Քունը հանգիստ չէ. գիտնականներն արմատապես նոր հայացք են առաջարկել դրա իմաստի վերաբերյալ

Սեղմեք ԱՅՍՏԵՂ, լրացրեք օնլայն հայտը և մոռացեք հոսանքի վարձի մասին

Բոլոր կենդանիները, որոնք երբևէ մանրակրկիտ ուսումնասիրվել են՝ պտղաճանճից մինչև մարդ, ամեն օր ընկղմվում են մի վիճակի մեջ, որն արտաքուստ մահվան փորձ է հիշեցնում։ Brain Medicine բժշկագիտական հանդեսում հրապարակված նոր ակնարկն այլ հայացք է առաջարկում այս գործընթացին. քունը պետք է հասկանալ ոչ թե սոսկ հանգիստ և ոչ թե որպես «համակարգի մաքրում», այլ որպես մոտ 86 միլիարդ նեյրոններից բաղկացած ուղեղի բարդ ցանցերի դիմադրողականության մեխանիզմ, որը կանխում է դրանց անցումն անկայուն վիճակների։

Աշխատության հեղինակները տարբերակում են երեք հաճախ շփոթվող հասկացություններ։ Կայունությունը համակարգի՝ փոքր փոփոխությունների դեպքում իր վիճակը պահպանելու ունակությունն է։ Դիմացկունությունն աղմուկի, վնասվածքների կամ շեղումների դեպքում աշխատանքը շարունակելու ունակությունն է։ Սակայն որպես հանգուցային հասկացություն նրանք համարում են վերականգնողականությունը՝ համակարգի՝ հարվածը կլանելու, վերակառուցվելու և ֆունկցիոնալությունը վերականգնելու ունակությունը։ Ըստ նրանց՝ հենց դրան է աջակցում քունը։

Քունը, ինչպես նշում են հետազոտողները, ներառում է երկու հիմնական ռեժիմ։ Դանդաղ քնի (NREM) և հատկապես դրա խոր փուլի ժամանակ ուղեղն անցնում է ցածր հաճախականությամբ ռիթմերի, ուժեղանում է նեյրոնային ցանցերի մոդուլյարությունը, իսկ օրվա ընթացքում չափից ավելի ուժեղացած կապերը «կարգավորվում են»՝ կանխելով համակարգի գերբեռնվածությունը։ Արագ քնի (REM) ժամանակ տեղի է ունենում հակառակ գործընթացը. ակտիվությունը դառնում է ավելի քաոսային և ինտեգրված, ինչը նպաստում է նեյրոնային կապերի վերակառուցմանն ու ճկունությանը։

Հատուկ ուշադրություն է դարձվում քնի փուլերի միջև անցումներին, երբ ուղեղը հասնում է առավելագույն նյութակայունության վիճակի՝ պատրաստակամության արագորեն փոխարկվելու վիճակների միջև։ Հենց այդ անցումային գոտիներում է, հեղինակների կարծիքով, կարող տեղի ունենալ տեղեկատվության ամենակարևոր վերամշակումը։

Խոր քնի ժամանակ ակտիվանում է նաև գլիմֆատիկ համակարգը, որն ընդլայնում է միջբջջային տարածությունները և հեռացնում նյութափոխանակության թափոնները, ներառյալ բետա-ամիլոիդը՝ Ալցհեյմերի հիվանդությանն առնչվող սպիտակուցը։ Այսպիսով, ուղեղը միաժամանակ «մաքրվում է» և «վերակարգավորվում»։

Հետազոտողները զուգահեռներ են անցկացնում արհեստական նեյրոնային ցանցերի հետ, որոնք հաջորդական ուսուցման ժամանակ բախվում են «աղետալի մոռացության» և գերբեռնվածության խնդիրներին։ Նման համակարգերում «քնի» նմանակը՝ տվյալների օֆլայն մշակման ժամանակահատվածները, օգնում է պահպանել նախկինում ձեռք բերված գիտելիքները և բարձրացնել կայունությունը նոր առաջադրանքների հանդեպ։

Հեղինակների կարծիքով՝ համանման սկզբունքները՝ «վերաակտիվացման» և «վերակառուցման» փուլերի հերթագայությունը, կարող են օգտակար լինել առավել կայուն արհեստական համակարգեր ստեղծելիս։ Նրանք ընդգծում են, որ քունը, ըստ ամենայնի, կարևոր է ոչ այնքան որպես հանգստի վիճակ, որքան որպես ձախողումներից հետո հարմարվելու համակարգի ունակության վերականգնման գործընթաց։

Հեղինակները շեշտում են, որ դա սինթետիկ աշխատանք է, այլ ոչ թե նոր փորձարարական ապացույց, և շատ մեխանիզմներ դեռևս մնում են հիպոթեզներ։ Սակայն ընդհանուր եզրակացությունը ձևակերպվում է այսպես. քունը կարող է լինել ոչ թե անգործության ժամանակ, այլ ժամանակ, երբ ուղեղը կատարում է իր ամենաբարդ աշխատանքը՝ պահպանում է վերականգնվելու իր ունակությունը։

Հետևեք մեզ՝ այստեղ