Նիկոլ Փաշինյանը պատերազմ է սկսել պատմության դեմ

Սեղմեք ԱՅՍՏԵՂ, լրացրեք օնլայն հայտը և մոռացեք հոսանքի վարձի մասին

Պատմությունը յուրաքանչյուր ժողովրդի համար միայն անցյալի մասին պատմող տարեգրություն չէ։ Այն ազգային ինքնության հիմքն է, պետականության հոգեբանական հենարանը և հասարակության ապագայի պատկերացման առանցքային գործոնը։ Ժողովուրդները ժամանակի ընթացքում իրենց գոյությունը հաստատում են ոչ միայն քաղաքական կամ ռազմական ուժով, այլ նաև պատմական հիշողությամբ, մշակութային ժառանգությամբ և քաղաքակրթական շարունակականությամբ։

Հենց այդ պատճառով էլ պատմության շուրջ պայքարը հաճախ դառնում է ոչ պակաս կարևոր, քան քաղաքական կամ ռազմական հակամարտությունները։ Ժամանակակից աշխարհում, որտեղ տեղեկատվական պատերազմներն ու գաղափարական դիմակայությունները դարձել են միջազգային հարաբերությունների անբաժանելի մաս, պատմական նարատիվների վերահսկողությունը վերածվել է ռազմավարական գործոնի։ Ով ձևավորում է պատմության ընկալումը, մեծ ազդեցություն է ստանում նաև ներկայի և ապագայի քաղաքական գնահատականների վրա։

Այս համատեքստում առավել վտանգավոր է այն իրավիճակը, երբ պետությունն ինքն է սկսում թուլացնել սեփական պատմական հիշողության հիմքերը։ Տասնամյակներ շարունակ Ադրբեջանը կառուցել է պետական գաղափարախոսություն, որի առանցքում պատմական վերաձևումներն ու հարևան ժողովուրդների մշակութային ժառանգության յուրացման փորձերն են։ Հայկական պատմամշակութային ներկայության ժխտումը, հայկական եկեղեցիների «աղվանական» ներկայացումը, տեղանունների փոփոխությունը և հայկական ժառանգության օտարման փորձերը վաղուց արդեն դարձել են պետական քաղաքականության մաս։

Խոսքը միայն պատմագիտական բանավեճի մասին չէ։ Սա ինքնության շուրջ պատերազմ է, որի նպատակը ոչ միայն տարածքային վերահսկողությունն է, այլ նաև պատմական հիշողության վերացումը։ Երբ ոչնչացվում են եկեղեցիները, խաչքարերը և պատմական հուշարձանները, ոչնչացվում են նաև տվյալ ժողովրդի ներկայության ապացույցները։

Սակայն, շատերի գնահատմամբ, առավել մտահոգիչ է այն, որ վերջին տարիներին որոշ թուրք-ադրբեջանական նարատիվներ սկսել են հայտնվել նաև հայկական ներքաղաքական դաշտում։ Հատկապես լայն արձագանք են ստացել իշխանության ներկայացուցիչների այն հայտարարությունները, որոնցում կասկածի տակ է դրվում Արցախի և հայկական պետականության պատմական կապը։

Հասարակության զգալի հատվածի համար նման ձևակերպումները պարզապես քաղաքական գնահատականներ չեն, այլ պատմական հիշողության վերաձևակերպման փորձ։ Արցախը դարեր շարունակ եղել է հայկական պետական, մշակութային և հոգևոր կյանքի կարևոր կենտրոններից մեկը, այն ժամանակ, երբ «Ադրբեջան» պետական-քաղաքական հասկացությունը դեռ գոյություն չուներ տարածաշրջանում։

Վերլուծաբաններն ընդգծում են, որ պատմական հիշողության թուլացումը միայն անցյալի հարց չէ։ Այն ուղղակի ազդեցություն ունի նաև ներկայի և ապագայի վրա։ Եթե պետությունն ինքն է սկսում կասկածի տակ դնել սեփական պատմական հիմքերը, ապա այդ վակուումը հեշտությամբ կարող է լցվել արտաքին նարատիվներով։

Այս ֆոնին հակասական են ընկալվում իշխանությունների հայտարարությունները «իրական պետականություն» ստեղծելու կամ «ինքնիշխանության ամրապնդման» մասին։ Քննադատների կարծիքով՝ դժվար է խոսել ուժեղ ինքնիշխանության մասին, եթե միաժամանակ թուլանում են ազգային ինքնության գաղափարական հենասյուները։

Վերջին օրերին լայն քննարկման առարկա դարձան նաև Նիկոլ Փաշինյանի հայտարարությունները, որոնցում նա նշել էր, որ Բագրատունյաց թագավորության անկումից հետո այս տարածքում հայկական պետականություն չի եղել, ինչպես նաև պնդել էր, թե պատմության ընթացքում Հայաստանի բնակչության 90 տոկոսը երբեք հայեր չեն կազմել։

Պատմաբաններն արդեն արձագանքել են այս տեսակետներին՝ դրանք գնահատելով մանիպուլյատիվ և թուրք-ադրբեջանական նարատիվների հետ համընկնող։ Ըստ մասնագետների, պատմության նման մեկնաբանությունները կարող են վտանգավոր հետևանքներ ունենալ ազգային ինքնագիտակցության և հասարակական դիմադրողականության համար։

Տարածաշրջանում պայքարը վաղուց արդեն միայն տարածքների համար չէ։ Այն նաև պայքար է հիշողության, պատմության, ինքնության և մշակութային ներկայության համար։ Եվ եթե Հայաստանը սեփական ներսում սկսի թուլացնել այդ հիմքերը, ապա, շատերի համոզմամբ, դա կարող է վերածվել ոչ միայն քաղաքական, այլև երկարաժամկետ քաղաքակրթական մարտահրավերի։

Մանրամասները՝ «Փաստ» օրաթերթի այսօրվա համարում

Հետևեք մեզ՝ այստեղ