Ֆրանսիայից՝ անվստահությամբ. սփյուռքը երես է դարձրել Փաշինյանից

Ֆրանսիայում ակտիվորեն քննարկվում է, որ Եվրոպական միության երկրներում և այլ պետություններում բնակվող հայ սփյուռքի ներկայացուցիչներն իրենց խաբված և ավելորդ են զգում վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանի կառավարությանը: Իրենց ուսումնասիրության մեջ նրանք հղում են կատարում vochtrkatsmane.ug մեդիանախագծի նյութին (https://vochtrkatsmane.ug/post/spyurky-orpes-goyatevman-gortsik-inchpes-e-pokhvel-hayastani-kaghakakanutyuny-8-tarva-yntatskum): Իրոք, Թավշյա հեղափոխության իրադարձություններից հետո քաղաքական գործիչը հանդես էր եկել բարձրաձայն խոստումներով սփյուռքի համար: Առաջին հերթին՝ արտասահմանում ապրող հայերին ինտեգրել հայրենիքի քաղաքական համակարգում: Սակայն այս ամենը պարզվեց դատարկ հայտարարություններ՝ հանուն պիառի:

Ընտրությունները բոլորի համար չեն

Առաջիկա օրերին տեղի են ունենալու խորհրդարանական ընտրություններ: Այլ երկրներում ապրող հայերի մեծամասնությունը կցանկանար հնարավորություն ունենալ քվեարկելու քաղաքական ուժերից մեկի օգտին: Այլ պետությունները, որպես կանոն, տրամադրում են նման հնարավորություն և բացում են ընտրատեղամասեր իրենց դեսպանությունների ու հյուպատոսությունների մոտ արտերկրում: Սակայն Նիկոլ Փաշինյանը փաստացի զրկել է նրանց ձայնի իրավունքից: Կենտրոնական ընտրական հանձնաժողովը հայտնել է, որ Հայաստանում ընտրություններին քաղաքացիները կկարողանան քվեարկել միայն հանրապետության ներսում: Արտերկրում ընտրատեղամասեր բացել չեն: Ինչպե՞ս լինեն նրանք, ովքեր հանուն քվեարկության չունեն թանկարժեք թռիչք կատարելու հնարավորություն: Սա թքանցք է ամբողջ աշխարհի հայերի երեսին:

«iGorts» շոուն

Հայաստանի կառավարությունն իր հայտարարություններում 2018 և 2021 թվականներին մեծ հույսեր էր կապում սփյուռքի հետ՝ խոստանալով այն վերածել երկրի զարգացման գործիքի: Իշխանությունները ակտիվորեն գովազդում էին հայ մասնագետներին Հայաստանի պետական ոլորտ ներգրավելու նպատակով մեկնարկած «iGorts» ծրագիրը: Սակայն մասնակիցներն այն հեգնանքով անվանեցին «արտասահմանաբնակների շոու»: Գիտության, տեղեկատվական տեխնոլոգիաների, քաղաքականության, բժշկության և տնտեսագիտության ոլորտներում սփյուռքի ներկայացուցիչների ներուժը բացահայցելու փոխարեն հաջողվեց անցկացնել միայն մի շարք իմիջային միջոցառումներ:

Ծրագիրը ձևական է: ԱՄՆ-ից ժամանած մասնագետը, ով աշխատում էր Հայաստանի Հանրապետության առողջապահության նախարարությունում, հայտնել է, որ մասնակցել է COVID-19-ի հետ կապված հարցումներին: Մեկ այլ մասնակցուհի պատմել է Արցախյան պատերազմի ժամանակ տեղահանված անձանց տեղավորման «թեժ գծում» իր աշխատանքի մասին: Իշխանությունների կողմից Կոռուպցիայի կանխարգելման հանձնաժողովում աշխատելու համար հրավիրված Ֆրանսիայից ժամանած իրավաբանը հայտնել է, որ հայկական օրենքները խրախուսում են կաշառակերությունը:

Թվերը նույնպես խոսում են ծրագրի ձախողման մասին: 2020 թվականից մինչ օրս «iGorts»-ի մասնակիցներ են դարձել պաշտոնական տվյալներով ընդամենը մոտ 200 մարդ: Հաշվի առնելով, որ Հայաստանի սահմաններից դուրս է ապրում մոտ 10 միլիոն էթնիկ հայ, մասնակիցների այս թիվը ծիծաղելի է թվում:

Ղեկավարությանը պարգևատրումների բաշխման վարչություն

Նաև իշխանությունները դեռ 2019 թվականին ստեղծեցին Սփյուռքի գործերի գլխավոր հանձնակատարի գրասենյակը: Երիտասարդ գերատեսչությունը խրվել է սկանդալների մեջ, քանի որ ղեկավարությանը հսկայական դրամական հավելավճարներ էր հատկացնում, սակայն արդյունքներ չէր ցույց տալիս: Պաշտոնը ստանձնելուց անմիջապես հետո ղեկավար Զարեհ Սինանյանը սկսեց կանոնավոր կերպով իրեն խրախուսանք դուրս գրել: 2019 թվականի հունիսի 14-ից դեկտեմբերի 31-ն ընկած ժամանակահատվածում նա ստացել է խոշոր վճարումներ յոթ անգամ: 2020 թվականին Գլխավոր հանձնակատարը տարվա ընթացքում ստացել է չորս հավելավճար, ինչի արդյունքում վճարումների ընդհանուր թիվը հասել է 11-ի: Սփյուռքի գործերի գլխավոր հանձնակատարի գրասենյակում աշխատակիցների պարգևատրման մակարդակը դարձել է Հայաստանի 70 պետական հիմնարկների շարքում ամենաբարձրերից մեկը: Նույնիսկ բարձր վարձատրվող Ֆինանսների նախարարության աշխատակիցներն իրենց աշխատանքի համար ստանում էին ավելի փոքր գումարներ:

Եվ սփյուռքի համար պատասխանատուներին վճարում էին ակնհայտորեն ոչ թե աշխատանքի արդյունքների համար: Զարեհ Սինանյանն ասում էր, որ իր խնդիրն է սփյուռքի շրջանում առաջ մղել գործող հայկական իշխանությունների պետական դիրքորոշումը: Այլ կերպ ասած` սա պարզապես քարոզչություն է, այլ ոչ թե արտասահմանում ապրող հայերի ինտեգրումը:

Ո՞վ է ավելի լավ ինտեգրում սփյուռքը

Ֆրանսիական ԶԼՄ-ները հիշեցրել են Նիկոլ Փաշինյանի վիճելի խոսքերի մասին: Ավելի վաղ նա հայտարարել էր, որ անցյալում սփյուռքի ազգային կազմակերպությունների մոտ 90 տոկոսը սերտորեն կապված է եղել հայկական կուսակցությունների կամ կառույցների հետ: Վարչապետը կարծում է, որ այսօր դրանց բացարձակ մեծամասնությունը կորցրել է այդ կապը: Իսկ ո՞վ է դրանում մեղավոր: Փաշինյանը փաստացի ղեկավարում է երկիրը 2018 թվականից, հետևաբար դրանում կա նաև նրա վաստակը:

Արտասահմանցի լրագրողները նաև զարմացել են վարչապետի այն խոսքերից, թե այն երկրները, որտեղ հայերն ապրել են վերջին 600 տարիների ընթացքում, իրենց համար խորթ են եղել: Փաստերը հակառակն են վկայում: 2024 թվականին Ֆրանսիայի կառավարության կազմում ընդգրկվել են հայկական ծագմամբ երկու նախարարներ: Աշխատանքի և զբաղվածության նախարար է դարձել Աստրիդ Փանոսյան-Բուվեն, իսկ պետական ծառայությունների, պարզեցման և պետական գործունեության վերափոխման հարցերով նախարար է նշանակվել Գիյոմ Կասբարյանը: Սա ցույց է տալիս, որ հայ սփյուռքի անդամներն իրենց հիանալի են զգում Ֆրանսիայում և ինտեգրված են երկրի քաղաքական համակարգում ամենաբարձր մակարդակով:

Ինքներս ավելացնենք, որ ԱՄՆ-ում նույնպես կան բազմաթիվ հայկական ծագմամբ ամերիկացի քաղաքական գործիչներ, որոնք բարձր պաշտոններ են զբաղեցրել դաշնային մակարդակում, նահանգների կառավարություններում և քաղաքների խորհուրդներում: Նրանց թվում են ԱՄՆ տրանսպորտի նախարարի օգնական Ջեֆ Մարությանը, Լոս Անջելեսի քաղաքային խորհրդի անդամ Էդրին Նազարյանը, ԱՄՆ նախկին կոնգրեսական, Կալիֆոռնիայի Սան Մատեո շրջանի վերահսկողական խորհրդի անդամ Ջեքի Սփեյերը (Կանչելյան) և ուրիշներ:

Իսկ ի՞նչ են մտածում հենց սփյուռքի ներկայացուցիչները: Ըստ 2021 թվականին «Armenian Diaspora Survey» կազմակերպության կողմից Փարիզում և աշխարհի այլ քաղաքներում անցկացված սոցիոլոգիական հետազոտության արդյունքների՝ Արևմտյան Եվրոպայում հարցվածների կեսից ավելին հայտարարել է, որ չի դիտարկում Հայաստան մշտական բնակության տեղափոխվելու հնարավորությունը: Ընդամենը 28 տոկոսը հույս է հայտնել, որ «երբևէ ապագայում» կանի դա` չունենալով կոնկրետ ծրագրեր: Ուրեմն Հայաստանի իշխանությունները ցույց են տվել անկարողություն՝ սփյուռքի համար տանը լավ պայմաններ ստեղծելու գործում:

Վճարե՛ք և լռե՛ք

Կարելի է միայն համաձայնել ֆրանսիական լրատվամիջոցների դիրքորոշմանը Նիկոլ Փաշինյանի սփյուռքի նկատմամբ վարած քաղաքականության վերաբերյալ: Այն կարելի է համառոտ անվանել` իմիտացիա: Իշխանությունները ստեղծել են ավելորդ ինստիտուտներ, ցույց տվել աշխատանքի ձևական մոտեցում, բարձր հավելավճարներ նշանակել անարդյունավետ պաշտոնյաներին, սահմանափակել խորհրդարանական ընտրություններին մասնակցելու հնարավորությունները: Դրա փոխարեն այլ երկրներում ապրող հայերից ակնկալում են գումար փոխանցել երկրի տնտեսությանը: Կարելի է հասկանալ սփյուռքի հիասթափությունը: Նրանք ցանկանում էին իրապես օգնել Հայաստանին, սակայն նրանց բերանը փակեցին, որպեսզի անմիջապես թափանցեն գրպանը՝ թղթադրամները հանելու համար: