Նյութական բազայի գնման տենդերի խնդիրը՝ Հայաստանյան գյուտարարության բաց

INTERVIEW 27 May, 2017 19:07

Past.am-ի հյուրն է կենսաբանական գիտությունների թեկնածու, ՀՀ ԳԱԱ «Հայկենսատեխնոլոգիա» Գիտարտադրական կենտրոնի գյուղատնտեսական կենսատեխնոլոգիայի լաբորատորիայի վարիչ Վահագն Հակոբյանը:

– Այսօր գյուտարարությունը Հայաստանում ի՞նչ մակարդակի վրա է գտնվում: Դրա զարգացմանը խթանող կամ խանգարող ի՞նչ երևույթներ կան:

– Եթե համեմատելու լինենք եվրոպական երկրների գիտության մակարդակի հետ՝ ապա Հայաստանում անդառնալիորեն հետ ենք մնացել՝ 20 տարով: Անհատ գիտնականներ կան, ովքեր բավական բարձր մակարդակի վրա են և հաջողությամբ համագործակցում են արտասահմանյան գիտնականների հետ ու գնահատված են դրսում, բայց դա չափանիշ չէ երկիրը գնահատելու համար:

Որպես խանգարող հանգամանք կարելի է նշել երկրի տնտեսական վիճակն ու գիտության համակարգի թերֆինանսավորումը: Սակայն կան նաև օրենսդրական խնդիրներ, որոնք իսկապես խիստ խոչընդոտ են գիտական գործունեության համար: Այդպիսիններից է, օրինակ, նյութական բազայի գնման (քիմիկատների և սարքերի գնման) տենդերի խնդիրը: Տենդերը նրա համար է, որ աճուրդի միջոցով գնվի ամենաէժան նյութը, բայց գիտական փորձերի առումով էժան չի նշանակում որակով: Կոնկրետ բակտերիային հարմար է կոնկրետ ֆիրմայի սննդամիջավայր: Բայց տենդերի արդյունքում բերում են նույնանուն ամենաանպետքը, որի մեջ բակտերիաները չեն աճում:

Որպես խթանող գործոն համարում եմ վարչապետի վերջին կարգադրությունը ակադեմիական ինստիտուտների վերաբերյալ, որով թույլ է տրվել արտադրություններ կազմակերպել ներսում՝ հիմնվելով իրենց գիտական մշակումների վրա: Դա միաժամանակ կխթանի գիտության նպատակաուղղված կիրառումը, միաժամանակ լրացուցիչ ֆինանսների բազա կստեղծի հիմնարկների և աշխատող գիտնականների համար: Սակայն հին, սովետական համակարգին սովոր գիտնականներին այս բարեփոխումները դուր չեն եկել և նրանք «ցածրաձայնում են» իրենց բողոքը, համարելով, որ դա գիտնականի զբաղվելու գործ չի: Մինչդեռ ավելի երիտասարդ և կրեատիվ մտածող գիտնականները մեծ հույսեր են կապում բարեփոխումների հետ:

– Երբ երիտասարդ գյուտարարը կամ պարզապես մեկը, ով նորարարության մասին իր գաղափարներով հանդես է գալիս համապատասխան մարմինների մոտ այդ գաղափարն իրականություն դարձնելու տեսանկյունից ի՞նչ դժվարությունների է հանդիպում:

– Նախկինում իսկապես դա շատ դժվար խնդիր էր: Բավական շատ խոչնդոտներ պետք էր հաղթահարել գյուտը կյանքի կոչելու համար, որն ավելի շուտ համակարգային, բյուրոկրատական, չինովնիկների իրազեկվածության և անվստահության մթնոլորտի խնդիրներով էր պայմանավորված: Սակայն այն, որ ինստիտուտներին թույլ է տրվել ինքնուրույն ռեալիզացնել գիտական նորույթը, բավականին հեշտացնում է երիտասարդ գյուտարարի գործը. ընդամենը պետք է սեփական ինստիտուտում փորձել ռեալիզացնել գյուտը: Որպես միակ խոչնդոտ մնում է իր սեփական ինստիտուտի ղեկավարությունը:

– Կարո՞ղ ենք ասել, որ Հայաստանը մեծ ներուժ ունի այս ոլորտում, և որ մեր գյուտերը ժամանակի ընթացքում կարող են օգտագործվել համաշխարհային ասպարեզում:

– Հայաստանը որպեսզի կարողանա մեծ ներուժ ունենալ գիտական ոլորտում, պետք է համապատասխան ներդրումներ կատարի այդ ոլորտում: Պատասխանն ակնհայտ է:

Մյուս կողմից կան գիտնական անհատներ, ովքեր գիտական մեծ ներուժ ունեն աշխարհի մակարդակով և նրանց ներուժն արդեն իսկ օգտագործվում է համաշխարհային ասպարեզում՝ ինչպես համատեղ պրոյեկտներում և միջազգային գիտական գրանտներում ներգրավվածության միջոցով, այնպես էլ՝ դասախոսությունների և կոնֆերանսների հրավիրվելով:

– Առհասարակ, գյուտերն ի՞նչ դեր ունեն մարդկանց կյանքում:

– Այս հարցին պատասխանելու համար մի կողմ թողնենք գիտնականների կողմից արված առանձին գյուտերը և նայենք մեր շուրջը ընդհանուր հայացքով: Ժամանակակից տները, հագուստը, ուտելիքը, հեռախոսները, համակարգիչները, մեքենաները. դրանք բոլորը գյուտեր են: Յուրաքանչյուր իր, որ ստեղծվել է զուտ միայն մեկ գյուտի շնորհիվ չէ, այլ բազմաթիվ գյուտերի հաջորդական կուտակման արդյունք է: Յուրաքանչյուր գյուտ, որ արվում է մեր կամ օտար գիտնականի կողմից էստաֆետային ձևով փոխանցվում է այլ գիտնականների՝ արդյունքում զարգանալով, կուտակվելով կյանքի է կոչվում զանազան իրերի կամ երևույթների տեսքով, երբեմն նույնիսկ իրարից շատ հեռու ոլորտներում:

ՔՐԻՍՏԻՆԱ ՏԵՐ–ՄԱԹԵՎՈՍՅԱՆ