«Հինգ շանտաժ-նախապայմանից երեքը գրեթե կատարված են». «Փաստ»

«Փաստ» օրաթերթը գրում է.

«Հայ գործարարների ունեզրկման գործընթացի մեջ և՛ անձնական վրեժխնդրություն, և՛ արտաքին պատվեր կա։ Ունեզրկում են ավելի շատ ռուսամետ կողմնորոշում ունեցող գործարարներին։ Ունեզրկելով և վերաբաշխելով կապիտալը՝ փորձ է արվում նաև նրանց պատկանող ընկերությունները վերցնել վերահսկողության տակ։ Շատ մեծ մտավախություն կա, որ 21-րդ դարում, երբ շատ դժվար է վերահսկել, թե ով է իքս կամ իգրեկ ներդրողի հետևում, կարող ենք կանգնել այն սպառնալիքի առաջ, որ Հայաստանը դառնա թուրք-ադրբեջանական տանդեմի դոլարային էքսպանսիայի զոհը»,-«Փաստի» հետ զրույցում ասում է քաղաքագետ Գագիկ Համբարյանը՝ անդրադառնալով վերջին օրերին և ամիսներին Հայաստանում տեղի ունեցող իրադարձություններին։

Համբարյանի խոսքով, ցանկացած խելամիտ գործարար այս նեոբոլ շևիկյան քաղաքական դրսևորումներից հետո, այն է՝ մարդկանց ունեզրկում, սեփականության խլում պետականացնելու անվան տակ, կապիտալի վերաբաշխում, Հայաստանում ներդրում չի անի։ «Ներդրում անելու են թուրք-ադրբեջանական տանդեմի ներկայացուցիչները։ 21րդ դարում ենք ապրում, և Հայաստանի հայաթափման ու թրքացման պրոցեսը յաթաղանով տեղի չի ունենալու։ Պետք է քանդել այն ամենը, ինչ դեռ կա։ Կա դեռ գյուղատնտեսություն, արդյունաբերական որոշ ճյուղեր։ Եթե չես կարող քանդել, կարող ես ներդրումներ անել, զավթել այդ ամենը ու չաշխատեցնել։ Ռուսաստանի պատժամիջոցները մեր գյուղմթերքի և սննդի արդյունաբերության նկատմամբ ձեռնտու են Փաշինյանին։ Եթե նա այդքան մտածում էր մեր ու Արևմուտքի միջև տնտեսական հարաբերությունների սերտացման մասին, թույլ չէր տա, որ իր կառավարման տարիներին եռապատիկ ավելի կախվածության մեջ ընկնենք ռուսական շուկայից։ Եթե 2015 թվականին Հայաստանի արտաքին առևտրի ընդամենը 15,5 տոկոսն էր բաժին հասնում Ռուսաստանին, ապա 2024 թվականին այն հասել է մինչև 41 տոկոս, իսկ 2025 թվականին իջել է 36,5 տոկոսի։ Սա կարող եմ երկու ձևով բացատրել՝ կա՛մ Նիկոլը ռուսական պրոյեկտ է, կա՛մ դիտավորյալ Հայաստանի տնտեսությունը և առևտուրն էլ ավելի է կախվածության մեջ գցել Ռուսաստանից, որպեսզի հակառուսական ծրագրեր իրականացնելու պարագայում Ռուսաստանի պատժամիջոցների արդյունքում քանդի մեր գյուղատնտեսությունը և մեր սննդի արդյունաբերությունը։ Հեքիաթներ են, թե արդեն դուրս ենք գալիս եվրոպական շուկա»,-նկատում է մեր զրուցակիցը։

Իհարկե, մեծագույն մարտահրավերներն են Ադրբեջանից հնչող սպառնալիքները՝ Սահմանադրության փոփոխություն, «Զանգեզուրի միջանցք», ադրբեջանցիների «վերաբնակեցում» Հայաստանում և այլն։ «2025 թվականի փետրվարին Ադրբեջանի պահանջները հրապարակվել են Ալիևի ընտանիքին պատկանող «Բաքու թիվի» կայքում։ Դրանք էին՝ Սահմանադրության փոփոխություն, «Զանգեզուրի միջանցքի» բացում, հայկական բանակի թուլացում, ադրբեջանցիների բնակեցում Հայաստանում և ներողություն խնդրել Ադրբեջանից 30 տարվա «օկուպացիայի» համար ու փոխհատուցում տրամադրել։ Այս հինգ շանտաժ-նախապայմաններից երեքը գրեթե կատարված են՝ բանակի թուլացումը, ամբողջ տարածաշրջանը եռում է պատերազմի մեջ, երկրները մեծացնում են իրենց ռազմական բյուջեները, մենք և՛ ծառայության ժամանակը, և՛ ռազմական բյուջեն կրճատում ենք, իսկ կաբինետային աշխատողների թվաքանակը ավելացնում, «TRIPP» ծրագրով, ըստ ամերիկյան մամուլի, համաձայնել ենք Հայաստանում անցնող ենթակառուցվածքներից օգտվելուց ստացվող գումարի 30 տոկոսը նվիրել Ադրբեջանին։ Մնում է Սահմանադրությունը փոխելն ու Հայաստանը թուրքերով բնակեցնելը։ Սահմանադրությունն արդեն պատրաստ է, համոզված եմ, որ այն գրվել է Բաքվում։ Խնդիրն այն է, որ Ադրբեջանի Սահմանադրությունը ևս պարունակում է տարածքային պահանջներ Հայաստանի Հանրապետության նկատմամբ։ Նիկոլը խաբում է հայաստանյան հանրությանը և հատկապես իրեն հավատացող զանգվածին, որ Ադրբեջանն այն պետությունն է, որն իրեն անկախ է հռչակել 1991 թվականի Ալմա-Աթայի հռչակագրով։ Ադրբեջանի Սահմանադրության հենց առաջին կետում գրված է, որ ներկայիս Ադրբեջանի Հանրապետությունը 1918-20 թթ. գոյություն ունեցած Ադրբեջանի Դեմոկրատական Հանրապետության ժառանգորդն է։ Այն իր տարածքներն է համարել ոչ միայն Արցախը, այլ նաև Սյունիքը, Վայոց ձորը, Գեղարքունիքի և Տավուշի մարզերի ողջ արևելքը և Արարատի մարզի հարավը, ու Հայաստանին «թողել» էր ընդամենը 11 հազար քառակուսի կիլոմետր տարածք՝ ըստ Բաթումի պայմանագրի։ Նիկոլը մի քանի անգամ նշել է, որ Ադրբեջանի Սահմանադրությունը ևս պարունակում է տարածքային պահանջներ Հայաստանի Հանրապետության նկատմամբ։ Նա չի բարձրաձայնում այս հարցն իբր խաղաղության գործընթացը չտորպեդահարելու համար։ Մյուս կողմից՝ «Զանգեզուրի միջանցքը» միայն Մեղրիի տարածաշրջանով անցնող ենթակառուցվածքները և «TRIPP»-ը չեն։ Թող մեր քաղաքացիները բացեն Ադրբեջանի նախագահի, համապատասխան գերատեսչությունների պաշտոնական կայքերը և տեսնեն, թե ի՞նչ է իրենից ներկայացնում «Զանգեզուրի միջանցքը»։ Այն, ըստ ադրբեջանցիների, Սյունիքի և Վայոց ձորի մարզերն են, որոնց տարածքով իրենք բազմաթիվ լոգիստիկ հանգույցներ են կառուցելու, որպեսզի Նախիջևանի տարածքով բուն Ադրբեջանը կապեն Թուրքիայի հետ։ Ադրբեջանցիներով Հայաստանը բնակեցնելն ընդամենը կարճ ժամանակի հարց է։ «Հայաստանը Արևմտյան Ադրբեջան է» ծրագիրն իրականացնում է ոչ թե ինչ-որ հասարակական կազմակերպություն, այլև այն հովանավորում է Ադրբեջանի նախագահի աշխատակազմը։ Դրա՝ բոլոր հարթակներով պրեզենտացիաներին՝ լինի դա գիտական, մանկավարժական, մշակութային, քաղաքական, քաղաքագիտական, մասնակցում են Ադրբեջանի նախագահի ընտանիքի անդամները։ Ուստի հույսեր փայփայել, թե մենք չխոսենք արցախահայության վերադարձի մասին, որ իրենք էլ չխոսեն «Արևմտյան Ադրբեջանի» մասին, սին են։ Արցախահայության վերադարձը համեմատում են 1988-89 թթ. Հայաստանը լքած ադրբեջանցիների հետ, որոնք այդ ժամանակ կորցրել էին բոլոր իրավունքները բռնագաղթված կոչվելու։ Հայաստանի Խորհրդային Հանրապետության բյուջեից 110 միլիոն դոլար 1989 թվականին փոխանցվել է Ադրբեջանի Խորհրդային Հանրապետության բյուջե՝ Հայաստանը լքած ադրբեջանցիներին փոխհատուցելու համար։ Նրանց 95 տոկոսն իր կահ-կարասին տարել է, գույքն էլ վաճառել՝ ի տարբերություն Սումգայիթը, Գանձակը, Բաքուն և Ադրբեջանի այլ հայաբնակ տարածքները լքած հայերի, որոնց 98 տոկոսը մազապուրծ փրկվել է»,-եզրափակում է Գագիկ Համբարյանը։

Մանրամասները՝ «Փաստ» օրաթերթի այսօրվա համարում