Ձևով քրեական, բովանդակությամբ քաղաքական դատավարություն

INTERVIEW 16 June, 2017 18:02

Past.am-ի հյուրն է պատմաբան Գևորգ Յազճյանը

– Պարոն Յազճյան, արդեն սկսվել են Ժիրայր Սեֆիլյանի և Սասնա ծռերի դատավարությունները: Առաջին նիստերից ձեր տպավորություններն ինչպիսի՞ն են: Եվ, ընդհանրապես, կարելի՞ է կանխատեսել, թե դրանք ի՞նչ ընթացք կունենան:

– Ես ոչ մի կանխատեսում անել չեմ կարող: Այդ հարցի պատասխանը կարող են տալ միայն Բաղրամյան 26–ում: Ուրիշ ոչ ոք այդ մասին չգիտի. ո՛չ դատավորը գիտի, ո՛չ դատախազը գիտի: Եվ քանի որ Հայաստանում չկա արդար դատարան, չկա արդարադատություն, այդ իսկ պատճառով պետք է հարցնեք «դիվան բաշուն»: Որովհետև նա է պատվերներ իջեցնում դատարաններին:

– ժամանակին խոստացան, հատկապես` գլխավոր դատախազը, որ եթե ապստամբներն ինքնակամ հանձնվեն, ապա կստանան մեղմ պատիժ: Ի՞նչ եք կարծում` այդ խոստումն ուժի մեջ կմնա՞, թե ոչ:

– Իսկ ո՞վ է գլխավոր դատախազը. մի հատ շախմատի քար է: Կամ Հայաստանում շատ խոստումներ են տվել. ո՞րն են կատարել, որ դա կատարեն:

Հետո նորից եմ ասում` այս դեպքում ոչինչ էլ գլխավոր դատախազից կախված չէ: Պահի տակ հազար խոստում պետք է տային, ուրիշ ի՞նչ անեին: Որպեսզի նվազագույն վնասով հանգուցալուծեին խնդիրը:

– Իսկ այս դատավարությունը կունենա՞ քաղաքական բաղադրիչ:

– Այն ամբողջությամբ քաղաքական է: Քրեական դատավարություն չէ: Ճիշտ է, ձևով քրեական կլինի, բայց բովանդակությամբ ամբողջությամբ քաղաքական է, ըստ էության:

– Ժողովուրդը կհավաքվի՞ դատարանների առաջ, կկանգնի՞ ի պաշտպանություն մեղադրվողների:

– Հայաստանում ես չեմ տեսնում իր իրավունքներին տեր կանգնող ժողովրդի: Հայաստանում կա ընդամենը կենսազանգված: Եթե ժողովուրդ լիներ, ապա 5–10 հազար դրամով իր իրավունքները չէր վաճառի 4–5 տարվա համար:

– Ձեր այդ բնութագրումը բնորո՞շ է հայ էթնոսին ընդհանրապես:

– Որոշ չափով` այո: Որոշ չափով` ոչ:

Այո, որովհետև վերջին 600 և ավելի տարիներին, օտարների լծի տակ ապրելով, ստրկամտությունը նրա մեջ այնքան է զարգացել, որ արդեն սեփական իշխանությունների առաջ էլ է ստրուկի նման իրեն պահում: Անշուշտ, բոլոր մարդիկ իրար նման չեն: Բայց արդեն ստրկամտությունն ազգային հոգեբանության մաս է կազմում:

– Դրանից դուրս գալու ճանապարհ կա՞, դեղ կա՞, դարման կա՞:

– Դարմանն այն կլինի, եթե դրսից մեծ զանգվածներով հայերը ներգաղթեն Հայաստան: Բայց այնպիսի երկրներից, որտեղ իրենք քիչ թե շատ որպես քաղաքացիներ ձևավորվել են և տեր են կանգնում իրենց իրավունքներին: Կամ գոնե գիտեն, թե իրենց իրավունքները և իշխանությունների իրավունքները որտեղ են սկսվում և որտեղ են վերջանում:

Այդ դեպքում արդեն մեր երկրում էլ որոշ բան կփոխվի:

Երկրորդ տարբերակն էլ կա. եթե այս որակներն ունեցող մարդիկ գան իշխանության: ժողովուրդը կնայի ու կտեսնի, թե ինչ արժեքներով է ապրում իր քաղաքական վերնախավը, նա էլ կձգտի այդպիսին լինել: Սակայն բանն այն է, որ Հայաստանում կարծես թե այս տարբերակը բացառված է: Որովհետև կեղծ դեմոկրատիայի, այլևայլ միջոցներով իշխանության վերարտադրության պարագայում նման բան չի կարող լինել:

Դե, եթե այս երկու տարբերակները չեն լինում, և ամեն ինչ այսպես շարունակվում է, ապա մի բան մեզ կմնա` կկործանվենք. կպրծնենք–կգնանք:

– Այդպես «լավատեսորեն» եք տրամադրված:

– Ես իրատես եմ: Եվ հիմնվում եմ միմիայն տրամաբանության վրա:

– Իսկ Ձեր ասած դեպքում, ի՞նչ գործոնների հիման վրա տարբեր երկրներում ապրող մեր ազատամիտ հայրենակիցները կարող են գալ Հայաստանում ապրել: Ի՞նչը նրանց կձգի, միայն հայրենասիրությունը բավարա՞ր է:

– Պետք է որ բավարար լինի: Եթե իրենք անկեղծ են իրենց հայրենասիրության մեջ, ապա այստեղ պետք է գան որպես մահապարտ ֆիդայիներ: Ի վերջո այստեղ մեղր ու կաթ չի հոսում, և դրախտ չէ:

Գոհար Սարդարյան