նա Գյումրիում էլ իր անձնական միջոցներից փորձում է որոշակի աշխուժություն մտցնել և բարելավել իրավիճակը: Կարապետյանի այս անձնական նախաձեռնությունները, հիշեցնում են Ծառուկյանի՝ տնտեսության բարելավման մոտեցումներն ու մի շարք հարցեր առաջացնում: 

* Նախ, որտեղից Կարապետյանին այնքան միջոցներ, որ նա կարողանում է նման մեծ նախագծեր իրականացնել իր գրպանից: Մենք իհարկե գիտենք, թե որտեղից: Գիտենք նաև, թե ինպիսի կառույց է «Գազպրոմը» Հայաստանում և մանավանդ Ռուսաստանում: Հարցը հռետորական է: Հաճախ հայաստանցի պաշտոնյաները պախարակվում են իրենց ահռելի ունեցվածքի համար, իսկ Կարապետյանի հանդեպ հասարակության համակրանքը կարծես նրան զերծ է պահում այդպիսի հարցադրումներից:

* Ենթադրենք Կարապետյանի անձնական կապիտալի հետ խնդիր չկա, ամեն ինչ կարգին է: Բայց, մի՞թե տնտեսության զարգացումը անձնական նախաձեռնությամբ են անում, մի՞թե համակարգված տնտեսական կոնցեպցիային կարող է փոխարինել անձնական նախաձեռնությունը: Եվ պատահական չէ Գագիկ Ծառուկյանին նույնպես այս համատեքստում հիշատակելը: Վերջինս էլ տնտեսության զարգացումը պատկերացնում է բացառապես անձնական նախաձեռնության կոնտեքստում ՝ օգնել, գումար տալ, աշխատատեղ ստեղծել և այլն: Այն դեպքում, երբ պետությունը պետք է ոչ թե գումար տա, ոչ թե աշխատատեղ ստեղծի, այլ՝ հնարավորություններ ու խաղի կանոններ սահմանի, որպեսզի քաղաքացիներն իրենք աշխատատեղ ստեղծեն ու գումար աշխատեն:

* Եվ վերջին հարցադրումը. թե՛ Գյումրիում, թե՛ Արցախում վարչապետի նախաձեռնությունների արդյունավետությունը կասկածելի է: Գյումրիի նախաձեռնության թիրախը տուրիստական է և փորձ է արվում Գյումրին դարձնել զբոսաշրջիկների համար ավելի հաճելի վայր: Եվ սա արվում է առանց համապատասխան ինֆրաստրուկտուրաների կայացման, առանց Գյումրի տանող նորմալ ճանապարհների կառուցման, առանց Գյումրիում մատչելի հյուրանոցների և գիշերային ժամանցի վայրերի ու կյանքի առկայության: Արցախի նախաձեռնությունը ևս կասկածելի է արդյունավետության իմաստով: Արցախն իրոք կարիք ունի մեծ ներդրումների: Բայց արդյո՞ք գյուղատնտեսությունն այն ճյուղն է, որի վրա պետք է այդքան գումար դնել: Վարչապետը հաճախ է սիրում խոսել մուլտիէֆեկտի մասին: Ո՞րն է լինելու գյուղատնտեսության մեջ մեծ քանակությամբ մարդկանց ներգրավվելու իմաստը, եթե դա որևէ հեռանկար չունի զարգացման, որևէ տեխնոլոգիական առաջընթաց չի խոստանում:

Հայաստանին պետք է տնտեսական կոնցեպտ, կոնկրետ կոնցեպտ՝ նպատակներով, խնդիրներով, հավասար խաղի կանոններով՝ գրված, թե չգրված: Եթե այդ ամենը չկա, մենք գործ ունենք ընդամենը իրավիճակային որոշումների հետ, որոնք  մղումների ազնվությունից անկախ որևէ տեղ չեն կարողանալու տանել:

Արտակ Ասլանյան