Վարչապետի տխրությունն ու մեր ազգային իռացիոնալիզմը

ANALYSIS 23 June, 2017 14:04

Տխուր էր մեր վարչապետը, երբ խորհրդարանում ներկայացնում էր կառավարության գործունեության հնգամյա ծրագիրը:

Ինչո՞ւ էր տխուր նա:

Այսօր արդեն տխուր լինելու այդ փաստը մտել է մեր քաղաքական դաշտ, ու դրա հիման վրա կառուցվելու են քաղաքական օրինաչափությունների տեսություններ, արվելու են քաղաքական կանխատեսումներ: Մի խոսքով, մեր երկրում այսօր տխուր լինելն ու քաղաքականությունը մեկ հարթության վրա են:

Երբ Կարեն Կարապետյանը եկավ Հայաստան ու ստանձնեց վարչապետի պաշտոնը, շատ կարծիքներ շրջանառվեցին. ինչո՞ւ եկավ. ո՞րն էր նպատակը: Նպատակն իրե՞նն էր, թե մեկ այլ ուժի: Անգամ` ուժի՞ էր նպատակը, թե ուժային կենտրոնի: Կամ` ինքն իր կամքո՞վ եկավ, թե եկավ, որովհետև չէր կարող չգալ:

Այնուամենայնիվ, եթե ցինիկ հայացքով նայենք իրողություններին, ապա Կարեն Կարապետյանը կատարեց իր առջև դրված խնդիրը: Թիվ մեկ պրագմատիկ խնդիրը: Նա օգնեց, որպեսզի Հանրապետական կուսակցությունը կրկին Հայաստանում մնա միահեծան իշխանություն:

Սա հարցի տրիվիալ կողմն է, երևացողը, ակնբախը: Երբ աչքդ գցում ես մակերեսին ու նայում ես իրողություններին ընդհանուր հայացքով:

Բայց մենք հայ ենք, մի քիչ էմոցիոնալ ենք: Մի քիչ էլ իռացիոնալ ենք մեր պատկերացումների մեջ: Գուցե իռացիոնալ ենք դարձել, որովհետև 1915–ին ցեղասպանություն ենք տեսել ու այն չե՞նք հաղթահարել մեր մեջ: Գուցե մեր երգերը մի քիչ շա՞տ են լալկան, ու մեզ դո՞ւր է գալիս, որ դրանք լալկան են: Ու մեր հայացքը միշտ եղել է դրսի կողմը, մտածել ենք, որ ինչ–որ մեկի համար մենք շատ թանկ ենք, որ ինչ–որ ուժեր մտածում են մեզ փրկելու մասին, որովհետև գիտեն, որ մեր հանդեպ անարդար է վարվում կյանքը և այլն, և այլն:

Այսպիսի բաներ լիքն են մեր ժողովրդի պատմության մեջ: Եվ շատ կտեսնես անհատների, ովքեր տարիներ շարունակ իրենց կյանքը մաշել են անգամ եվրոպական տերությունների ղեկավարների ընդունելությունների սրահներում:

Դե ա՛յս ենք. ի՞նչ կարող ենք անել:

Ու սրանից հետևում է նաև, որ մեր պատկերացումները մենք չենք ձևավորում միայն սթափ հայացք գցելով այս կամ այն երևույթի վրա: Ու հաճախ և ավելի՛ հաճախ մեր 2+2–ը չորս չի անում. ստանում ենք մեկ այլ թիվ:

Եվ սկիզբ ենք տալիս լեգենդների ու առասպելների ծնունդին: Մեր երազանքներն ու փրկության մեր պատկերացրած ճանապարհները պրոյեկտում ենք մեր ուզած ձևով, մեր ուզած մարդկանց ու մեր ուզած երևույթների վրա:

Ու ասում ենք, որ կա՛ն, ի վերջո պե՛տք է որ լինեն հայրենասեր ու հայրենանվեր մարդիկ, ովքեր հանուն հայրենիքի ա՛յս կանեն, ա՛յն կանեն, պատրաստ կլինեն անգամ կառափնարան բարձրանալ: Ու, աչքներս ջուր կտրած, սպասում ենք այսպիսի մարդկանց գալուն:

Չգիտեմ` եկա՞վ այդ մարդը, թե չէ: Կամ որ եկավ, եկողն իրո՞ք այդ մարդն էր, թե այդ մարդը չէր: Միայն մի բան կասեմ՝ Աստված չանի դառնանք Գոդոյին սպասողներ:

Հ. Գ. Հրապարակվեցին այն նկարները, որոնք Ազգային ժողովի նիստին նստած, իր համար գրել–գծել–խզմզել էր վարչապետ Կարեն Կարապետյանը:

Ես հոգեբան չեմ. իրենք կարող են որոշել, թե որ գիծն ո՞ւր է տանում և ինչ է ասում մարդու մասին:

Ինձ ընկալելի ասելիք էին պարունակում նրա երկու գրառում–նկարները: Նախ` խաչը: Թևերը սևացրած, ծանրացրած, ընդգծած: Դա գուցե իր խա՞չն է, որ կրում է ու տանում է: Կամ կրկին տանելո՞ւ է այն. չգիտեմ: Հուսանք:

Համենայն դեպս այս պատկերից կարելի է եզրակացնել, որ մեր վարչապետի համար հեշտ չի եղել, նրա խաչը եղել է ծանր ու ընդգծված` իր ծանրությամբ:

Իսկ հետո… Շա՛տ է պարզունակ հնչում, բայց մեր վարչապետի ձեռքը հետևյալ նախադասությունն էր գրել` Հրաժարականի դիմում:

Կրկնում եմ, այս երկու պատկերների մեջ տրամաբանություն գտնելու փորձը այնքան պարզունակ կարող է թվալ, որ թույլ չես տալիս այն տեսնելու տալ: Եվ ընդունես, որ մարդու ենթագիտակցությունն այսքան հստակ, պարզ երևան կգա ու կմեկնի նրա անելիքները:

Սակայն մեր ազգային իռացիոնալիզմն էլ կարող է ինչ–որ մի կետում ռացիոնալիզմի դռներ բացել: Որովհետև, ինչպես հատկապես հիմա շատ է խոսվում այդ մասին, մտքերն իրականություն դառնալու հատկություններ ունեն, սպասումները նաև կարող են առարկայանալ: Ու այստեղ է, որ հաղթանակն ինքն է իրեն քեզ պարտադրում ու դու գնում ես կանխորոշված ուղղությամբ:

Երբ տեղ ես հասնում, զգում ես արդեն, որ խաչիդ ծանրությունն էլ այդքան մեծ չի եղել: Ու ձեռքդ դուրս է բերել հենց ներսիդ վախերը, երբ պարապ նստած տառեր ու պատկերներ ես նկարել:

Համենայն դեպս, այս տարբերակն է խոսում մեր ազգային նկարագրի տրամաբանությամբ ու հարազատ է այդ նկարագրին:

Տեսնենք: Ժողովուրդը դեռ հույսեր է կապում նրա հետ:

Գոհար Սարդարյան