Ինչպե՞ս դուրս գալ քաղաքական ամորֆությունից. «Փաստ»

«Փաստ» օրաթերթը գրում է.

Մեր զրուցակիցն է «Կոնսերվատիվ հեղափոխություն» աշխատության հեղինակ Արծրուն Պեպանյանը

– Պարոն Պեպանյան, իմ զրուցակիցներից քաղաքագետ Մանվել Սարգսյանը գտնում էր, որ մեզանում քաղաքական ամորֆություն է, հին մեթոդներով հնարավոր չէ ներքին քաղաքական ռեֆորմներ անել: Համաձա՞յն եք այս տեսակետի հետ:

–Քաղաքական ամորֆ վիճակը նոր չէ, պարզապես հիմա այն այնքան ակնհայտ է դրսևորված, որ չնկատել հնարավոր չէ: Իրականում քաղաքական ամորֆ վիճակը 20 տարեկան է, իսկ մենք այդ ընթացքում զբաղված ենք եղել ինքնախաբեությամբ և քաղաքական կեղծ օրակարգն ընկալել ենք որպես ազգափրկիչ գործ:

Այն բանից հետո, երբ Վազգեն Մանուկյանի գլխավորած ընդդիմադիր շարժումը անհաջողության մատնվեց` այդպես էլ ոչ մի դրական փոփոխություն չբերելով հասարակական կյանքին, պարզ դարձավ, որ քաղաքական պայքարի այդ մեթոդն արդյունք չի տա: Բայց ահա մեր ընդդիմադիր քաղաքական դաշտը տեղի ունեցածը քննելու, անհաջողության պատճառները պարզելու, գործունեության ծրագրերում շտկումներ անելու փոխարեն գնաց «Կրկին փորձիր» ճանապարհով և ամբողջ քսան տարի ժողովրդին քանիցս քաղաքական պայքարի տարավ միևնույն ուղիով, որը հաջողություն բերել չէր կարող:

– Արդյոք Ձեր ասածը ուշացած մարգարեություն չէ՞:

– Ամենևին: Դեռևս այն ժամանակներում, երբ Վազգեն Մանուկյանը շարժում էր ղեկավարում ընդդեմ Տեր–Պետրոսյանի իշխանության, հրապարակային ելույթներ եմ ունեցել` հիմնավորելով քաղաքական պայքարի այդ ուղու սնանկությունը: Կարծում եմ դժվար չի լինի պատկերացնել, թե այն ժամանակներում որպիսին կլիներ պայքարի ելած մարդկանց արձագանքն իմ այդ տեսակետին:

Այնուհետև ամեն անգամ, երբ ընդդիմությունը նոր ակտիվացման է նախապատրաստվել, առաջնորդներին ներկայացրել եմ քաղաքական մի նոր ուսումնասիրություն, նաև այն հրապարակելով գրքի տեսքով, որոնցում ապացուցվել է, որ ընտրությունների մասին մեր օրենքները ներմուծովի են, դրանց իրագործելն անհնար է և քաղաքական պայքարի այդ մեթոդների կիրառումը վնասակար է, հանգեցնելու է հանրային հուսալքության և քաղաքական ամորֆ վիճակի: Ինչը և եղավ:

– Ձեր կարծիքով ինչո՞ւ ընդդիմությունը 1996–97 թվականներին տեղի ունեցածը, ինչպես Դուք եք ասում, չքննեց, գործունեության ծրագրերում շտկումներ չարեց:

– Մեր մեծերից Հայկ Ասատրյանը, ով ժամանակին հանգամանալից քննել է մեր ժողովրդի վարքը, դեռ 100 տարի առաջ նկատել է հետևյալը` «Հոգևոր ծուլությամբ պայմանավորված մտավոր մակերեսայնությունը, ահա, խեղդում է մեզ: Այսօր մեր կյանքի որ կողմն էլ վերցնենք, գիտականության փոխարեն հանդիպում ենք բանդագուշանքի, մտածումի փոխարեն՝ հույզի, ձևի փոխարեն՝ քաոսի, կազմակերպության փոխարեն՝ անկանոնության»:

Չքննելու, չշտկելու գլխավոր պատճառը կարծում եմ հենց այդ մտավոր մակերեսայնությունն է, մտածելու փոխարեն հույզին տրվելը, որը խանգարում է խորությամբ զննել իրականությունը և գտնել այն վերափոխելու ունակ քայլերի համակարգ:

Մյուս պատճառը կաղապարված մտածողությունն է: Մարդիկ ունեն քաղաքական նախընտրություն և ցանկանում են, որ իրավիճակից լուծումն անպայմանորեն տեղավորվի իրենց նախընտրության շրջանակներում: Նման դեպքում լուծում գտնելը դառնում է անհնարին: Մենք չկաղապարված մտածողություն ունեցող անհատների կարիք ունենք:

– Իսկ ինչպե՞ս հաղթահարենք մտավոր մակերեսայնությունը:

– Բարդ գործ է, բայց ասեմ, որ նկատելի առաջընթաց կա: Ինչպես պարոն Սարգսյանն էր նկատել, «մարդկանց վրա բացարձակապես ազդեցություն չեն թողնում այն գնահատականները, առաջարկները, որոնք անում է այս կամ այն ուժը: Կարծես թե ավելի ռացիոնալ է դարձել հասարակությունը, հասկացել է այդ առաջարկների սնանկությունը: Եվ այլևս որևէ մեկին չի հավատում»: Այսինքն իրականությունն ինքն այլևս չի արձագանքում մակերեսային մտածողությունից ծնված քաղաքական առաջարկներին: Սա մեծ առաջընթաց է:

– Իսկ ի՞նչ է հարկավոր առաջարկել մարդկանց, որպեսզի հավատան: Պարոն Սարգսյանը գտնում էր, որ պահանջվում են բոլորովին ուրիշ մեթոդներ, ուրիշ մոտեցումներ, բայց դրանք դեռևս չկան, գոյություն չունեն:

– Այստեղ համաձայն չեմ պարոն Սարգսյանի հետ: Այդ ուրիշ մեթոդը կա: Այն գոյություն ունի: Այն բոլորովին նորություն չէ, այլ չգնահատված հնություն է: Նույն Հայկ Ասատրյանը, Նժդեհը, նրանց մի խումբ համախոհներ 80–90 տարի առաջ խորությամբ ուսումնասիրել են հայկական իրականությունը, պարզել հասարակական կյանքում նկատվող բացասական դրսևորումների արմատները, ապա ուրվագծել դրանցից ձերբազատվելու, ազգային վերելքի տանող ուղին: Ցավոք, նրանց ազատազրկման պատճառով կարևոր այդ գործը մնաց անավարտ:

2006թ. հիմնադրված քաղաքական ուսումնասիրությունների «Վերելք» ակումբը փորձեց շարունակել այդ գործը, նաև համադրվեցին միջազգային փորձի ուսումնասիրության արդյունքները, ու 2007–ին հրատարակվեց «Կոնսերվատիվ հեղափոխություն» գիրքը, որում ներկայացված է իրավիճակի վերափոխման` մեր մեծերի կողմից առաջարկված ուրվագծի լրամշակված տարբերակը: Այն առկա է համացանցում, և բոլոր նրանց, ովքեր ցանկանում են ճեղքել քաղաքական առկա ամորֆությունը, հրավիրում եմ լուրջ քննարկումների:

  Շարունակությունը` «Փաստ» օրաթերթի այսօրվա համարում